آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
در پی ضربات سنگین وارد آمده به زیرساختهای امنیتی و هستهای ایران در جریان جنگ دوازده روزه با اسرائیل، جمهوری اسلامی به بازسازی ساختار دفاعی و امنیتی خود روی آورده است. به گزارش ژرژ مالبرونو در روزنامۀ فیگارو، بازگشت علی لاریجانی به رأس شورای عالی امنیت ملی و احیای شورای دفاع ملی به ابتکار مسعود پزشکیان، نشانگر تلاشی هدفمند از سوی دولت ایران برای مهار جریانهای تندرو، آمادهسازی کشور برای توافقی احتمالی با آمریکا و عبور از دوران پرمخاطرۀ پیش روست.
بر پایۀ گزارش تحلیلی “ژرژ مالبرونو”، خبرنگار باسابقۀ روزنامۀ فیگارو، جمهوری اسلامی ایران که در پی جنگ دوازده روزۀ اخیر با اسرائیل، متحمل ضربات سهمگینی بر زیرساختهای امنیتی و هستهای خود شده، در تلاش است با بازسازی آرایش دفاعیاش، تعادل ازدسترفتۀ خود را بازیابد. در این چارچوب، “علی لاریجانی”، سیاستمداری کهنهکار و میانهرو، به ریاست “شورای عالی امنیت ملی” از سوی مسعود پزشکیان منصوب شدهاست؛ اقدامی که به نوشتۀ مالبرونو، حاکی از چرخشی راهبردی در سطوح بالای قدرت و تلاش دولت برای مهار نفوذ جریانهای تندروست.
مهندسی نوین در ساختار امنیتی
به نوشتۀ فیگارو، شورای عالی امنیت ملی ایران نهادی کلیدی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی است که تصمیمهای اساسی در زمینۀ امنیت و دفاع را، تحت نظر مستقیم علی خامنهای، اتخاذ میکند. مسعود پزشکیان شخصاً علی لاریجانی را به ریاست این شورا منصوب کردهاست. افزون براین، پزشکیان با صدور حکمی دیگر، از احیای “شورای دفاع ملی” بیش از سی سال بعد از پایان جنگ ایران و عراق خبر داده که خود ریاست آن را برعهده گرفته و شماری از فرماندهان نظامی و وزیران وی در حوزۀ امنیت و دفاع در آن عضویت دارند.
به گفتۀ مالبرونو در فرمان احیای این شورا، از لاریجانی خواسته شده است که “بر شناسایی و اولویتبخشی به مخاطرات امنیت ملی، بهویژه تهدیدهای برخاسته از فناوریهای نوین” نظارت کند. این تغییرات در حالی رخ میدهد که به گفتۀ نشریۀ نظامی Raids، عملیات “شیر خیزان” که از ۱۳ ژوئن توسط اسرائیل آغاز شد، با اتکا به نفوذ اطلاعاتی و فنی موساد، آسیبهای سنگینی به زیرساختهای امنیتی و تاسیسات هستهای و نظامی ایران وارد کردهاست.
تضعیف تندروها در بازسازی امنیتی
“ژرژ مالبرونو” مینویسد که نقشآفرینی پررنگ پزشکیان در این بازآرایی امنیتی، در میان ناظران داخلی و خارجی چنین تفسیر شده که دولت وی درصدد است با تقویت چهرههای عملگرا، از نفوذ جناح تندرو در ساختار تصمیمگیری بکاهد. علی لاریجانی که خود برخاسته از خاندانی روحانی و اصولگرا است، طی سالهای گذشته به جریانهای میانهرو نزدیک شده و به دلیل همین نزدیکی، از سوی شورای نگهبان از رقابت در انتخابات ریاستجمهوری کنار گذاشته شده است.
لاریجانی که سابقۀ ریاست مجلس، دبیری شورای عالی امنیت ملی، و مذاکرات هستهای را در کارنامۀ خود دارد، از سال ۲۰۲۰ بهعنوان مشاور رهبر جمهوری اسلامی فعالیت میکرد. بازگشت او به صحنۀ اصلی قدرت، به باور مالبرونو، نشانۀ حمایت ضمنی از گفتمان عملگرایان است که در رأس آن مسعود پزشکیان قرار دارد با هدف جلوگیری از تشدید انزوا و تخریب بیشتر ساختارهای داخلی نظام و دستیابی به نوعی توافق تازه با غرب به ویژه با آمریکا.
