طرح دور زدن تنگه هرمز؛ آمریکا، عراق و سوریه به دنبال احیای خط لوله ۷۰ ساله هستند
بلومبرگ بهنقل از منابع آگاه گزارش داد ایالات متحده در حال پیشبرد مذاکراتی برای احداث یک خط لوله است که نفت عراق را به سوریه منتقل کند و در آینده از میزان نفوذ و اهرم فشار جمهوری اسلامی بر عرضه جهانی انرژی بکاهد.
این رسانه سهشنبه ۲۳ تیر نوشت توماس باراک، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور سوریه و عراق، گفتوگوهایی را با مقامهای دو کشور و همچنین شرکتهایی آغاز کرده است که در احیای خط لوله قدیمی عراق به سواحل غربی سوریه نقش دارند. این خط لوله سالهاست که از مدار بهرهبرداری خارج شده است.
این منابع آگاه به بلومبرگ گفتند اگرچه چند مسیر مختلف برای ایجاد خطوط انتقال جدید در دست بررسی است، اما بازسازی خط لوله کرکوک-بانیاس تمرکز اصلی مذاکرات است.
یکی از مقامهای وزارت امور خارجه آمریکا نیز تایید کرد که دولت این کشور از تلاشهای عراق و سوریه برای توسعه مسیرهای تجاری از طریق بازسازی خط لوله میان دو کشور حمایت میکند و انتظار دارد شرکتهای آمریکایی در ساخت آن مشارکت داشته باشند.این خبر همزمان با دیدار دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، و علی الزیدی، نخستوزیر عراق، در کاخ سفید منتشر شد. تمرکز اصلی این دیدار بر مساله انرژی و سرمایهگذاری آمریکا در عراقترامپ در حاشیه این دیدار به رسانهها گفت آمریکا «توافقهای زیاد و بسیار بزرگی» با عراق امضا خواهد کرد و بخش بزرگی از این توافقها به نفت مربوط میشود.
او گفت شرکتهای آمریکایی نقش اصلی را در توسعه و استخراج نفت عراق خواهند داشت و این همکاریها برای هر دو کشور اشتغال ایجاد میکند. با این حال، هنوز جزئیات قراردادها منتشر نشده است.
خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد این توافقها احتمالا شامل سرمایهگذاری شرکتهای آمریکایی در میادین نفت و گاز عراق و همچنین پروژههای زیرساختی مانند خط لوله صادرات نفت از طریق سوریه خواهد بود.
مهار گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی و آینده حضور نظامی آمریکا در عراق نیز از دیگر محورهای مذاکرات میان دو رهبر بود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس هم گزارش داد واشینگتن از دولت جدید عراق انتظار دارد نفوذ شبهنظامیان نزدیک به جمهوری اسلامی را کاهش دهد.
علی الزیدی نیز گفته است این گروهها تا پس از ۳۰ سپتامبر دیگر دلیلی برای ادامه فعالیت نخواهند داشت.
افزایش تنشها در خاورمیانه طی هفته گذشته، بار دیگر ضرورت یافتن گزینههای بلندمدت برای جایگزینی تنگه هرمز را برجسته کرده است.
این آبراه حیاتی با آغاز جنگ در روز نهم اسفند بسته شد و با پایان یافتن جنگ، مناقشه بر سر نحوه مدیریت و بازگشایی آن ادامه داشت. در نهایت، شلیک موشک از سوی جمهور اسلامی به کشتیهای عبور بار دیگر آتش جنگ را شعلهور کرد.
تازهترین دور حملات سپاه به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز ۱۶ تیر آغاز شد و آمریکا بامداد ۱۷ تیر نخستین حملات هوایی خود را آغاز کرد؛ حملاتی که تا زمان انتشار این گزارش ادامه یافته است. بود.
پایگاه اینترنتی «میدل ایست آی» روز شنبه این خبر را به نقل از مقامهای ارشد عراقی و منطقهای منتشر کرد. به گفته این منابع، توافق برای احیای این خط لوله که در گذشته از شهر کرکوک در شمال عراق تا بندر بانیاس در ساحل سوریه امتداد داشت، قرار است در جریان دیدار علی الزیدی، نخستوزیر عراق، با دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا در کاخ سفید اعلام شود.این خط لوله در سال ۱۹۵۲ توسط «شرکت نفت عراق» تکمیل شد و ظرفیت انتقال روزانه ۳۰۰ هزار بشکه نفت را داشت. بغداد در دهه ۱۹۸۰، پس از آنکه سوریه در جنگ ایران و عراق جانب ایران را گرفت، انتقال نفت از این مسیر را متوقف کرد.
