آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
خیزش جوانان نپال با شعار «انقلاب نسل زد» به استعفای نخستوزیر این کشور انجامید. در جریان سرکوب اعتراضات دستکم ۱۹ نفر کشته و صدها نفر زخمی شدند. این جنبش که ریشه در فساد ساختاری و انسداد سیاسی دارد، اکنون در کنار نمونههای مشابه در سریلانکا، ایران و بنگلادش، نشانهای از موجی منطقهای در جنوب آسیا و خاورمیانه است.
در پی سرکوب خونین اعتراضات جوانان نپال، نخستوزیر این کشور، خادگا پراساد شارما اولی، ۷۳ ساله، از سمت خود کنارهگیری کرد. ساعاتی پیشتر تظاهرکنندگان خشمگین با شعار «انقلاب نسل زد» به پارلمان یورش بردند و خانههای شماری از سیاستمداران را هدف قرار دادند.
دیروز دوشنبه هشتم سپتامبر نیروهای امنیتی به سوی جمعیتی انبوه که در برابر پارلمان گرد آمده بودند آتش گشودند. بنا بر گزارش رسانههای محلی، دستکم ۱۹ نفر از تظاهرکنندگان در این تبراندازیها جان خود را از دست دادند و بیش از ۴۰۰ نفر زخمی شدند. حال پنجاه تن از مجروحان وخیم گزارش شده است. روزنامههای نپالی این کشتار را «قتلعام» خواندهاند.
اعتراضات ابتدا با هشتگهای «#NepoBaby» اعتراضی در در شبکههای اجتماعی شکل گرفت : جنبشی که فساد، رانتخواری و امتیازات فرزندان سیاستمداران را نشانه گرفت. خشم عمومی زمانی اوج یافت که دولت در ۴ سپتامبر استفاده از ۲۶ پلتفرم، از جمله فیسبوک، یوتیوب، اینستاگرام و واتساپ را ممنوع کرد. تنها تیکتاک – که پس از سالها محدودیت از ۲۰۲۴ مجوز گرفته بود – فعال ماند و به بستری برای سازماندهی اعتراضات بدل شد.
پس از شدت گرفتن خشونتها، وزیر کشور رَمِش لِکهاک روز دوشنبه استعفا داد، اما مخالفان این اقدام را ناکافی دانستند و بر کنارهگیری کل دولت و برگزاری انتخابات پیش از موعد تأکید کردند. امروز سهشنبه، نخستوزیر و بخشی از کابینه ناگزیر از استعفا شدند. دولت همچنین محدودیت شبکههای اجتماعی را لغو کرد و وعده داد کمیتهای برای بررسی رویدادها تشکیل دهد.
ریشههای نارضایتی
نپال، کشور ۳۰ میلیون نفری میان هند و چین، سالهاست از بیثباتی سیاسی رنج میبرد. خود اولی بارها با ائتلافهای شکننده به قدرت بازگشته بود. فساد ساختاری، خدمات عمومی ناکارآمد و فرصتهای محدود شغلی نارضایتی جوانانی را دامن زده که میانگین سنیشان ۲۳ سال است. اقتصاد کشور عمدتاً بر کشاورزی و گردشگری کوهستانی استوار است و میلیونها کارگر نپالی برای گذران زندگی به کشورهای خلیج فارس و جنوب آسیا مهاجرت کردهاند. در سال مالی گذشته، این مهاجران بیش از ۱۲ میلیارد دلار برای خانوادههای خود فرستادند.
دانشجویان و جوانان معترض تأکید کردهاند که حرکتشان به هیچ حزب یا جریان سیاسی – از جمله حامیان بازگشت سلطنت که در مارس گذشته تظاهراتی خونین به راه انداخته بودند – وابسته نیست. روز سهشنبه، با وجود مقررات منع رفتوآمد، گروههایی از جوانان بار دیگر در کاتماندو و حومه به خیابانها آمدند و خانه چند مقام دولتی را هدف حمله قرار دادند. وزیر کشاورزی نیز در همبستگی با دانشجویان از سمت خود کنار رفت.
نپال بار دیگر در آستانه بحرانی سیاسی قرار گرفته است. استعفای اولی شاید آرامشی موقت بیاورد، اما تا زمانی که ساختارهای فسادزده و چرخه بیثباتی سیاسی ادامه یابد، احتمال شعلهور شدن دوباره اعتراضات گسترده در این کشور فقیر هیمالیایی بسیار بالاست.
موج خیزشهای نسل جوان در جنوب آسیا و ایران
در پی اعتراضات خونین نپال و استعفای نخستوزیر این کشور، بسیاری از ناظران از «موجی منطقهای» سخن میگویند که در سالهای اخیر سراسر جنوب آسیا و ایران را درنوردیده است. نقطه مشترک این خیزشها جوانانی هستند که از فساد ساختاری، بیعدالتی و انسداد سیاسی به ستوه آمدهاند و با اتکا به شبکههای اجتماعی به خیابان میآیند.
در سال ۲۰۲۲، جوانان سریلانکایی با اشغال کاخ ریاستجمهوری و تظاهرات گسترده، خانواده راجاپاکسا را که سالها بر کشور تسلط داشتند و آن را به ورطه فروپاشی اقتصادی کشانده بودند، وادار به کنارهگیری کردند. در ایران نیز اعتراضات ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ با شعار «زن، زندگی، آزادی» نشان داد که نسل جوان، بهویژه زنان، دیگر حاضر به پذیرش ساختارهای محدودکننده و سرکوبگر نیستند. هرچند سرکوب گسترده مانع تغییر فوری شد، اما مشروعیت جمهوری اسلامی بیش از پیش فرسوده گردید.
