رویترز:حاکمان روحانی ایران، گرفتار در بحران موجودیتی
به نوشتۀ رویترز روحانیان حاکم بر ایران با یکی از سخت ترین بحرانهای موجودیتی خود از زمان انقلاب ١۳۵٧ مواجه شدهاند. این بحران در بستر نارضایتی روزافزون در داخل و بنبست مذاکرات هستهای در خارج شکل گرفته و اکنون با بازگشت تحریمهای شورای امنیت، ایران را بیش از هر زمان دیگر منزوی و دچار شکافها و گسلهای جدی کرده است.چهار مقام ایرانی و دو منبع آگاه به رویترز گفتهاند که با بازگشت این تحریمها انزوای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و همچنین خشم عمومی در داخل کشور تشدید خواهند شد. رویترز در عین حال تصریح میکند که پذیرش خواستههای غرب توسط جمهوری اسلامی، شکاف درون حاکمیت و فروپاشی مبانی ایدئولوژیک آن را در پی دارد.
یکی از مقامات ایرانی به رویترز گفته است: «حاکمیت روحانی در تنگنای بیسابقهای گرفتار شده است. موجودیت جمهوری اسلامی در خطر است. مردم ما دیگر نه میتوانند فشار اقتصادی بیشتر را تحمل کنند و نه یک جنگ دیگر را.»
مقام دیگری افزوده است : نگرانیها در تهران از حملات تازه اسرائیل علیه تأسیسات هستهای ایران به شدت رو به افزایش است. همین منبع تصریح کرده است که جنگ دوازدهروزه در ژوئن گذشته که با حملات هوایی اسرائیل آغاز شد و سپس با بمباران سه مرکز هستهای ایران توسط آمریکا ادامه یافت، رهبران تهران را بهتزده کرده است. رویترز نوشته است که دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو هشدار دادهاند که در صورت ازسرگیری غنیسازی اورانیوم از سوی رژیم ایران، بیدرنگ حملات تازهای را علیه جمهوری اسلامی آغاز خواهند کرد.
غلامعلی جعفرزاده ایمنآبادی، نماینده پیشین مجلس، روز پنجشنبه به رسانههای داخلی گفت: «با توجه به مواضع تهاجمی اسرائیل و حمایتی که اکنون از سوی ایالات متحد آمریکا دریافت میکند، احتمال بروز جنگ بسیار جدی است.»
رویترز نوشته است : اگر چه مقامهای ایرانی هشدار دادهاند که با بازگشت تحریمهای سازمان ملل، آنان مواضع سختتری در عرصه هستهای اتخاذ میکنند، اما تهدید نظامی اسرائیل دست تهران را بسته است. یک مقام پیشین میانهرو در حکومت اسلامی به رویترز گفته است : بعید است تهران گامهای تند بردارد زیرا رهبران کشور از خطرات این مسیر در شرایط فشار داخلی و تضعیف منطقهای به خوبی آگاه هستند.
رویترز سپس می افزاید که اختلافات درونی حاکمیت بر سر نحوه مدیریت بحران رو به گسترش است: گروهی بر شدت عمل تأکید دارند و گروهی دیگر بیم آن دارند که چنین روندی به فروپاشی نظام منجر شود. یکی از مقامات ایرانی گفته است: «برخی تصمیمگیران در تهران معتقدند که حفظ وضع موجود – نه جنگ، نه توافق، اما ادامه مذاکرات – بهترین گزینه است، بدون دادن امتیازات بیشتر».
اما، رژیم اسلامی علاوه بر فشارهای خارجی، با موج تازهای از خشم عمومی به دلیل بحران اقتصادی نیز روبرو است. معلمان، کارگران و اقشار متوسط و فقیر جامعه نگراناند که تحریمهای جدید زندگیشان را بیش از پیش فلج کند. شیما، یک معلم ۳۶ ساله در تهران به رویترز گفته است: «همین حالا هم برای گذران زندگی سخت در مضیقه هستیم. تحریمهای بیشتر یعنی فشار اقتصادی بیشتر. چطور قرار است دوام بیاوریم؟»
مقامات امنیتی جمهوری اسلامی ایران بیم آن دارند که این نارضایتیها به اعتراضات گسترده تازهای بینجامند و موقعیت بینالمللی جمهوری اسلامی را بیش از پیش تضعیف کنند. به نوشتۀ رویترز، جمهوری اسلامی ایران تاکنون تا حد زیادی با فروش نفت به چین توانسته از فروپاشی کامل اقتصادی خود جلوگیری کند. اما با بازگشت تحریمهای سازمان ملل، پایداری این صادرات نیز در هالهای از ابهام فرو رفته است.
هراس فزاینده تهران از حملات دوباره اسرائیل
یک مقام ایرانی گفت: «جمهوری اسلامی نه راه پس دارد، نه راه پیش. موجودیت آن در خطر است. مردم ما تاب فشار اقتصادی بیشتر یا جنگ دیگر را ندارند.»یک مقام ایرانی دیگر گفت که علاوه بر این فشارها، نگرانیهای تهران از احتمال آغاز حملات مجدد اسرائیل به تاسیسات هستهای در صورت شکست دیپلماسی با غرب رو به افزایش است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل پیشتر هشدار دادهاند، در صورتی که ایران غنیسازی اورانیوم را از سر بگیرد، در حمله مجدد تردید نخواهند کرد.
