آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
تنها پنج روز تا پایان مهلت دو ماهه ترامپ برای حصول توافق هستهای با ایران باقی مانده و تهران همچنان به طور رسمی پاسخی به پیشنهاد واشنگتن نداده است. رئیسجمهوری آمریکا روز جمعه تاکید کرد که ایران در توافق احتمالی مجاز به غنیسازی اورانیوم نخواهد بود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا عصر جمعه ششم ژوئن در جریان پرواز به نیوجرسی در هواپیمای اختصاصی ریاستجمهوری (Air Force one) گفت: «[جمهوری اسلامی ایران] غنیسازی نخواهد کرد. اگر آنها غنیسازی کنند، ما مجبوریم این کار را به روش دیگری انجام دهیم و من واقعا نمیخواهم این روش دیگر را اتخاذ کنم، اما مجبور خواهیم بود. غنیسازی درکار نخواهد بود.»سخنان آقای ترامپ درحالی مطرح میشود که با گذشت حدود یک هفته از رسیدن پیشنهاد توافق هستهای آمریکا به تهران، جمهوری اسلامی ایران هنوز به طور رسمی به این پیشنهاد پاسخ نداده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران روز چهارشنبه در نخستین واکنش به این پیشنهاد از آن شدیدا انتقاد کرد و گفت: «اولین مطلبی که ما در باب هستهای به طرفهای آمریکایی و غیره میگوییم این است که شما چهکارهاید؟ چرا دخالت میکنید که ایران باید غنیسازی داشته باشد یا نداشته باشد؟ به شما چه؟»آقای خامنهای همچنین در مورد لزوم غنیسازی اورانیوم در ایران گفت: « در صنعت هستهای یک نقطه وجود دارد که به منزلهی کلید است و آن عبارت است از غنیسازی اورانیوم. دشمنان ما روی همین غنیسازی اورانیوم تکیه کردهاند، روی این انگشت گذاشتهاند. صنعتِ هستهای با این عظمت، بدون داشتن توانایی غنیسازی یک چیز بیفایده است، زیرا برای سوخت نیروگاههایمان باید دستمان را دراز کنیم به [طرف] دیگران.»
تنها ساعاتی پس از اظهارات آقای خامنهای دونالد ترامپ در گفتگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه ایران را به «کند کردن روند تصمیمگیری» در مذاکرات متهم کرد.
آقای ترامپ در شبکه اجتماعی «تروت سوشال» نوشت: « به نظر من ایران درحال کند کردن روند تصمیمگیری در این مساله مهم است و ما باید در مدت زمان بسیار کوتاه، پاسخ قطعی دریافت کنیم.»در پی افزایش تنشها میان ایران و آمریکا، نگرانیها درباره احتمال حمله نظامی به تاسیسات هستهای ایران و عواقب آن افزایش یافته است.
اکسیوس پیشتر در گزارشی اعلام کرده بود که ارتش اسرائیل خود را برای حمله به ایران آماده کرده و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور منتظر چراغ سبز آقای ترامپ برای انجام این حمله است.
پنج نشانه که از تقویت احتمال جنگ آشکار جمهوری اسلامی و اسرائیل خبر میدهند
نشریه نیوزویک، با اشاره به تهدیدهای فزاینده میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، به پنج دلیل و نشانه اشاره کرده است که بهنوشته این نشریه این دو دشمن منطقهای را بیش از پیش به سوی یک درگیری مستقیم و علنی سوق میدهد.
نیوزویک جمعه ۱۶ خرداد نوشت در حالیکه تمرینهای نظامی اسرائیل، بنبست در مذاکرات دیپلماتیک و درگیریهای نیابتی ادامه دارد، هشدارهای صریح و متقابل دو طرف از تشدید خطری جدی خبر میدهد؛ آنهم در منطقهای که هم اکنون نیز بهشدت ناپایدار و درگیر جنگهای متعدد است.
