آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
فایننشال تایمز در گزارشی از سفر هیأتی از محققان ایرانی، از جمله یکی از اعضای سازمان پژوهش و نوآوریهای دفاعی (سپند) به روسیه خبر داده أست. این سازمان مظنون به انجام فعالیتهایی مرتبط با تسلیحات هستهای است.
روزنامه بریتانیایی فایننشنال تایمز در گزارشی اختصاصی درباره “سفر یک هیات تحقیقاتی ایران به روسیه در سال ۲۰۲۴” نوشته اعضای این هیات با گذرنامههای دیپلماتیک، مأموریتی محرمانه در کشور مقصد داشتهاند. این اعضا پیوندهایی با سازمان پژوهش و نوآوریهای دفاعی (سپند) دارند، سازمانی که با برنامه هستهای ایران مرتبط است.
هیات اعزامی به روسیه به سرپرستی علی کَلوَند، دانشمند هستهای ۴۳ ساله ایرانی، از مؤسساتی در روسیه بازدید کرده است که حوزه فعالیتشان توسعه فناوریهایی با کاربرد دوگانه (غیرنظامی و نظامی) است.
تمرکز اصلی این بازدید بر تولید کلایسترونها (نوعی لوله ترموالکتریک خاص) و ایزوتوپهایی مانند تریتیوم بوده است؛ موادی که برای توسعه تسلیحات هستهای اهمیت بالایی دارند. شرکت روسی «Ritverc» که پیش از این مأموریت کارشناسان ایرانی با آن تماس گرفته بودند، ظاهراً تمایل خود را برای تأمین تریتیوم، استرانسیم-۹۰ و نیکل-۶۳ برای مقاصد تحقیقاتی اعلام کرده بود؛ موادی که طبق مقررات بینالمللی بهدلیل کاربرد دوگانه آنها بهشدت کنترل میشوند.
دانشمندان ایرانی برای این سفر گذرنامههای دیپلماتیکی با شمارههای متوالی دریافت کرده بودند که تنها چند هفته پیش از مأموریت صادر شده بودند. آنها خود را بهعنوان نمایندگان شرکت “دماوندتک” معرفی کرده بودند. با این حال، اسناد بررسیشده نشان میدهد که چندین عضو این هیأت با سپند و شرکتهایی در ارتباط هستند که پیشتر توسط ایالات متحده به دلیل دسترسی به فناوریهای حساس تحریم شدهاند. در میان اعضای هیأت، یک افسر اطلاعات نظامی ایران و یک مدیر سابق شرکتی که در تأمین تجهیزات برای سپند نقش داشته، حضور داشتهاند.
روسیه در ساخت نیروگاههای هستهای با ایران مشارکت دارد و نسبت به غنیسازی متعارف اورانیوم در ایران حساسیت غرب را ندارد. گرچه در جنگ اوکراین، ایران به لحاظ تسلیحاتی در کنار روسیه ایستاد، ولی تا کنون رد و نشانهای از همکاری حساس اتمی میان دو کشور در دست نبوده است. ملاحظات منطقهای مسکو، از جمله در رابطه با اسرائیل حتی عامل تعلل در تحویل تسلیحات پیشرفته به ایران تلقی میشود. از این رو همکاری در زمینههای حساستری مانند آنچه که هیات ایرانی در سفر خود به روسیه دنبال میکرده اگر جنبه عملی یابد احتمالا فاز تازه و حساستری در روابط تهران و مسکو است.
“هیاتی غیرمتعارف”
فایننشال تایمز در گزارش خود این هیئت را مرکب از دانشگاهیان متعارف نمیداند و به ارتباط نزدیک آنها با سپند اشاره میکند، نهادی که سرویسهای اطلاعاتی غرب آن را دارای بحثبرانگیزترین و نگرانکنندهترین فعالیتها در ارتباط با برنامه هستهای ایران میدانند.
جواد قاسمی، ۴۸ ساله، یکی از اعضای هیات، پیشتر مدیرعامل شرکت Paradise Medical Pioneers بوده است، شرکتی که از سال ۲۰۱۹ بهخاطر تامین قطعات سلاح هستهای برای سپند، در فهرست تحریمی آمریکا قرار دارد و محسن فخریزاده، چهره محوری در برنامههای موشکی و هستهای ایران، پیش از کشته شدن در این شرکت نقش داشت.
قاسمی اکنون مدیرعامل شرکت “ایمن گستر رامان کیش” است؛ شرکتی که تجهیزات ایمنی هستهای و تست تشعشع ارائه میدهد و از طریق مدیران کنونی و پیشین خود ارتباطات متعددی با سپند و سپاه پاسداران دارد.