در تابستان ۲۰۲۴، دانشجویان و جوانان بنگلادشی با تظاهرات میلیونی علیه فساد و سلطه طولانی مدت حزب عوامی لیگ به خیابان آمدند. فشار این جنبش سرانجام به استعفای شیخ حسینه، نخستوزیر قدرتمند این کشور، انجامید.
اکنون در نپال، جنبش «نسل زد» با شعارهایی علیه رانتخواری و انسداد سیاسی شکل گرفته است. استعفای نخستوزیر خادگا پراساد اولی تنها یکی از پیامدهای این موج اعتراضی است که ریشه در شکست و بن بست نظام سیاسی برای پاسخگویی به مطالبات نسل جوان دارد.
از کلمبو تا تهران، از داکا تا کاتماندو، پیام این خیزشها یکسان است: جوانان دیگر حاضر به تحمل ساختارهای فرسوده و تبعیضآمیز نیستند. شبکههای اجتماعی ابزار بسیج آنهاست و ناکارآمدی حکومتها سوخت خشمشان را فراهم میکند. این موج منطقهای نشان میدهد که بحران مشروعیت و شکاف نسلی در جنوب آسیا و خاورمیانه نه یک حادثه مقطعی، بلکه روندی رو به گسترش است.کی. پی. شارما اولی، نخستوزیر نپال، روز سهشنبه ۱۸ تحت فشار تجمع جوانان خشمگین ضد فساد که با وجود حکومت نظامی به خیابانها آمدند و با پلیس درگیر شدند، مجبور به استعفا شد.
این اعتراضها تنها یک روز پس از کشته شدن ۱۹ نفر در خشونتها رخ داد.
خشم عمومی پس از مسدود شدن شبکههای اجتماعی آغاز شد؛ ممنوعیتی که دولت آقای اولی آن را پس استفاده پلیس از گاز اشکآور و گلولههای پلاستیکی برای متفرق کردن معترضان در حال یورش به پارلمان، لغو کرد. در این درگیریها علاوه بر ۱۹ کشته، حدود ۱۰۰ نفر نیز زخمی شدند.
با این حال، روز سهشنبه اعتراضات در شهر کاتماندو، پایتخت، فروکش نکرد و نپال را وارد مرحله تازهای از بیثباتی سیاسی کرد.
این ناآرامیها شدیدترین موج خشونت در دهههای اخیر در این کشور فقیر هیمالیایی است که میان هند و چین قرار دارد و از زمان سرنگونی نظام پادشاهی در سال ۲۰۰۸، همواره با بیثباتی سیاسی و اقتصادی دستوپنجه نرم کرده است.
به گزارش رویترز، جوانان نپالی سالهاست از کمبود شغل به ستوه آمدهاند و میلیونها نفر برای کار، عمدتاً در پروژههای ساختمانی، به خاورمیانه، کرهجنوبی و مالزی مهاجرت کردهاند و درآمد خود را به کشور ارسال میکنند.
شارما اولی در نامه استعفای خود به رامچاندرا پائودل، رئیسجمهور، نوشت: «با توجه به شرایط نامساعد کشور، از امروز استعفا میدهم تا راه را برای یافتن راهحل مشکل هموار کنم و کمک کنم این مسئله طبق قانون اساسی به شکل سیاسی حل شود.»
یکی از دستیاران رئیسجمهور نپال به رویترز گفت که رئیسجمهور روند یافتن نخستوزیر جدید را آغاز کرده و همچنین رهبران معترضان را برای گفتوگو فراخوانده است.
یک منبع نظامی اعلام کرد که رئیس ستاد ارتش قرار است عصر سهشنبه خطاب به ملت سخنرانی کند.
با انتشار خبر استعفا، جوانان شادمان وارد محوطه پارلمان شدند، دستانشان را در هوا تکان دادند و شعار سر دادند، در حالیکه از بخشهایی از ساختمان دود برخاسته بود.
یکی از معترضان روی دیوار ساختمان پارلمان با حروف بزرگ نارنجی نوشت: «ما پیروز شدیم.»
به گفته شاهدان عینی، هرچند معترضان همچنان در خیابانهای شهر حضور داشتند، اما پس از استعفا دیگر درگیری یا خشونتی رخ نداد زیرا نیروهای امنیتی مداخلهای نکردند.
رسانههای محلی و ویدئوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میداد که معترضان روز سهشنبه به ساختمانهای دولتی و اقامتگاههای رهبران ارشد سیاسی حمله کردند.
به گزارش اسوشیتدپرس، کاخ ریاستجمهوری، اقامتگاه رسمی نخستوزیر و ساختمانی که دفتر نخستوزیر و چندین وزارتخانه را در خود جای داده بود، همگی به آتش کشیده شدند. دود غلیظی از ساختمان دفتر نخستوزیر برخاست.
پیشتر، خانه شخصی نخستوزیر به آتش کشیده شده بود. بهعلاوه خانههای رئیسجمهور، وزیر کشور و خانواده دیوبا و خانه رهبر حزب کمونیست نپال که در حال حاضر اپوزیسیون است نیز شعلهور شد.
برخی معترضان دولت را مسئول تیراندازی پلیس دانستند و خواستار برکناری نخستوزیر بودند که روزبهروز محبوبیت خود را بیشتر از دست داده بود.