تصلب رهبر و سپاه
در حالی که جناحی از حاکمیت خواهان توافقی تازه با آمریکاست، “ژرژ مالبرونو” یادآور میشود که این رویکرد با مقاومت جدی از جانب خامنهای و سپاه پاسداران روبرو است. به گفتۀ یک کارشناس نزدیک به نظام جمهوری اسلامی که با فیگارو گفتگو کرده، “در حال حاضر ایران دست بالا را ندارد. رئیسجمهوری و میانهروها خواهان توافق هستهایاند، اما رهبر و سپاه بر موضعی سختگیرانه پافشاری میکنند”.
در این میان، سپاه پاسداران که پس از ترور برخی فرماندهانش از سوی اسرائیل، بیش از پیش حالت امنیتی به خود گرفته، با هرگونه نظارت بینالمللی تازه بر سایتهای نظامی و موشکی مخالفت میورزد، در حالی که این نظارت از سوی آمریکا و اروپا بهعنوان پیششرط احیای برجام مطرح شدهاست. به نوشتۀ مالبرونو، جمهوری اسلامی در پایان جنگ دوازده روزه اسرائیل را با موشکهای مافوق صوت هدف قرار داد و همین مسئله بر نگرانی همسایگان عرب افزودهاست.
تدارک آیندهای ناروشن
مالبرونو در پایان تحلیل خود مینویسد که تقویت موقعیت علی لاریجانی، در وضعیتی که خطر ترور خامنهای از سوی اسرائیل منتفی نیست، اقدامی احتیاطی از سوی دولت پزشکیان برای عبور از دوران احتمالی گذار است. بر پایۀ شنیدههای فیگارو، اطرافیان رئیسجمهوری برآورد کردهاند که “شانس توافق هستهای با آمریکا حدود ۴۰ درصد است”، اما این امر منوط به تمایل شخص دونالد ترامپ است.
مالبرونو به نقل از همان کارشناس نزدیک به ساختار قدرت ایران نوشته است : “اگر ترامپ حق غنیسازی را، آنگونه که در معاهدۀ منع گسترش تسلیحات هستهای آمده، بهرسمیت بشناسد و از شرط حذف موشکهای بالیستیکی عقبنشینی کند، ایران حاضر است در برابر لغو تحریمها توافق کند. اما اگر رئیسجمهوری آمریکا تصور کند که رژیم ایران ضعیف شده و به زودی فروخواهد پاشید و بر مواضع سختگیرانۀ خود پافشاری کند، هیچ توافقی ممکن نخواهد بود – حتی با حضور چهرههای عملگرا نظیر لاریجانی و پزشکیان.”
علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی روز پنجشنبه در حکمی علی لاریجانی را به عنوان نماینده خود در شورای عالی امنیت ملی ایران منصوب کرد.
علی لاریجانی روز قبل رسما توسط مسعود پزشکیان به عنوان دبیر این شورا برگزیده شده بود. او که در چند ماه اخیر نقش موثری در سیاست ایران یافته است پس از برقراری آتشبس بین ایران و اسرائیل به عنوان فرستاده ویژه رئیسجمهور به مسکو و دیدار پوتین رفته بود.
گمانهزنیها درباره انتصاب لاریجانی به دبیری شورای عالی امنیت ملی از آن زمان افزایش یافته بود. لاریجانی پیشتر از مرداد ۱۳۸۴ تا مهر ۱۳۸۶ دبیر این شورا بود که در پی تشدید اختلافات با محمود احمدینژاد رئیسجمهور وقت از این سمت استعفا داد.
علی لاریجانی یکی از مردان ثابت در قدرت در چهار دهه اخیر در ایران بوده و در دهه شصت از فرماندهان سپاه پاسداران بود و به همراه برادران خود سمتهایی در حکومت ایران داشته است. با این حال رابطه او با خامنهای در طول چهار دهه گذشته سبب شده است تا در سمتهای مختلفی از وزارت فرهنگ و ارشاد تا ریاست صدا و سیما، مجلس، مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی امنیت ملی و مشاور رهبر مشغول به کار شود.
