آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
به گزارش روزنامۀ فرانسوی «لوموند»، فیلم تازه جعفر پناهی با عنوان «یک اتفاق ساده» که در جشنوارۀ کن ۲۰۲۵ نخل طلا گرفت و اکنون نمایندۀ فرانسه در اسکار ۲۰۲۶ معرفی شده، نمونهای شاخص از سرکشی و جسارت هنری در دل نظام سانسور جمهوری اسلامی است.
ژاک ماندلبام، منتقد این روزنامه، در یادداشتی مینویسد که پناهی به همراه همنسلان خود توانسته است در یکی از سختترین شرایط اختناق سیاسی جهان، سینمایی زنده و خلاق را حفظ کند: سینمایی که در سراسر جهان با زیباییشناسی منحصربهفرد خود شناخته میشود و همچنان صدای آزادیخواهی ایرانیان را بازتاب میدهد.
«یک اتفاق ساده» روایت مکانیکی است که شکنجهگر سابق خود را بازمیشناسد و او را میرباید. در پی آن گروهی از قربانیان گرد هم میآیند تا هویت و سرنوشت او را تعیین کنند. این فضای تنگ و پرتنش یادآور «دوازده مرد خشمگین» سیدنی لومت است، اما در بستر ایران امروز و با زبانی سرشار از خشم و مقاومت. دیالوگهای تند، محکومیت صریح خشونت حکومتی و همدلی آشکار با جنبش «زن، زندگی، آزادی» فیلم جعفر پناهی را به اثری بیپرده و مستقیم بدل کرده است.
به نوشتۀ لوموند، پناهی که سالها زیر سایۀ ممنوعیت فیلمسازی، بازداشت و زندان کار کرده، در آخرین اثر خود با صراحتی بیش از همیشه به سراغ تجربههای شخصی خود و همدورهایهایش رفته است. او خود در جشنوارۀ کن گفته بود: «این فیلم را من نساختهام، این جمهوری اسلامی است که آن را ساخته است.»
نویسندۀ مقالۀ لوموند تأکید میکند که همین عصیان و طنز تلخ است که آثار پناهی را به نماد مقاومت هنری بدل کرده است. او یادآور میشود که پناهی از نخستین موفقیت خود با «بادکنک سفید» (۱۹۹۵) تا دریافت نخل طلای امسال، همواره بر یک اصل پای فشرده است: «نه ترک ایران، نه سکوت در برابر سانسور، بلکه فیلمسازی در دل محدودیتها.»
لوموند در پایان نتیجه میگیرد که «یک اتفاق ساده» تنها یک فیلم سینمایی نیست، بلکه بیانیهای تصویری است دربارۀ شکاف میان انسان آزاد و شکنجهگری که در بند ایدئولوژی گرفتار است، اثری که نه تنها داوران کن را تکان داد، بلکه میتواند در اسکار نیز پژواکی جهانی از خواست آزادی مردم ایران باشد.
سینمایی علیه سانسور، برای انسانیت
اکران فیلم تازه جعفر پناهی با عنوان «یک اتفاق ساده» در سینماهای فرانسه، نگاه دوباره رسانههای این کشور را به زندگی و کارنامۀ پرمخاطرۀ این فیلمساز جلب کرده است؛ اثری ساختهشده در دل سانسور و زندان، که با زبانی شاعرانه و انسانی از رنج و مقاومت میگوید و پرسشهایی بنیادین درباره انتقام، بخشش و معنای انسانیت پیش روی تماشاگر میگذارد.اکران فیلم تازه جعفر پناهی در سینماهای فرانسه، فرصتی دوباره فراهم کرده تا رسانههای این کشور به کارنامۀ این فیلمساز ایرانی و مسیر پرمخاطرۀ هنری او بپردازند. «یک اتفاق ساده» که در جشنوارۀ سینمایی کن در سال ۲۰۲۵ برندۀ نخل طلا شد، از امروز (اول اکتبر) بر پردههای فرانسه ظاهر می شود : فیلمی که در دل محدودیتها و با تجربههای تلخ زندان ساخته شده، اما با زبانی شاعرانه و انسانی پرسشهایی بنیادین پیش پای تماشاگر میگذارد.