بهنوشته نیوزویک، درگیری تمامعیار میان جمهوری اسلامی و اسرائیل میتواند ثبات شکننده خاورمیانه را بیش از پیش برهم بزند و تبعات سنگینی برای امنیت جهانی بهدنبال داشته باشد. پیشرفتهای موشکی ایران و اصرار این کشور بر غنیسازی اورانیوم، در کنار خطوط قرمز مشخص ایالات متحده و روند کند گفتوگوها میان واشینگتن و تهران، بر شدت تنشها افزوده است. چنین جنگی میتواند بازار جهانی نفت را مختل کند، پای قدرتهای جهانی را به درگیری بکشاند و بحران منطقهای را عمیقتر کند.
نیوزویک در ادامه به پنج نشانه کلیدی پرداخته که نشان میدهد وضعیت تا چه اندازه شکننده و آماده انفجار است:
۱. واردات سوخت موشکی ایران
والاستریت ژورنال پنجشنبه ۱۵ خرداد بهنقل از منابع آگاهی که نام آنها را اعلام نکرد، گزارش داد که تهران در میانه مذاکرات هستهای پرتنش با آمریکا، به دنبال بازسازی توان نظامی خود است و هزاران تُن از مواد مورد نیاز برای تولید موشکهای بالستیک را به چین سفارش داده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، این محمولهها شامل پرکلرات آمونیوم است که به گفته منابع قرار است در ماههای آینده به ایران برسد. آمونیوم پرکلرات ماده اصلی برای تولید سوخت جامد موشکهای بالستیک ایران است.
این روزنامه در گزارش خود افزوده است که بخشی از این مواد به احتمال زیاد برای گروههای شبهنظامی متحد جمهوری اسلامی در منطقه از جمله حوثیها در یمن ارسال خواهد شد.
بهنوشته والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی همزمان با پیشبرد گفتوگوهای هستهای پرتنش با دولت آمریکا، به دنبال تقویت متحدان منطقهای و بازسازی زرادخانه موشکی خود است. تهران در عین حال به توسعه ذخایر اورانیوم غنیشده تا مرز درجه تسلیحاتی ادامه داده و بهصراحت اعلام کرده حاضر به مذاکره بر سر برنامه موشکیاش نیست.بهنوشته نیوزویک این اقدام بخشی از راهبرد ایران برای تقویت توان موشکی و ائتلافهای منطقهایاش است، در حالیکه تهران همچنان حاضر به محدودسازی برنامه موشکی خود در مذاکرات هستهای نشده است.
۲. آمادگی اسرائیل برای حمله
ارتش اسرائیل در حال آماده کردن خود برای حمله احتمالی به تاسیسات هستهای ایران است؛ اقدامی که به نتیجه مذاکرات تهران و واشینگتن بستگی دارد. ارتش اسرائیل رزمایشهای گستردهای را برگزار کرده و با شبیهسازی حملات چندروزه به اهدافی در ایران، خود را برای چنین عملیاتی آماده میکند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بر حق دفاع از خود تاکید کرده و هشدار داده هر توافقی باید بهطور کامل مانع غنیسازی اورانیوم توسط حکومت ایران شود. هرچند دونالد ترامپ اخیراً به نتانیاهو هشدار داده حمله در این مقطع «نامناسب» است، اما تاکید کرده اگر مذاکرات به شکست بینجامد، ممکن است از اقدام نظامی اسرائیل حمایت کند.
دو مقام اسرائیلی که بیواسطه در جریان گفتوگوهای میان اسرائیل و آمریکا هستند، روز پنجشنبه ۱۵ خرداد به آکسیوس گفتند اسرائیل به کاخ سفید اطمینان داده است که تنها در صورتی به تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله خواهد کرد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به این جمعبندی برسد که مذاکرات با ایران به شکست انجامیده است.
