مدیریت عصر مدرن با ذهنهای ساده( افزایش جمعیتی که به کارمان نیامد) :سعید معدنی
در شبکه های اجتماعی فیلمی از دیدار آخرین پادشاه ایران محمدرضا پهلوی با روحانیون وجود دارد که احتمالا به دهه ۱۳۵۰ مربوط میشود. شاه در این دیدار میگوید: شاید جمعیت ایران در آینده به ۶۰ و حتی ۶۵ میلیون هم برسد و باید برای آن جمعیت فکری کرد.
در دهه ۱۳۵۰ شمسی که مقارن با دهه ۱۹۷۰ میلادی است، سیاست کنترل جمعیت، سیاستی جاری و تقریبا عادی و پذیرفته شده در نزد حکومت های کشورهای جهان سوم و در حال توسعه بود و رژیم پهلوی هم همین سیاست کنترل جمعیت را تشویق و پیگیری میکرد.
اما بعد از انقلاب ۱۳۵۷ انقلابیون مذهبیِ تازه به قدرت رسیده، اعلام کردند که سیاست کنترل جمعیت غربی و توطئه بوده، این پدر سوخته های غرب زده میخواستند بچه مسلمان کم شود تا میتوانید بچه دار شوید! لذا در دهه ۱۳۶۰ هجری شمسی نه تنها سیاست کنترل جمعیت پیگیری نشد، بلکه فروش وسایل پیشگیری از بارداری در داروخانهها ممنوع شده و اگر پزشکی اقدام به عمل جراحی زنان جهت جلوگیری از بارداری میکرد مجرم بوده و بعضاً پروانه طبابتش باطل میشد.
جمعیت از سال ۱۳۵۹ تا یک دهه، بیرویه افزایش پیدا کرد، طوری که جمعیت شناسان این دهه را دوره انفجار جمعیت (Baby Boom) در کل تاریخ ایران میدانند. هیچ کس به فکر مدیریت این جمعیت انبوه و آینده آن نبود. ذهنهای ساده درکی از پیچیدگیهای عصر مدرن نداشتند. آنها نمیدانستند که در جامعه در حال شهری شدن باید افزایش جمعیت به قاعده، حساب شده، بتدریج و متناسب با نیازها باشد. اما خب اینگونه نبود. بیشتر باور و احساسات سنتی و مذهبی بر درایت و دوراندیشی غلبه داشت.
خاطرم هست در دهه ۱۳۶۰ که دانشجو بودیم یکی از استادان در سر کلاس گفت آیتالله مشکینی امام جمعه قم در یک سخنرانی گفته است: شما فرزند به دنیا بیاورید بفرستید به کوچه و خیابان خودش بزرگ می شود، هر آنکس که دندان دهد نان دهد.
اما در عصر مدرن دندان فقط برای نان نیست. بلکه در عصر مدرن بدن انسان به بهداشت و تغذیه و مراقبت نیاز دارد و همچنین برای این جسمها و روانها دهها و بلکه صدها نیاز آموزشی و تربیتی و اقتصادی و اجتماعی مطرح است و برای کسی که مثلاً ۶ فرزند دارد این نیازها ضرب در شش میشود. اما در آن زمان این مسائل مهم نبودند، در نگاه و ذهن احساسی و ساده انقلابیون، مسئلهی مهم افزایش نفوس بود و مساله کیفیت زندگی چندان مهم نبود. .
این تفکرات ساده اندیشانه و سه برابر شدن جمعیت کشور، معضلات اجتماعی مثل بیکاری، سرخوردگی، مهاجرت ازکشور، نابودی محیط زیست، اعتراض ها و شورشهای خیابانی و دهها معضل دیگر را در پی داشت. جالب آنکه برخی ساده اندیشانه کاهش جمعیت در یکی دو دهه اخیر را که حاصل روند رو به رشد تحصیلات شهروندان و افزایش شهرنشینی بوده، توطئه بیگانگان میدانند!
بیایید کمی با آمار صحبت کنیم تا بدانیم کنترل جمعیت در زمان پهلوی، افزایش جمعیت در دهه ۱۳۶۰ و ۷۰ شمسی و کنترل جمعیت کنونی ربطی به دشمن ندارد بلکه حاصل طبیعی روند یک جامعه در حال مدرن شدن است.
حال ببینیم جمعیت برخی کشور های مرفه و پیشرفته صنعتی در این مدت ( از سال ۱۹۸۰ میلادی تا ۲۰۲۴ میلادی) چقدر بوده است. هوش مصنوعی این اطلاعات تقریبی را در اختیار ما گذاشته است:
رقم نخست تعداد جمعیت در سال ۱۹۸۰ بوده رقم دوم جمعیت در سال ۲۰۲۴ و رقم سوم تعداد نفراتی است که در این ۴۴ سال به جمعیت این کشور ها اضافه شده است:
ژاپن ~116.8 میلیون ~123.98 میلیون ≈ 7.18 میلیون نفر
آلمان ~78.29 میلیون ~83.25 میلیون ≈ 4.96 میلیون نفر
بریتانیا ~56.33 میلیون ~67.96 میلیون ≈ 11.63 میلیون نفر
ایتالیا ~56.33 میلیون ~58.70 میلیون ≈ 2.37 میلیون نفر
کانادا ~24.51 میلیون ~39.11 میلیون ≈ 14.60 میلیون نفر
در بازه زمانی فوق، حدود ۴۳ میلیون به جمعیت کشور ما اضافه شده است. ولی مثلاً به جمعیت آلمان کمتر از ۵ میلیون اضافه شده. همچنین مجموع افزایش جمعیت کل پنج کشور نامبرده، به مراتب بسیار کمتر از افزایش جمعیت ایران بوده است. جمعیتی را به کشورمان افزودیم که برایش هیچ برنامه ای نداشتیم و جز بیکاری و سرخوردگی اکثریت جمعیت جوان، عایدی برای ما نداشته است. به عبارتی این جمعیت در جهت توسعه و پیشرفت، هیچ به کارمان نیامد.
نیازی به گفتن نیست که مدیریت جامعه در عصر شهری شدن و مدرن پیچیده بوده و نیاز به اندیشیدن به پیامدهای هر اقدامی از سوی حکومت دارد. زیرا اگر اندیشه نکنید با بحران های دائمی همچون اعتراضات اقتصادی، صنفی، اجتماعی و سیاسی مواجه خواهید شد. وضعیتی که اکنون در آن قرار گرفته ایم.
