آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
اگرچه از آغاز حملۀ آمریکا و اسرائیل به ایران هنوز یک هفته هم نگذشته، اما محافل اقتصادی و مالی نگران پیامدهای این جنگ هستند. همۀ نگاهها به ویژه متوجه تنش و ناامنی در خلیج فارس و تنگۀ هرمز است که عواقبش از محدودۀ بازار انرژی فراتر خواهد رفت.
روز پنجشنبه ۱۴ اسفند، خانم کریستالینا جورجیوا، مدیرکل صندوق بینالمللی پول گفت: جنگ خاورمیانه بار دیگر اقتصاد جهانی را «در معرض آزمون» قرار داده است.
او در کنفرانسی در بانکوک تحت عنوان «آسیا در سال ۲۰۵۰» گفت: «ما در جهانی زندگی میکنیم که شوکهای غیرمنتظره بیشتر شدهاند و ما مدتی است مدام به کشورهای عضو صندوق هشدار میدهیم که عدم قطعیت اکنون به قاعده تبدیل شده است.»
به گفتۀ جورجیوا اگر جنگ در ایران و منطقه ادامه پیدا کند حتماً بر قیمتهای جهانی انرژی، رشد اقتصادی، تورم و البته بر رفتارهای احساسی در بازارها، تأثیر خواهد داشت.»
او تأکید کرد که «هرچه این فاجعه زودتر پایان یابد، برای کل جهان بهتر خواهد بود.»
تنگۀ هرمز و اقتصاد جهانی
اکثر کارشناسان انرژی معتقدند که بسته شدن تنگۀ هرمز در حد یک تا دو هفته، نسبتاً به آسانی از سوی عوامل بازار تحمل خواهد شد. اما بسته شدن کامل یا تقریباً کامل این گذرگاه به مدت یک ماه یا بیشتر، میتواند قیمت نفت خام را حتی به اعداد سهرقمی برساند و بهای گاز در اروپا را به سطح بحران سال ۲۰۲۲ (شروع جنگ اوکراین) نزدیک کند.
اما مشکل فقط نفت و گاز نیست. سیریل کوتانسِه، پژوهشگر فرانسوی در زمینۀ حمل و نقل دریایی میگوید: «در کشورهای ما، حساسیت زیادی بر مسئله نفت و گاز و افزایش قیمت سوخت در پمپبنزینها وجود دارد، اما کشورهای منطقۀ خلیج فارس یک نگرانی اساسی دارند: تأمین مواد غذایی. زیرا این کشورها ــ برای مثال عربستان سعودی ــ در این زمینه خودکفا نیسیریل کوتانسِه یادآوری میکند که ۵۷٪ از نفت وارداتی چین و ۹۰٪ از نفت وارداتی ژاپن و کرهٔ جنوبی از کشورهای حوزهٔ خلیج فارس تأمین میشود. طبعاً افزایش بهای نفت، کالاهای تولیدشدۀ خاوردور را گرانتر میکند و این به نوبۀ خود بر اقتصاد غرب تأثیر خواهد گذاشت.
افزون بر این، کالاهای دیگری به غیر از نفت و گاز از حوزۀ خلیج فارس صادر میشود. به عنوان مثال، ۱۴٫۵ درصد از آلومینیوم صادرشده در سطح جهان از این منطقه میآید و اولین مشتری آنهم اروپاست.
کشاورزی نیز به دلیل وابستگیاش به کودهای شیمیایی از پیامدهای جنگ مصون نخواهد ماند. حدود ۳۳ درصد از کودهای شیمیایی جهان یا مواد اصلی آن مثل گوگرد و آمونیاک از تنگه هرمز عبور میکند.
به گفتۀ سیریل کوتانسِه نزدیک به ۳۰ درصد از تولید جهانی آمونیاک به دلیل بحران خلیج فارس «در معرض تهدید قرار دارد.» این رقم برای اوره (کاربامید) به ۵۰ درصد میرسد.
و بالاخره بسته شدن تنگۀ هرمز میتواند در بازار کالاهایی چون شکر، پوشاک، لوازم آشپزخانه یا تجهیزات پزشکی تأثیرات منفی داشته باشد.ستند.»
در حال حاضر بزرگترین سؤال برای اقتصاد جهانی اینست: وضعیت جنگی تا کی ادامه خواهد داشت؟
روز سهشنبه ۱٢ اسفند، بهای نفت همچنان روند افزایشی داشت. به نظر میرسد بازار جهانی انرژی اندکاندک فرض طول کشیدن جنگ را میپذیرد.
بامداد سهشنبه، قیمت نفت معیار (برنت دریای شمال) نسبت به روز قبل ۵٫۲۵ درصد بالا رفت. به گفتۀ یک کارشناس دانمارکی «تا همین دیروز، بازار بیشتر به یک جنگ کوتاهمدت فکر میکرد اما حالا کمکم احتمال گسترش ابعاد و مدت جنگ را در نظر میگیرد.» اظهارات مسئولان سیاسی – مثل دونالد ترامپ که گفت جنگ میتواند یک ماه یا بیشتر طول بکشد – در نوسان قیمتها بیتأثیر نیست.
همزمان، قیمت گاز در اروپا ٢٣ درصد افزایش یافت. یک روز قبل، افزایش قیمت حدود ٣٣ درصد بود. معمولاً بهایی که در بورس هلند تعیین میشود، معیار بهای گاز اروپایی قرار میگیرد. از سه سال قبل که به علت جنگ اوکراین بازار گاز در اروپا بحرانی شد، چنین افزایش قیمتی سابقه نداشته است.این در حالی است که مقامات جمهوری اسلامی تهدید کردهاند کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور کنند در خطر نابودی خواهند بود. از طرف دیگر، به دنبال حملۀ پهپادی ایران، شرکت «قطر-انرژی» از روز گذشته تولید گاز مایع را متوقف کرد. بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از واردات گاز اروپا از قطر میآید.
در مورد نفت، روزانه بین ۸ تا ۱۰ میلیون بشکه به علت انسداد ترافیک دریایی تنگۀ هرمز به بازار جهانی نمیرسد. اگرچه ذخائر استراتژیک کشورهای واردکننده تا مدتی افزایش قیمتها را جذب میکند، اما در صورت طولانی شدن جنگ، این ذخائر هم کمکم تمام خواهد شد. همچنین در صورتی که ایران به تأسیسات نفتی کشورهای منطقه آسیب بزند، بحران انرژی ابعاد جدیتری خواهد یافت. افزایش بهای نفت، به عقیدۀ برخی کارشناسان میتواند بسیار به ضرر شخص دونالد ترامپ تمام شود.
صعود بهای انرژی طی چهار روز اخیر، کلاً بر بورسهای اروپایی تأثیر منفی داشته است. شاخصهای بورسهای پاریس، فرانکفورت، لندن و میلان بین ۲ تا ٣ درصد افت داشتهاند. در آسیای جنوب شرقی نیز بورس سئول (کره جنوبی) بیش از ۷ درصد سقوط کرده است.
افت شاخصهای بورس به نوبۀ خود مستقیماً بر تراز بازرگانی کشورها و در نتیجه بر میزان تورم یا نرخ ارز تأثیر میگذارد.
با اینهمه، تأثیرات اقتصادی جنگ کنونی در مقایسه با پیامدهای جنگ اوکراین یا بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ و یا اپیدمی جهانی کووید ۱۹ هنوز محدودتر است.