در هفتههای گذشته، دولت ترامپ نگران بود که اسرائیل همزمان با جریان مذاکرات، در حال تدارک حملهای به ایران باشد. به همین دلیل، ترامپ در تاریخ هفتم خرداد اعلام کرد که به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار داده است از هرگونه اقدام نظامی در جریان مذاکرات خودداری کند. با این حال، او تأکید کرد اگر به این نتیجه برسد که مذاکرات به جایی نخواهد رسید، ممکن است تنها با «یک تماس تلفنی» نظرش را تغییر دهد.
۳. فعالیت گروههای نیابتی وابسته به حکومت ایران
تنشها از طریق گروههای نیابتی جمهوری اسلامی نیز در حال افزایش است. روز چهارشنبه، اسرائیل برای نخستینبار در حدود یک ماه گذشته، دست به حملات هوایی به سوریه زد؛ اقدامی که در واکنش به شلیک دو موشک از خاک سوریه انجام شد. اسرائیل مسئولیت این حمله را متوجه احمد الشرع، رییسجمهوری موقت سوریه کرد، هرچند دمشق دخالت در این حمله را رد و از تلفات سنگین بمبارانهای اسرائیل خبر داد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، یک مقام سوری احتمال داد که شبهنظامیان وابسته به جمهوری اسلامی در منطقه قنیطره تلاش دارند با تحریک اسرائیل، وضعیت را بیثبات کنند.
همزمان، حوثیهای یمن نیز یک موشک بالستیک به سوی یافا در اسرائیل شلیک کردند. هماهنگی فزاینده این گروهها نشانه گسترش خطرناک تنشها فراتر از محور اصلی ایران-اسرائیل است.
یک منبع امنیتی اسرائیلی به شبکه العربیه گفت حمله موشکی روز چهارشنبه از جنوب سوریه به سمت اسرائیل قابل پیشبینی بوده و تاکید کرد که دولت فعلی سوریه در پرتاب آن نقشی نداشته است. این منبع گفت: «ایران، حزبالله و نیروهای وفادار به بشار اسد در تلاشاند ثبات در سوریه را بر هم بزنند.»
در همین حال روزنامه فایننشال تایمز، ۱۲ خرداد در گزارشی با اشاره به اینکه تهدید حملات تازه اسرائیل و آمریکا به تاسیسات اتمی ایران در افق دیده میشود، نوشت که جمهوری اسلامی در حال بازسازی سامانههای پدافند هوایی آسیبدیده از حملات اسرائیل در سال گذشته است.
بهنوشته این روزنامه، همزمان با آمادهسازی نظامی برای مواجهه با حملات احتمالی از سوی اسرائیل یا ایالات متحده، در صورت به بنبست رسیدن مذاکرات هستهای با آمریکا، حکومت ایران در تلاش است تا توان پدافند هوایی خود را تقویت کند.
بخشهایی از پیشرفتهترین سامانههای موشکی سطحبههوای ایران، از جمله سامانههای دوربرد روسی اس-۳۰۰ در پی حملات هوایی اسرائیل در اکتبر و آوریل ۲۰۲۴ تخریب شده یا آسیب جدی دیدهاند.
در کنار حملههای موفق اسرائیل به نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی، از جمله حزبالله لبنان و حوثیهای یمن، این وضعیت به ایجاد این تصور که حکومت ایران در دهههای اخیر هرگز تا این حد در برابر حمله هوایی آسیبپذیر نبوده کمک کرده است.
با این حال، کارشناسان میگویند بخش قابل توجهی از زیرساختهای پدافند هوایی ایران همچنان فعال باقی مانده یا در ماههای اخیر ترمیم شده است.
۴. بحران سیاسی داخلی نتانیاهو
نتانیاهو که با چالشهای جدی سیاسی در داخل کشور روبهرو است، ممکن است ایران را به عنوان محوری برای اجماع ملی و تثبیت جایگاه خود مطرح کند. او تهدید ایران را یک خطر نابودکننده معرفی کرده و با تاکید بر امنیت ملی، در پی بسیج افکار عمومی است. نتانیاهو همچنین گفته ایران اکنون «بسیار عقبنشینی کرده» و «در ضعیفترین وضعیت ممکن» است، بنابراین این مقطع را زمان مناسب برای ضربه زدن به تهران میداند، پیش از آنکه جمهوری اسلامی مجدداً قدرت بگیرد.
