آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
طبق یک قرارداد سوآپ گاز که برای نخستین بار در سال ۲۰۲۳ مطرح شد، عراق قرار بود سالانه حدود ۵ میلیارد مترمکعب گاز ترکمنستان را از طریق ایران، که بین این دو کشور قرار دارد، وارد کند. طبق این قرارداد، ایران گاز را دریافت میکرد و به عراق تحویل میداد. از آنجا که ممکن بود این طرح ناقض تحریمهای واشنگتن علیه تهران باشد، برای انجام این تبادل، نیاز به تأیید آمریکا بود. به گزارش رویترز، بغداد ماهها به دنبال تأیید واشنگتن بوده اما این تأیید هرگز صادر نشد.
خبرگزاری رویترز، پس از بررسی هفت سند رسمی و گفتگو با چهار مقام عراقی، امروز جمعه ۱۹ سپتامبر، در گزارشی نوشت که بغداد ماهها تلاش کرده است تا تأیید واشنگتن برای واردات گاز ترکمنستان از طریق ایران را به دست آورد.
بر اساس پیشنویس قرارداد سوآپ، که به دست رویترز رسیده است، قرار بوده عراق سالانه ۵,۰۲۵ میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان را از طریق شرکت ملی گاز ایران وارد کند. یک سند دیگر نیز نشان میدهد که طبق قرارداد پیشنهادی، ایران میتوانسته بخشی از گاز ترکمنستان -حداکثر۲۳٪ از کل حجم روزانه- را برای مصارف داخلی استفاده کرده و مابقی را به عراق تحویل دهد. بر اساس همین سند، بغداد همچنین پیشنهاد داده که یک ناظر بینالمللی بیطرف، بر رعایت تحریمها و قوانین مبارزه با پولشویی در این قرارداد نظارت کند.
علیرغم ماهها لابیگری، مخالفتهای ایالات متحده -که به دنبال افزایش فشار بر ایران به دلیل برنامه هستهای این کشور است- در نهایت این توافق را تعلیق کرد. تحولی که کار بغداد برای حفظ تعادل در روابطش با دو متحد اصلی خود، تهران و واشنگتن، را پیچیده تر میکند.
عدل کریم، مشاور نخستوزیر عراق در امور برق، به رویترز گفت که ادامه اجرای توافق با ترکمنستان «میتوانست باعث تحریم بانکها و مؤسسات مالی عراق شود، بنابراین این قرارداد در حال حاضر به حالت تعلیق درآمده است… اگر گاز ایران را از دست بدهیم، با مشکل جدی در تولید برق مواجه خواهیم شد.»
وزارت خزانهداری آمریکا در این زمینه اظهارنظر نکرده اما یک منبع آگاه آمریکایی به رویترز گفت که دولت ترامپ، اگرچه با عراق در مورد نیازهای انرژیاش همکاری میکند، اما با هرگونه ترتیبی که سودی برای ایران داشته باشد، مخالف است.
وابستگی شدید عراق به واردات انرژی از ایران
عراق در یک دهه اخیر بهشدت به واردات گاز و برق از ایران وابسته شده است. به گفته یک مقام مسئول در بخش برق عراق، گاز وارد شده از ایران تقریباً یک سوم از تولید برق عراق را پوشش میدهد.
اگرچه عراق دومین تولیدکننده بزرگ نفت اوپک است، اما به دلیل کمبود سرمایهگذاری و فقدان زیرساختهای لازم، بخش زیادی از گاز استخراج شده با نفت را میسوزاند.این کشور از زمان سقوط حکومت صدام حسین در پی حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ تاکنون نتوانسته برق کافی را برای شهروندان خود تامین کند و بسیاری از عراقیها ناچارند از ژنراتورهای خصوصی گرانقیمت استفاده کنند؛ وضعیتی که موجب فشار اقتصادی و نارضایتی و ناآرامیهای اجتماعی شده است.
تلاش عراق برای کاهش کمبود مزمن برق از طریق واردات گاز ترکمنستان با عبور از ایران اما به دلیل فشارهای ایالات متحده شکست خورده و دولت بغداد، اکنون باید بهدنبال جایگزینهایی برای تأمین انرژی و جلوگیری از خاموشیهای گسترده باشد.