علی خامنهای حتی پس از رد صلاحیت لاریجانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۴۰۰ در سخنرانی خود از «ظلم و جفا» نسبت به خانواده لاریجانی سخن به میان آورد اما شورای نگهبان از تایید صلاحیت او خودداری کرد و بعدها نامهای منتسب به این شورا منتشر شد که به دلایل سیاسی، مالی و همچنین تحصیل نزدیکان او در آمریکا و بریتانیا برای رد صلاحیت او اشاره شده بود. لاریجانی در انتخابات سال گذشته ریاست جمهوری نیز به عنوان نامزد ثبتنام کرد و باردیگر توسط شورای نگهبان رد صلاحیت شد.
شورای عالی امنیت ملی در حال حاضر علاوه بر روسای سه قوه، شامل وزرای دفاع، کشور، اطلاعات، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، رئیس سازمان برنامه و بودجه، فرمانده کل سپاه پاسداران و فرمانده ارتش و نمایندگان رهبر جمهوری اسلامی است. با این حال در جلسات این شورا سایر فرماندهان نظامی و امنیتی از جمله فرمانده اطلاعات سپاه پاسداران و همچنین مسئولانی که موضوع جلسه به حوزه کار آنها مربوط است شرکت میکنند.
علی لاریجانی جانشین علی اکبر احمدیان شده که تا پیش از این دبیر این شورا بود و یکی از دو نماینده خامنهای در این شورا است، سعید جلیلی نماینده دیگر رهبر جمهوری اسلامی، قدیمیترین عضو این شورا است که از سال ۱۳۸۷ به این سمت منصوب شده است.
خامنهای، علی اکبر احمدیان از فرماندهان نیروی دریایی سپاه پاسداران را به سمت نمایندگی خود در شورای دفاع منصوب کرده است. این شورا وظیفه تعیین و اجرای سیاستهای دفاعی کشور را برعهده دارد و روسای سه قوه، دو نماینده رهبر، وزیر اطلاعات، رئیس ستادکل نیروهای مسلح و فرمانده سپاه پاسداران و ارتش و فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا عضو آن هستند. قرارگاه خاتمالانبیا که در جنگ ۱۲ روزه هدف حملات اسرائیل قرار گرفت و دو فرمانده آن یکی پس از دیگری توسط اسرائیل کشته و ترور شدند، مهمترین مرکز نظامی ایران است که وظیفه آن طراحی، اجرا و نظارت بر عملیات نظامی است، هماهنگی دفاع از پایتخت نیز درکنار قرارگاه ثارالله از وظایف جانبی این قرارگاه است.
علی شمخانی نیز به عنوان نماینده خامنهای به این شورا معرفی شده است. شمخانی نیز از فرماندهان سپاه پاسداران، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مشاور خامنهای است که قبلا سابقه حضور در شورای عالی امنیت ملی را نیز داشته است. اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه به منزل او حمله کرد و با وجود آنکه اخبار اولیه رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران حاکی از جراحات سخت او بود، مدتی بعد او در یک مصاحبه در تلویزیون ایران شرکت کرد و گفت جراحات او چندان زیاد نیست.
شورای دفاع در سالهای نخست حکومت جمهوری اسلامی زیر نظر رهبر و با عضویت نخستوزیر و رئیسجمهورو فرماندهان نیروهای مسلح و وزیر دفاع تشکیل شد ولی پس از پایان جنگ و بازنگری در قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ منحل شد. پس از حمله اسرائیل که به کشته شدن فرماندهان نظامی و امنیتی و همچنین هدف قرار گرفتن پایگاههای نظامی اصلی ایران منجر شد، حکومت ایران بار دیگر شورای دفاع را تشکیل داده است.
انتصاب علی لاریجانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده خامنهای در آن در رسانههای داخلی ایران به عنوان تحرک بیشتر در مورد امنیت داخلی و همچنین تغییر سیاستهای امنیتی کشورپس از جنگ ۱۲ روزه تلقی شده است. روزنامه «هممیهن» لاریجانی را «کهنهکار و با تجربه» توصیف کرده و آن را «نشانهای از تقویت تفکر اعتدال و عقلانیت» خوانده است.