۵. انزوای روزافزون اسرائیل
جنگ غزه، اسرائیل را بیش از پیش در صحنه بینالمللی منزوی کرده و باعث تقویت موقعیت ایران شده است. کشورهای عربی که پیشتر بهدنبال عادیسازی روابط با اسرائیل بودند، از این موضع عقبنشینی کردهاند. اردن سفیر خود را فراخواند، ترکیه روابط دیپلماتیک را قطع کرد و مذاکرات با عربستان سعودی متوقف شد.
چهارشنبه ۱۴ خرداد، در حالی که ۱۴ عضو شورای امنیت سازمان ملل به قطعنامهای برای آتشبس فوری و بدون وقید و شرط در غزه رای دادند، آمریکا این قطعنامه را وتو کرد.
دوروتی شیا، نماینده موقت آمریکا در سازمان ملل، پیش از رایگیری در نشست شورای امنیت گفت: «موضع ایالات متحده همواره روشن بوده است؛ ما از هیچ قطعنامهای که حماس را محکوم نکند و خواستار خلع سلاح و خروج آن از غزه نباشد، حمایت نخواهیم کرد.»
در همین حال، جمهوری اسلامی پیوندهای راهبردی خود با روسیه و چین را تقویت کرده و خود را بهعنوان وزنهای مقابل اسرائیل در منطقه جا انداخته است. با کاهش حمایت جهانی از اسرائیل و نارضایتی متحدان غربی، تهران فضای بیشتری برای مانور یافته و فشارها بر برنامه هستهایاش را کمتر احساس میکند.
چه در پیش است؟
نیوزویک در پایان مقاله خود نوشته است که هفتههای پیشِرو احتمالاً شاهد افزایش تنش و ناآرامی خواهند بود. مقامهای اسرائیلی آشکارا گفتهاند اگر احساس کنند ایران به «خط قرمز» نزدیک شده، بدون هماهنگی با آمریکا نیز ممکن است دست به اقدام بزنند. در سوی مقابل، تهران همچنان بر «حق مسلم خود» برای غنیسازی اورانیوم پافشاری میکند و هشدار داده به هر حملهای، با قدرت پاسخ خواهد داد.
دیک دیپلمات غربی در تهران به روزنامه فایننشال تایمز گفت که در صورت شکست مذاکرات هستهای میان آمریکا و جمهوری اسلامی، دونالد ترامپ ممکن است اروپا را مقصر جلوه دهد و برای فعالکردن مکانیسم ماشه (بازگشت خودکار تحریمهای سازمان ملل) بر آنها فشار وارد کند.
این روزنامه همچنین در گزارش خود نوشت که دولت آمریکا با کنار گذاشتن متحدان سنتی اروپایی، نقش کشورهای خلیج فارس را در پیشبرد مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی پررنگ کرده است؛ تغییری راهبردی که به افزایش نقش عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و عمان در روند دیپلماتیک میان واشینگتن و تهران انجامیده است.
یپلمات غربی: ترامپ احتمالا اروپا را برای فعال کردن مکانیسم ماشه تحت فشار بگذارد
شانزده نماینده مجلس نمایندگان آمریکا، از هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه، در نامهای به وزیر خارجه و فرستاده ویژه خاورمیانه گفتند هرگونه توافق هستهای با ایران باید شامل «برچیدن کامل ظرفیت غنیسازی اورانیوم» باشد. آنها افزودند در صورت شکست مذاکرات مکانیسم ماشه فورا فعال شود.
وبسایت جوییشاینسایدر با انتشار این نامه نوشت در این نامه آمده است: «ما قویا معتقدیم که ایران نباید هیچگونه ظرفیت غنیسازی اورانیوم یا زیرساخت مرتبط با تسلیحات هستهای را حفظ کند.»
این موضع، بهگفته نمایندگان، در میان هر دو حزب دارای حمایت گسترده است.