معامله ناکام با ترکمنستان
طبق توافقی که نخستینبار در سال ۲۰۲۳ پیشنهاد شد، قرار بود ترکمنستان گاز را از طریق ایران به عراق صادر کند، ایران گاز را دریافت کرده و معادل آن را به عراق تحویل دهد. اما این طرح خطر نقض تحریمهای آمریکا علیه تهران را داشت و به موافقت واشنگتن نیازمند بود. اما این موافقت با تشدید سیاست “فشار حداکثری” دولتترامپ علیه جمهوری اسلامی هیچگاه حاصل نشد.
طبق گفتوگوی رویترز با چهار مقام عراقی و بررسی هفت سند رسمی، مشخص شد که بغداد ماهها به دنبال جلب موافقت واشنگتن برای واردات سالانه حدود ۵ میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان از طریق ایران بوده است.
بیشتر بخوانید: پزشکیان: ترکمنستان حاضر به انعقاد قرارداد گازی با ایران نیست
طبق پیشنویس قرارداد، ایران پولی دریافت نمیکرد اما حداکثر ۲۳ درصد از حجم روزانه گاز ترکمنستان را برای مصرف داخلی خود برمیداشت. بغداد همچنین پیشنهاد داده بود یک نهاد بینالمللی ثالث بر رعایت تحریمهای آمریکا و مقررات ضدپولشویی نظارت کند.
با وجود ماهها رایزنی، سرانجام مخالفت آمریکا مانع نهایی شدن قرارداد شد، زیرا واشنگتن فشار بر جمهوری اسلامی در موضوع هستهای را افزایش داده است. در همین حال مشاور نخستوزیر عراق در امور برق، عادل کریم، به رویترز گفت: «اجرای قرارداد میتوانست تحریمهایی علیه بانکها و مؤسسات مالی عراق را در پی داشته باشد، بنابراین قرارداد فعلاً معلق است.»
در این رابطه وزارت خزانهداری آمریکا از اظهارنظر خودداری کرده است. اما یک منبع آگاه گفت دولت ترامپ با هیچ توافقی که به سود جمهوری اسلامی باشد موافقت نخواهد کرد، هرچند برای تأمین نیازهای انرژی عراق همکاری میکند.
لغو معافیت و افت تولید برق
دولت ترامپ در ماه مارس معافیت تحریمی را که از سال ۲۰۱۸ اجازه پرداخت پول برق ایران را میداد، لغو کرد. این اقدام باعث شد عراق حدود ۳۰۰۰ مگاوات از ظرفیت تولید برق خود را از دست بدهد، بیش از ۱۰ درصد از کل ظرفیت حدود ۲۸ هزار مگاواتی کشور و معادل برق ۲.۵ میلیون خانه.
وزارت برق عراق در نامهای به بانک دولتی تجارت عراق در ماه مه هشدار داده بود که شکست قرارداد با ترکمنستان میتواند توانایی بغداد برای اداره نیروگاههای گازی در اوج تقاضای تابستان را به خطر اندازد. سه ماه بعد، عراق با خاموشی سراسری روبهرو شد.
جستجوی جایگزین
با بسته شدن مسیر ترکمنستان، عراق در حال بررسی گزینههای دیگر از جمله واردات گاز طبیعی مایع (LNG) از قطر است. در این زمینه مدیر شرکت دولتی گاز جنوب به رویترز گفت عراق قصد دارد یک پایانه شناور برای دریافت گاز قطر و عمان اجاره کند.
عراق همچنین در دو سال گذشته قراردادهایی با غولهای نفتی جهان از جمله توتالانرژیز، بیپی و شورون برای توسعه پروژههای گازی امضا کرده است.شرکت فرانسوی توتالانرژی اعلام کرده فاز دوم توسعه میدان گازی رطاوی عراق را آغاز کرده که بخشی از یک پروژه ۲۷ میلیارد دلاری برای افزایش تولید نفت، گاز و برق در عراق است. شرکت بریتانیایی بیپی نیز تأیید کرده که مجوز بازتوسعه میادین نفتی کرکوک را از دولت عراق دریافت کرده است.