این خط لوله پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ بهشدت آسیب دید و اکنون عملا از کار افتاده است.
بازسازی این طرح نیازمند تعمیرات گسترده، از جمله احداث مخازن ذخیرهسازی جدید، نصب پمپها و سامانههای برق است. یکی از منابع عراقی و منطقهای گفته است که احتمالا کل خط لوله باید از نو ساخته شود. فرایندی که ممکن است دو تا سه سال طول بکشد. همچنین کنسرسیومی از شرکتهای آمریکایی برای اجرای پروژه بازسازی انتخاب شدهاند که نشاندهنده تعهد واشنگتن به این طرح است.
پروژهای که پس از بحران تنگه هرمز فوریت پیدا کرده است
ایده احیای خط لوله بانیاس نخستین بار در اواخر سال ۲۰۲۴ در پی سرنگونی حکومت بشار اسد در سوریه مطرح شد. با این حال، مذاکرات اولیه در این باره به نتیجه نرسید.
اکنون، با افزایش کنترل ایران بر تنگه هرمز در پی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، این پروژه اهمیت و فوریت بیشتری پیدا کرده است. عراق در جریان جنگ ۴۰ روزه مقادیر محدودی نفت خام را با کامیونهای نفتکش از طریق سوریه صادر کرد.
دولت عراق در اوایل ماه ژوئیه با یک توافق اولیه برای بررسی این پروژه موافقت کرد. این توافق با دو شرکت آمریکایی Capital TI و «شورون» Chevron و همچنین یک شرکت کویتی امضا شده است. مسیر پیشنهادی خط لوله از کرکوک و حدیثه (یکی از مراکز مهم نفتی استان انبار عراق) تا بانیاس امتداد خواهد داشت.
وابستگی شدید عراق به تنگه هرمز
عراق یکی از کشورهایی است که بیشترین وابستگی را به تنگه هرمز دارد و همین موضوع آن را در برابر کنترل ایران بر این آبراه بسیار آسیبپذیر کرده است. حدود ۹۵ درصد از صادرات نفت عراق از طریق تنگه هرمز انجام میشود. بغداد با وجود روابط نزدیک برخی گروههای مسلح عراقی با تهران همچنان قادر نیست نفت خود را در امنیت کامل صادر کند.
برخی گزارشها نشان میدهد که صادرات دریایی نفت عراق در ماه مه به تنها هشت درصد از میانگین سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است. درآمد حاصل از فروش نفت حدود ۹۰ درصد بودجه دولت عراق را تشکیل میدهد.
به گفته تحلیلگران، دولت عراق بیش از پیش بر تنوعبخشی به شرکای بینالمللی خود برای مقابله بهتر با بیثباتیهای منطقهای تمرکز کرده است و انتظار میرود این موضوع محور اصلی سفر نخستوزیر این کشور به آمریکا بین روزهای ۱۳ تا ۱۸ ژوئیه باشد.
تلاش بغداد برای برای جذب سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ آمریکایی در حالی صورت میگیرد که بازار صنعت نفت این کشور تاکنون عمدتا در اختیار شرکتهای چینی، روسی و اروپایی بوده است. با این حال، مقامهای عراقی تاکید میکنند که این رویکرد به معنای فاصله گرفتن بغداد از متحد نزدیک خود، یعنی ایران، و حرکت به سوی واشنگتن نیست.
احمد یونس، تحلیلگر سیاسی مستقر در بغداد در این باره گفت: «جنگ ایران نقطه عطفی بود. این جنگ نشان داد که اتکای بیش از حد به هر کدام از شرکای منطقهای، چه مخاطراتی به همراه دارد.»
او افزود: «الزیدی بخش انرژی را سریعترین مسیر برای تعمیق همکاری با واشنگتن میداند.»
طرح بغداد برای سرمایهگذاری آمریکا در صنعت نفت عراق
به گفته مقامهای آمریکایی و عراقی طرح بغداد برای سرمایهگذاری در صنعت نفت خود شامل مذاکره با شرکت شورون برای توسعه میادین بزرگ نفتی، حمایت از پروژههای تولید برق و گاز طبیعی مایع (LNG) با پشتیبانی آمریکا، ارائه تضمینهای امنیتی برای شرکتهای آمریکایی فعال در اقلیم کردستان عراق و احیای طرحهای راهبردی خطوط لوله صادرات نفت میشود که عراق را به بازارهای مدیترانه متصل میکند.
