آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
چه کسی عامل وقوع انقلاب اسلامی ۵۷ بود؟
صدایی که شنیده نشد!
درسال ۱۳۵۳، ۴سال پیش ازانقلاب ۵۷ ، پروژهای بیسابقه درایران کلید خورد: «طرح آیندهنگری»
هدف این تحقیقاتی شناخت افکارعمومی، نگرش ها وارزشهای مردم ایران بود.
طرح به اجرا درآمد.
مجریان طرح دونفر از جامعهشناسان برجسته کشور:آقایان دکترمجید تهرانیان دانش آموخته دانشگاه هاروارد ودکتر علی اسدی از سوربن پاریس بودند.
اجرای طرح باهمکاری مرکزتحقیقات وتوسعه رادیو وتلویزیون ملی ایران بود ودوسال بطول انجامید.
رضاقطبی، مدیر وقت رادیو وتلویزیون، پس از شنیدن ایده ازدکتر تهرانیان، با این طرح ملی «آیندهنگری» موافقت کرد.
طرح، شامل نظرسنجی ملی، مصاحبههای عمقی وتجزیه تحلیل دادهها باهمکاری گروهی از محققان جامعه شناسی درمرکز ملی مطالعات علمی (CNRS) فرانسه بود.
پروژه در ۲۳ شهر و ۵۲ روستا، باجامعه آماری گستردهای انجام شد: ۶۰۰۰ نفر ازمخاطبان بالقوه رسانه، ۸۰۰ چهره فرهنگی وسیاسی، ۳۰۰۰کارمند رادیو تلویزیون، انجام شد.
تجزیه وتحلیل دادهها توسط مین کامپوترهای CNRS درفرانسه انجام ونتایج به ایران بازگشت.
نتایج، حیرتانگیز بود.
تضادی آشکار میان افکارعمومی وتصویری که حکومت شاه ازجامعه داشت به چشم می خورد.
مردم درگیر “شکاف فرهنگی” ، “فقر آموزشی” ، “نارضایتی سیاسی” و “گرایش روزافزون به مذهب” بودند.
درهمان سالها، محمدرضاپهلوی از رشد اقتصادی وآینده درخشان ایران ودروازه تمدن سخن میگفت.
اما پروژه آیندهنگری نشان دادکه توسعه اقتصادی به تنهایی کافی نیست. جامعه، ازلحاظ فرهنگی واجتماعی، آمادگی این تغییرات سریع را نداشت.
فقط ۳۴٪ خانوادهها تلویزیون داشتند، تنها ۴۵٪ باسواد بودند و۷۵٪ مردان باکار زنان خارج از منزل مخالف بودند. ۷۴٪ مرجع تصمیمگیری خانواده راپدر، پدربزرگ ومادر بزرگ میدانستند؛ نه مادر. جامعهای عمیقاً مردسالار وسنتی.
درچنین فضایی، برنامههای هنری مدرن تلویزیون با جامعه ارتباط نمیگرفت.
دکتر علی اسدی می نویسد:
حتی روشنفکران با پخش برنامه آموزشی «باله» ارتباط نمیگرفتند.
درحالیکه بیش از ۲۳٪ مردم سینما را حرام میدانستند. آمار تکاندهنده بود:
۴۲٪ حتی هفتهای یکبار هم حمام نمیرفتند،
تنها ۹٪ مردم مرتب کتاب میخواندندو ۳۲٪ میگفتند حتی یک جلد کتاب هم درخانه ندارند.
جامعه، ازنظر سواد رسانهای وفرهنگی، در نقطه بحرانی بود.
درچنین شرایطی، در برابر موج برنامه های مدرن، مذهب به پناهگاه تبدیل شد:
۹۴٪ مردم در این مطالعه می گفتند که
نماز میخواندند، و ۷۹٪ روزه میگرفتند وبه کردار مذهبی اهمیت می دادند. تعداد مساجد درتهران طی سه سال از ۷۰۰ به ۱۱۴۰ رسید. فروش کتابهای مذهبی از ۱۰٪ به ۳۳٪ افزایش یافت.
پرویز نیکخواه، ازمدیران رادیو تلویزیون گفت:
«درجوامع مدرن، با شتاب گرفتن برنامه توسعه، از تعداد طلاب کم میشود. اما درایران برعکس است.» او و هرمز مهرداد نسبت به “رشد گرایشهای مذهبی” و “بیاعتمادی عمومی به نظام” هشدار دادند.
در پروژه آیندهنگری، مشخص شدکه فقط ۳۰٪ مردم در انتخابات مجلس و ۲۳٪ در انتخابات محلی شرکت کرده بودند. ۷۷٪ پاسخدهندگان اصلاً نمیدانستندمشکل مملکت چیست. مردم، بهشدت ازسیاست بیگانه شده بودند. حدود ۹۰٪ دانشجویان، سیاستمداران را ناصالح میدانستند. ۵۰٪ آنها، بزرگترین مشکل کشور را نابرابری، فساد وبیعدالتی میدانستند.
اما سیستم سیاسی نپذیرفت.
حتی هشدارهای درون حکومتی راهم نادیده گرفت.
کنستانتین مژلومیان؛اقتصاد دان ومعاون ارمنیتبار سازمان برنامه وبودجه، در جلسهای با حضور شاه فریاد زد:
«با این کارها انقلاب میشود. این پولها پا در میآورند وبه خیابان میآیند.»
شاه پاسخ داد:
«در سازمان تو را گل میگیرم!» واین کار راکرد.
تهرانیان و اسدی هشدار دادند:
«ما گرفتار توسعهی نامتوازنایم.» وتوسعه اقتصادی سریع، بدون داشتن زیرساخت فرهنگی، موجب بیاعتمادی، نابرابری وسنتگرایی جامعه، و زمینه انفجار خواهدبود.
اما درجلسه ای که برای تشریح این طرح تحت عنوان:
“همایش شیراز” درسال ۵۴ برگزار شد،
حکومت به جای گوش دادن به پیام این پژوهش ملی،
نتایج این نظرسنجی را «غربزده» خواند
وکار نظرسنجی با پرسشنامه رابی محتوا تلقی کرد.
در سالهای ۵۳-۵۴ جامعهای شکل گرفته بود که هم رفاه اقتصادی و پیشرفت میخواست، هم دل در گرو سنت داشت، هم از سیاست فاصله گرفته بود، هم به مذهب پناه برده بود، و هم فاقد نهادهای مدنی، احزاب برای مشارکت سیاسی بود.
و نتیجه آن، وقوع انقلابی تمام عیار بود که خواهان دگرگونی در ساختارهای فرهنگی ؛ اقتصادی و سیاسی بود.
تمام.
از کتاب : صدایی که شنیده نشد!
دکتر مجید تهرانیان