به نوشته فایننشال تایمز، روحالله عظیمیراد عضو دیگر هیات اعزامی به روسیه، از نظر مقامات غربی عنصر ارشد هستهای در سپند است و در دانشگاه صنعتی مالک اشتر، وابسته به سپاه سمت استادیاری دارد. این دانشگاه نیز در فهرست تحریمی اتحادیه اروپا و بریتانیا قرار دارد.
فایننشالتایمز از سروش محترمشاهی به عنوان مهمترین عضو این هیات یاد کرده و مینویسد که او احتمالا عامل برنامه هستهای تهران و مرتبط با دانشگاه صنعتی امیرکبیر است.
تخصص محترمشاهی در حوزه مولدهای نوترون است. این دستگاهها که در صنایع و پزشکی کاربرد دارند دارای کاربرد دوگانهاند و میتوان از آنها برای ایجاد انفجار در برخی تسلیحات هستهای هم استفاده کرد.
امیر یزدیان، ۳۵ ساله، عضو دیگر هیات فاقد پروندهای در تحقیقات و پروژههای دانشگاهی است و احتمالا از عوامل اطلاعاتی بوده است.
ابهاماتی که ظن و تردید برمیانگیزند
بر اساس تحلیل برخی کارشناسان بینالمللی که با فایننشال تایمز گفتوگو کردهاند، هدف این مأموریت حفظ و گسترش “دانش فنی هستهای” ایران در حوزههایی مانند ژنراتورهای نوترونی و دستگاههای پرتو ایکس سریع (Flash X-ray) بوده است که میتوان از آنها در شبیهسازیهای مربوط به انفجارهای هستهای استفاده کرد.
دولت ایران داشتن اهداف نظامی در برنامه هستهای خود را رد کرده و به پرسشهای این روزنامه بریتانیایی درباره این سفر پاسخ نداده است. روسیه نیز از طریق سخنگوی کرملین، دیمیتری پسکوف، اعلام کرده که با ایده دستیابی ایران به سلاح هستهای مخالف است. با این حال، جامعه غربی همچنان نگران است، نگرانیای که در حال حاضر عمدتا در تلاش آمریکا و کشورهای اروپایی برای سوق جمهوری اسلامی به سوی توقف غنیسازی بازتاب یافته است.
منابع اطلاعاتی آمریکا معتقدند سپند از انتقالات مشکوک فناوری استفاده میکند تا تواناییهای بالقوه تسلیحاتی خود را حفظ کند. تحقیقات فایننشال تایمز هم با ارزیابیهای فعلی که برنامه هستهای ایران را نه در تلاش مستقیم برای دستیابی به بمب اتمی، بلکه در فراهمکردن همه زمینههای فنی آن و کمکردن فاصله برای تولید عملی بمب میداند، مغایرتی ندارد.
سفر هیات تحقیقاتی جمهوری اسلامی به روسیه میتواند پازل پیشینی از رویکردهای جاری جمهوری اسلامی در ایجاد ابهام در باره برنامه هستهای خود تلقی شود، ابهامی که حالا با قطع نظارت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی و مبهم نگهداشتن میزان خسارت به تاسیسات اتمی ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل و نیز ناروشنی درباره سرنوشت ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰درصدغنیشده ابعاد تازهای یافته است.
دانشمند روسی میزبان گروه
آقای کالوند با یک دانشمند ۷۸ ساله روسی به نام اولگ ماسلنیکوف که مدیر شرکتهای مستقر در مسکو است، در ارتباط بوده است. این کارشناس روسی در نگارش مقالاتی در خصوص انفجارهای هستهای، فردی شناخته شده برای کارشناسان هستهای غربی است.
فایننشال تایمز در گزارش خود به ریاست ماسلنیکوف بر شرکتهای تخنوکسپرت و توری اشاره کرده؛ مراکزی که ایرانیها بر اساس این گزارش، بدون تأیید و مجوزهای خاص نمیتوانستند به آنها قدم بگذارند.دیوید آلبرایت، کارشناس ارشد هستهای که رئیس مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی و از بازرسان پیشین برنامه هستهای ایران بوده، گفته است که تخصص اولگ ماسلنیکوف نشان میدهد که هیئت ایرانی احتمالاً در تلاش برای دستیابی به ابزارهای تشخیصی هنگام آزمایش تسلیحات هستهای بوده است.
بر اساس این گزارش، تیم ایرانی از مؤسسات علمی روسیه که دارای فناوریهای دوگانه هستند، بازدید کردند. به گفتهٔ کارشناسان، فناوریهای به کار رفته در این مؤسسات روسی بهطور بالقوه میتوانند در تحقیقات تسلیحات هستهای نیز استفاده شوند.
چند کارشناس منع گسترش تسلیحات هستهای که این روزنامهٔ بریتانیایی با آنها تماس گرفته، پیشینهٔ اعضای هیئت ایرانی و شرکتهای روسی را که میزبان آنها در این سفر شدهاند، و ترفندهای به کار گرفته شده برای لاپوشانی مأموریت خود را مشکوک توصیف کرده و ارزیابی کردهاند که هیئت در حال مخفی کردن نیت اصلی خود بوده است.