غلامعلی جعفرزاده ایمنآبادی، نماینده سابق مجلس ایران روز جمعه گفت: «من احتمال جنگ را زیاد میدانم؛ یعنی فکر میکنم احتمال وقوع جنگ بالا است، بهخاطر روحیاتِ اسرائیل و اینکه الان بهشدت مورد حمایت آمریکا قرار دارند یعنی صهیونیستها در آمریکا از آن حمایت میکنند و طبیعی است که ما روزهای سختی پیش رو خواهیم داشت.»
موضع سختگیرانهتر ایران در قبال برنامه هستهای
مقامات ایرانی پیشتر تاکید کردند که اعمال مجدد تحریمها آنها را به سوی اتخاذ موضعی سختگیرانهتر در قبال برنامه هستهای سوق میدهد، با این حال تهدید حملات اسرائیل دامنه مانور تهران را محدود کرده است.
یک مقام ارشد پیشین ایران گفت، با توجه به این که رهبری جمهوری اسلامی متوجه خطرات ناشی از تضعیف جایگاه منطقهای، افزایش فشارهای داخلی و هزینههای احتمالی ناشی از افزایش تنشهاست، تردید دارد که تهران دست به اقدامات تنشزای جدیدی بزند.
به گزارش رویترز، شکافها در راس نظام درباره چگونگی مدیریت بحران رو به افزایش است. برخی خواهان اتخاذ رویکردی سختگیرانهتر هستند و برخی بیم آن دارند که چنین رویکردی به فروپاشی جمهوری اسلامی بینجامد و به همین دلیل با آن مخالفاند.
به گفته یک مقام ایرانی، در پی احیای سریع کارزار «فشار حداکثری» دونالد ترامپ بر تهران در ماه فوریه و سیل تحریمهای جدید و تهدید به حملات نظامی بیشتر، برخی تصمیمگیران جمهوری اسلامی بر این باورند که «حفظ وضع موجود، یعنی حالت نه جنگ، نه توافق و ادامه مذاکرات» بهترین گزینه بدون نیاز به دادن امتیازات بیشتر است.
این درحالی است که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران اوایل ماه جاری وضعیت کنونی ایران را «حالت نه جنگ، نه صلح» خوانده و گفته بود: « یکی از ضررها و خطرهای کشور همین حالت نه جنگ، نه صلح است که خب خوب نیست، فضای خوبی نیست. روحیهی کار را، روحیهی تلاش را، همت و انگیزه را، با گفتن، با عمل کردن، با نشان دادن نتایج، بر این حالت غلبه بدهیم.»بازگشت تحریمهای سازمان ملل میتواند فشار بر اقتصاد ایران را به طور چشمگیری افزایش دهد و تجارت آن را با کشورهایی که پیشتر تحریمهای یکجانبه آمریکا را نادیده میگرفتند بیشتر محدود کند.
این تحریمها محدودیتهایی بر بخشهای نفت، بانکداری و مالی ایران، تحریم تسلیحاتی، ممنوعیت غنیسازی و بازفرآوری اورانیوم، ممنوعیت فعالیتهای مرتبط با موشکهای بالستیک قادر به حمل کلاهک هستهای، مسدودسازی جهانی داراییها و ممنوعیت سفر برای افراد و نهادهای ایرانی را در پی دارد.
اقتصاد رو به احتضار و خشم فزاینده مردم
جمهوری اسلامی در کنار این چالشها با خشم فزاینده مردم به دلیل تشدید مشکلات اقتصادی و معیشتی دستوپنجه نرم میکند.
بسیاری از مردم بیم آن دارند که احیای تحریمهای سازمان ملل متحد اقتصاد ایران را که هماکنون زیر فشار سالها تحریم و سوءمدیریت به زانو درآمده، بیش از پیش فلج کند.
به گفته یک مقام ایرانی، رژیم بیشتر نگران آن است که خشم عمومی از تنگناهای اقتصادی به اعتراضات گسترده تبدیل شود و موقعیت جمهوری اسلامی را در عرصه بینالمللی بیش از پیش تضعیف کند.
نرخ رسمی تورم ایران حدود ۴۰ درصد است و برخی برآوردها از بیش از ۵۰ درصد حکایت دارد. رسانههای ایران در ماههای اخیر از افزایش قابل توجه قیمت مواد غذایی و هزینههای مسکن و آب و برق، ناشی از سقوط شدید ارزش ریال و افزایش هزینههای مواد اولیه خبر دادهاند.
ایران تاکنون عمدتا به لطف خرید نفت از سوی چین، از فروپاشی اقتصادی جلوگیری کرده است. با این حال بازگشت تحریمهای سازمان ملل تداوم صادرات را با عدم قطعیت مواجه میکند.