از جمله طرحهایی که اخیرا در کابینه الزیدی تصویب شده، توافق با شرکت آمریکایی HKN Energy برای توسعه میدان نفتی حمرین در شمال عراق است. دولت عراق همچنین دولت به وزارت برق اجازه داده است توافق جامعی با شرکت جنرال الکتریک برای توسعه ظرفیت تولید و شبکه انتقال برق عراق نهایی کند.
علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق که در ماه مه به قدرت رسید یک میلیونر و کارآفرین است. دونالد ترامپ تاکنون قاطعانه از علی الزیدی حمایت کرده است.
نخستوزیر عراق پیش از سفر خود اعلام کرد: «به وزارتخانههای نفت، برق و ارتباطات دستور دادهایم که به شرکتهای معتبر آمریکایی فعال در حوزههای انرژی، مخابرات، فناوری و توسعه اولویت بدهند.»
موانع پیش روی عراق برای جذب سرمایه خارجی چیست؟
با این حال، تحلیلگران معتقدند جذب سرمایه کافی برای توسعه میادین نفتی و رفع موانع زیرساختی که مانع افزایش پایدار تولید شدهاند، کار آسانی نخواهد بود.
بر اساس سندی که خبرگزاری رویترز مشاهده کرده است، کابینه عراق در اوایل ماه ژوئن به شرکت دولتی نفت بصره دستور داده بود شرکتهای آمریکایی در حال مذاکره برای پروژههای انرژی را از برخی الزامات مقرراتی مربوط به توافقهای اولیه معاف کند.
محمد عباس، مدیر پیشین شرکت نفت بصره که اکنون مشاور انرژی است، گفت: «تصمیمهای اخیر درباره شورون، شرکتهای آمریکایی فعال در اقلیم کردستان و سایر پروژههای انرژی آمریکا، نشاندهنده یک تغییر سیاست آگاهانه است.»
او افزود: «الزیدی از بخش انرژی عراق برای تقویت روابط با واشنگتن استفاده میکند و میخواهد این تصور را که عراق محیطی دشوار برای سرمایهگذاریهای بزرگ است، تغییر دهد.»
تلاشهای عراق برای جذب سرمایهگذاری آمریکا در صنعت انرژی خود در حالی صورت میگیرد که بغداد مانند بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت، با چالش همزمان جذب سرمایه، افزایش تولید و پایبندی به محدودیتهای تولید ائتلاف اوپکپلاس روبهرو است.
اگرچه عراق یکی از بزرگترین ذخایر نفت خام جهان را در اختیار دارد، محدودیتهای طولانیمدت تولید، برنامههای دولت برای افزایش درآمدها به منظور تامین نیازهای جمعیت رو به رشد کشور را دشوار کرده است.
نقش کلیدی شورون
مذاکرات با شرکت شورون به یکی از مهمترین بخشهای راهبرد انرژی عراق تبدیل شده است.
این کمپانی اوایل امسال مذاکرات انحصاری با دولت عراق درباره میدان عظیم نفتی غرب القرنه-۲ را آغاز کرد. این مذاکرات در پی تصمیم بغداد برای کنار گذاشتن شرکت روسی Lukoil از مدیریت این میدان صورت گرفت. در صورت نهایی شدن این توافق، شورون کنترل یکی از پربازدهترین میادین نفتی عراق را در اختیار خواهد گرفت.
چند نماینده پارلمان و تحلیلگر عراقی میگویند ابتکارهای جدید دولت در حوزه انرژی با هدف ارسال این پیام به واشنگتن است که عراق، پس از سالها نگرانیهای امنیتی، بروکراسی پیچیده و اختلافهای حقوقی، اکنون به مقصدی جذابتر برای سرمایهگذاریهای بزرگ بینالمللی تبدیل شده است.
اگرچه از زمان شکست گروه داعش حدود یک دهه میگذرد و وضعیت امنیتی عراق به شکل قابل توجهی بهبود یافته است اما حملات پراکنده پهپادی و تنشهای منطقهای همچنان برای زیرساختهای انرژی این کشور خطرآفرین هستند.
مقامهای عراقی میگویند از زمان آغاز درگیری با ایران، تدابیر امنیتی در اطراف تاسیسات مهم نفتی تقویت شده تا اعتماد شرکتهای خارجی فعال در بخش انرژی جلب شود.
مراد اسماعیل، نماینده پارلمان و عضو کمیته نفت و گاز مجلس عراق، گفت: «نخستوزیر الزیدی از دنیای تجارت آمده و به خوبی میداند که جلب اعتماد شرکتهای انرژی آمریکا، بهویژه در شرایطی که امنیت منطقه همچنان شکننده است، کار سادهای نیست.»