این نامه هشدار میدهد که ترامپ در صورت توافقی ضعیف با جمهوری اسلامی، نمیتواند روی حمایت کامل دموکراتها حساب کند.
نمایندگان همچنین خواستار فعالسازی فوری «مکانیسم ماشه» برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران در صورت شکست مذاکرات شدند و یادآور شدند که این مکانیسم از ۱۸ اکتبر منقضی میشود، بنابراین روند باید تا پایان تابستان آغاز شود.
هشدار گروسی
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز جمعه در گفتگو با فایننشالتایمز گفت که اگرچه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه مذاکرات با ایران را برقرار کرده است، اما تهدیدهای اسرائیل به این معناست که «مساله ایران ظرفیت فوقالعادهای برای تبدیل شدن به یک فاجعه دارد. شکست مذاکرات، به احتمال زیاد به معنای اقدام نظامی خواهد بود.»
گروسی هشدار داده است که هرچند ایران هنوز به سلاح هستهای دست نیافته، اما از ظرفیت و مواد لازم برای ساخت آن برخوردار است.
او در گفتوگویی با روزنامه فایننشال تایمز که امروز، جمعه ۱۶ خرداد (۶ ژوئن) منتشر شده، همچنین هشدار داده که دستیابی ایران به سلاح هستهای میتواند منجر به «واکنشی زنجیرهای در خاورمیانه» شود.
آقای گروسی تاکید کرد که امکان از بین بردن توانایی هستهای ایران «با یک حمله» وجود ندارد و افزود: «حساسترین تجهیزات حدود ۸۰۰ متر زیر زمین هستند. من بارها به آنجا رفتهام. برای رسیدن به آنجا، باید از یک تونل پر پیچ و خم پایین و پایینتر بروید.»آقای ترامپ پیشتر اعلام کرده بود که به بنیامین نتانیاهو هشدار داده است پیش از این که مذاکرات با شکست روبرو شود، به ایران حمله نکند.
با این حال دولت آقای ترامپ در هفتههای گذشته نگران بود که اسرائیل به رغم هشدار رئیسجمهوری آمریکا و بدون چراغ سبز آقای ترامپ به ایران حمله کند.
اکسیوس روز پنجشنبه در گزارشی به نقل از دو مقام اسرائیلی اعلام کرد که دولت این کشور به کاخ سفید اطمینان داده است که تا زمانی که دونالد ترامپ اعلام نکند که مذاکرات با ایران شکست خورده است، حملهای به تاسیسات هستهای ایران انجام نخواهد داد.
به گفته مقامات اسرائیلی، رون درمر، وزیر امور راهبردی، دیوید بارنیا، رئیس موساد، و زاخی هانگبی، مشاور امنیت ملی اسرائیل در جریان سفر هفته گذشته به واشنگتن این موضوع را به کاخ سفید اطلاع دادند.
به گفته یک مقام اسرائیلی، این مقامات به روشنی به طرف آمریکایی اطلاع دادند که اسرائیل قصد ندارد با حمله نظامی به ایران، دولت آقای ترامپ را غافلگیر کند.
یک مقام اسرائیلی دیگر گفت: «ما آمریکاییها را آرام کردیم و گفتیم که هیچ منطقی در حمله وجود ندارد اگر راهحلی دیپلماتیک و مطلوب وجود داشته باشد. به همین دلیل تصمیم گرفتیم به مذاکرات فرصت دهیم و تا زمانی که روشن نشود مذاکرات به پایان رسیده و استیو ویتکاف از ادامه آن ناامید شده است، اقدامی نظامی نکنیم.»
یک مقام ارشد اسرائیلی نیز گفت که اگرچه ارتش این کشور همواره در حال تمرین برای حمله احتمالی به ایران است، اما ایالات متحده و کشورهای دیگر اقدامات اخیر ارتش اسرائیل در آستانه حملات به حوثیها را به اشتباه بهعنوان آمادگی برای حمله به ایران تفسیر کردهاند.
