آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
تورم؛ مالیات پنهان حکومتهای ناکارآمد بر مردم: بررسی منافع رژیم از بحران اقتصادی
تورم؛ مالیات پنهان حکومتهای ناکارآمد بر مردم: بررسی منافع رژیم از بحران اقتصادی
در حالی که تورم مزمن سفره مردم را کوچکتر میکند، شواهد نشان میدهد حکومتهای فاسد از این پدیده برای کاهش بدهیهای خود، تامین کسری بودجه و کنترل اجتماعی سود میبرند، در حالی که فشار اصلی بر اقشار متوسط و پایین جامعه وارد میشود.
نوید جمشیدی | روزنامهنگار و سردبیر «آسیانیوز ایران»:
در عالم اقتصاد، تورم اغلب به عنوان یک پدیده ناخواسته ناشی از عوامل خارجی مانند تحریمها یا نوسانات جهانی توصیف میشود. اما بررسی عمیقتر نشان میدهد که در حکومتهای فاسد و ناکارآمد، تورم نه تنها یک مشکل، بلکه ابزاری عمدی برای کسب سود و حفظ قدرت است. این گزارش، بر اساس دادههای بهروز از صندوق بینالمللی پول، بانک مرکزی ایران و گزارشهای تحلیلی، به بررسی این موضوع میپردازد و تمرکز ویژهای بر وضعیت کنونی ایران دارد. جایی که تورم بالای ۴۰ درصدی در سالهای اخیر، فشار سنگینی بر مردم وارد کرده، اما منافع کلانی برای «خواص» به همراه داشته است.
تورم به عنوان پرچم فساد!
تحقیقات جهانی نشان میدهد که تورم و فساد با یکدیگر همبستگی مثبت دارند. بر اساس گزارش GIS Reports، تورم بالا اغلب نتیجه سیستمهای سیاسی فاسد است که از طریق چاپ پول بیرویه، کسری بودجه را پوشش میدهند.
مطالعهای در Science Direct نیز تایید میکند که کشورهای فاسدتر، تورم بالاتری تجربه میکنند، زیرا دولتها از تورم برای کاهش ارزش واقعی بدهیهای خود استفاده میکنند.
در دانشگاه اکستر، پژوهشها نشان میدهد که در اقتصادهای فاسد، تورم نتیجه مستقیم سیاستهای ناکارآمد است که به نفع مفسدین عمل میکند.
در کشورهای در حال توسعه، تورم به عنوان “مالیات پنهان” عمل میکند. دولتها با چاپ پول، ارزش پول مردم را کاهش میدهند و از این طریق منابع را به سمت خود هدایت میکنند. گزارشی از MDPI تاکید میکند که فساد بالا، تورم را افزایش میدهد و رابطهای دو طرفه بین فساد و تورم وجود دارد.
همچنین، مطالعه PMC نشان میدهد که شاخص ادراک فساد با تورم منفی همجهت است؛ یعنی فساد بیشتر، تورم بالاتر! این الگو در حکومتهای دیکتاتوری مانند ونزوئلا یا زیمبابوه تکرار شده، جایی که تورم ابزاری برای کنترل اجتماعی و غارت منابع است.
وضعیت تورم در ایران: آمار و واقعیتها
ایران یکی از بالاترین نرخهای تورم جهان را دارد. بر اساس دادههای بانک مرکزی ایران، نرخ تورم سالانه در مرداد ۱۴۰۴ به ۳۶.۳ درصد رسیده است.
صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که رشد اقتصادی ایران در ۲۰۲۵ نزدیک به صفر خواهد بود، در حالی که تورم بالا ادامه مییابد – وضعیتی که به “رکود تورمی” معروف است. مرکز آمار ایران گزارش میدهد که تورم برای دهکهای پایین جامعه حتی بالاتر از میانگین است، که منجر به افزایش فقر و نابرابری شده.
تورم در ایران ریشه در سیاستهای داخلی دارد. کسری بودجه مزمن، که اغلب از طریق استقراض از بانک مرکزی تامین میشود، منجر به چاپ پول و افزایش نقدینگی میگردد. برخی اقتصاددان، تورم را “عمدی و برنامهریزیشده” برای خرد کردن مردم توصیف میکند.
گزارشها نشان میدهند که دولتها از تورم پیشبینینشده برای کاهش ارزش بدهیهای واقعی خود سود میبرند، زیرا دولت همیشه “ابربدهکار” است.
در دوره جمهوری اسلامی، تورم از عوامل خارجی مانند تحریمها فراتر رفته. بانک جهانی گزارش میدهد که اقتصاد ایران با رشد راکد، تورم بالا و کاهش ارزش ارز مواجه است. الجزیره اشاره میکند که افزایش مالیات و هزینه خدمات دولتی، تورم را تشدید کرده و تاکید میکند که تورم ۳۷.۱ درصدی، میلیونها ایرانی را تحت فشار قرار داده است.
منافع حکومت از تورم
حکومت از تورم به عنوان “مالیات خاموش” سود میبرد. دولت با ایجاد تورم، جیب مردم را خالی میکند و سپس از همان تورم به عنوان “سود” مالیات میگیرد. برخی تحلیلگران، میگویند رژیم دیکتاتوری به عنوان بدهکارترین بنگاه، از تورم سود میبرد مادامی که منجر به آشوب نشود.
یکی از منافع کلیدی، کاهش ارزش بدهیهاست. با تورم، بدهیهای ریالی دولت ارزانتر پرداخت میشود، در حالی که درآمدهای دلاری (مانند نفت) افزایش مییابد. تورم کارگران را ارزانتر میکند و مردم را وابسته به حقوق کم نگه میدارد. علاوه بر این، تورم کنترل اجتماعی ایجاد میکند: مردم مشغول تامین معیشت، کمتر به اعتراض فکر میکنند.
فساد نیز نقش کلیدی دارد. ویکیپدیا گزارش میدهد که فساد در ایران با قوانین حمایتی که رانت ایجاد میکنند، تورم را دامن میزند. گزارش Forbes نشان میدهد که فساد دولتی رشد اقتصادی را مختل و تورم را افزایش میدهد. گقته شده که در ایران، ۱۰ میلیون نفر در هفت سال اخیر زیر خط فقر رفتهاند، در حالی که «خودیها» از رانت نفتی سود میبرند.
تحریمها و دور زدن آنها: سود بیشتر برای خودیها!
تحریمها تورم را تشدید کرده، اما نظام از دور زدن آنها سود میبرد. Visegrád 24 گزارش میدهد که ایران با همکاری قطر، نفت را از طریق شرکتهای پوششی میفروشد و درآمد را به برنامه هستهای و گروههای اسلامی هدایت میکند.
این در حالیست که ظاهراً ذخایر ارزی ایران به ۵۰ میلیارد دلار رسیده که این درآمدها صرف هزینههای ایدئولوژیک میشود.
نتیجهگیری: نیاز به اصلاحات ساختاری
تورم در کشورهای غیردموکراتیک، ابزاری برای حفظ قدرت است که فشار را بر مردم وارد میکند. برای خروج از این چرخه، نیاز به استقلال بانک مرکزی، کاهش کسری بودجه و مبارزه با فساد است. تا زمانی که ساختار رانتی ادامه یابد، تورم به عنوان مالیات پنهان بر مردم باقی خواهد ماند./
نوید جمشیدی | روزنامهنگار و سردبیر «آسیانیوز ایران»