فیلمی از دل زندان
پناهی این بار داستان «وحید»، مکانیکی را روایت میکند که گمان میبرد شکنجهگر پیشین خود را بازشناخته است. او مرد مشکوک را میرباید و در مسیر یافتن حقیقت، با گروهی از همسفران ناخواسته همراه میشود. این جستجو به پرسشی اخلاقی بدل میشود: در برابر شکنجهگری که روزی بر زندگی شما سایه انداخته چه باید کرد؟ بخشید یا انتقام گرفت؟
فیلم با ضرباهنگی تند و لحن تراژیک- کمیک ساخته شده و در عین حال بازتابی از تجربههای شخصی پناهی در زندان اوین است : جایی که او در سالهای ۲۰۱۰ و سپس ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ ماهها محبوس بود و با زندانیان سیاسی و اجتماعی گوناگون به گفتگو نشست. پناهی خود گفته است: «وقتی آزاد شدم احساس کردم باید دین خود را به آنان که در زندان ماندهاند ادا کنم. سینما تنها زبان من است.»
سینمایی علیه سانسور
جعفر پناهی از سال ۲۰۱۰ با حکم ۲۰ سال ممنوعیت فیلمسازی، سفر و گفتگو با رسانهها روبرو است. با اینهمه او هرگز دست از کار نکشید و با شگردهایی ابتکاری فیلمهایش را ساخت: «یک اتفاق ساده» نیز به همین شکل و با کمترین امکانات در ایران فیلمبرداری شده است. پناهی میگوید: «تمام گروه با وسایلمان در دو خودرو جا میشدیم. در هر لحظه آماده بودیم تا از دست مأموران بگریزیم.»
در گفتگو با رسانههای فرانسوی، پناهی تأکید کرده است که طنز بخشی جداییناپذیر از فرهنگ ایرانی و نوعی مقاومت در برابر فشارهای سیاسی است. او میگوید: «حتی در تلخترین لحظهها، چند دقیقه بعد شوخیهایی به میان میآید. این خنده، نفسکشیدن مردم ماست.»
الهام از «زن، زندگی، آزادی»پناهی تصریح کرده که فیلم خود را مدیون خیزش «زن، زندگی، آزادی» میداند؛ جنبشی که پس از مرگ مهسا امینی در سال ۲۰۲۲ شکل گرفت و خطوط قرمز رژیم را شکست. به گفتۀ او: «این جنبش به ما سینماگران شجاعت داد تا از خطوط قرمز عبور کنیم و در کنار مردم بایستیم.»
هرچند مقامهای جمهوری اسلامی همواره کار پناهی را «سیاسی» مینامند و به جاسوسی بیگانگان نسبت میدهند، پناهی بر آن است که فیلمهایش بازتاب واقعیت اجتماعیاند: «این یک سینمای اجتماعی است و اگر سیاست در آن هست، از دل جامعه بیرون آمده است.»
از کن تا اسکار
«یک اتفاق ساده» اکنون نمایندۀ فرانسه در بخش بهترین فیلم بینالمللی اسکار ۲۰۲۶ معرفی شده است. این انتخاب، افزون بر ارزش هنری اثر، نشانگر جایگاه جهانی پناهی است که با وجود همه محدودیتها، به یکی از صداهای معتبر سینمای معاصر بدل شده است.
جعفر پناهی که پس از سفرهای تبلیغاتی به اروپا و آمریکا بارها اعلام کرده «تنها میتواند در ایران زندگی کند»، امیدوار است سینمایش پژواکی باشد از رنج و امید مردم ایران. او با یادآوری صحنهای از بمباران زندان اوین میگوید: «زندانیان به جای فرار، مأموران زخمی را از زیر آوار بیرون کشیدند. این همان جایی است که انسانیت بر انتقام پیروز میشود. فیلم من نیز پرسشی است درباره همین انتخاب.»