این گزارش حاکی است روسیه نمیخواهد ایران برنامهٔ هستهای (نظامی) داشته باشد اما این خواسته به این معنی نیست که برخی از امور فنی غیر حیاتی برای یک برنامهٔ هستهای را با ایران به اشتراک نگذارد.
در جستجوی تریتیوم
مادهٔ رادیواکتیو تریتیوم هر چند ازجمله در زمینههای غیرنظامی مانند تشخیص پرتوهای پزشکی کاربرد دارد، اما استفادهٔ تجاری از آن به شدت محدود و کنترل شده است. به گفتهٔ کارشناسان هستهای، ایزوتوپ تریتیوم در مقادیر زیاد، مادهٔ اصلی در ساخت کلاهکهای مدرن هستهای است و قدرت انفجاری کلاهک را به میزان زیادی افزایش میدهد.
ویلیام آلبرک، رئیس پیشین مرکز کنترل تسلیحات ناتو، در این زمینه گفته هر کسی که خواهان تریتیوم است، به فکر سلاح (هستهای) است… این یک مدرک متقن است.
بر اساس این گزارش، تشکیلات اطلاعاتی غرب که تلاشهای جمهوری اسلامی را برای دستیابی به فناوریهای مرتبط با حوزه هستهای از طریق شبکههای خرید و تدارکات خارجی ردیابی میکنند، از مأموریت مخفی تیم هستهای ایرانی در مسکو نگران شدند.پرانای وادی، که تا دی ماه گذشته مدیر ارشد منع گسترش تسلیحات هستهای در شورای امنیت ملی کاخ سفید بود، به فایننشال تایمز گفت برگزاری چنین دیدارهایی در روسیه توسط ایرانیها اقدامی نگرانکننده بوده و فارغ از اینکه آیا روسها قطعات یا فناوری مورد نظر را در اختیار ایرانیها گذاشتند یا نه، صرف اعزام چنین هیئتی از سوی سازمانی در ایران که مشخصاً در زمینه سلاحهای هستهای فعالیت میکند، نگرانکننده است.
به نوشتهٔ این روزنامه معلوم نیست هیئت ایرانی موفق شد مواد و تجهیزات مورد نظر خود را از روسیه دریافت کند یا نه. اما دیدار آنها از روسیه تنها چند ماه پیش از موعد گزارشهای فزایندهای بود که حاکی از پیشرفت قابل توجه جمهوری اسلامی در مسیر تولید بمب اتمی است.
ایران پس از حملات ۱۲ روزه اسرائیل نیز مانند دو دهه اخیر هر گونه تلاش برای دست یافتن به تسلیحات هستهای را رد میکند اما هنوز بر غنیسازی اورانیوم به عنوان «یک حق» در هر توافق احتمالی آتی اصرار دارد.
بلومبرگ: احتمال انتقال اورانیوم غنیشده ایران به محل مخفی
همزمان با گزارش فایننشال تایمز، خبرگزاری بلومبرگ نیز روز سهشنبه دربارهٔ بیش از ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم غنیشدهٔ ایران با غلظت بالا که سرنوشت آن در پی بمبارانهای آمریکا در هالهای از ابهام است، این احتمال را مطرح کرد که تهران این مواد را به یک تأسیسات مخفی منتقل کرده باشد.
بلومبرگ با یادآوری این واقعیت که ایران حدود هشت هزار کیلوگرم اورانیوم با درجهٔ غلظت پایین هم داشت که معلوم نیست آن نیز در جنگ اخیر به چه سرنوشتی دچار شد، افزود: حملات اخیر اسرائیل و آمریکا فرصت ایجاد ابهام راهبردی برای تهران فراهم کرده که تا پیش از آن در اختیار نداشت ولی اکنون روشن کردن سرنوشت اورانیوم غنیشده ممکن است ابزاری به تهران برای چانهزنی در هر مذاکرات احتمالی داده باشد.
بلومبرگ نوشته است غیر از مذاکره و فشار دیپلماتیک برای وادار کردن ایران به پذیرش بازرسیها، سناریوی دیگر میتواند تشدید درگیری نظامی باشد که در آن اسرائیل و آمریکا با انجام حملات بیشتر تهران را به قبول بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی وادار کنند.
رهبران آمریکا و اسرائیل گفتهاند اگر ایران به سوی احیای برنامه هستهای خود گام بردارد، در تکرار بمباران مراکز اتمی جمهوری اسلامی تردید نخواهند کرد.
دونالد ترامپ از واژه «خوشحالی» برای چنین اقدام احتمالی استفاده کرده و گفته است با سرعتی بیشتر از تکان دادن یک انگشت، دستور لازم را برای بمباران دوباره خواهد داد.
