آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
با کشته شدن علی خامنهای و انتقال ابتکار عمل به نهادهای امنیتی، بهویژه سپاه پاسداران، پرسش از ماهیت آینده قدرت در ایران پررنگتر شده است. در غیاب رهبر روحانی و در میانه درگیری نظامی، این احتمال مطرح است که ساختار جمهوری اسلامی از الگوی سنتی «رهبری فقیه» فاصله گرفته و به سوی تمرکز قدرت در دست فرماندهان نظامی سوق یابد.
در پی کشته شدن محمد خاکپور، احمد وحیدی، معاون او، به فرماندهی سپاه پاسداران منصوب شد. تا پیش از این رهبر پیشین جمهوری اسلامی، علی خامنهای، وظیفۀ عزل و نصب فرماندهان سپاهی و نظامی کشور را داشت. اکنون به نظر می رسد که با مرگ رهبر خود سپاه راساً احمد وحیدی را به فرماندهی این نیرو گماشته است. بر اساس تحلیل منتشرشده در روزنامه «جروزالم پست»، احمد وحیدی در هر حال یکی از محتملترین چهرهها برای ایفای نقش محوری در شرایط کنونی ایران است. با توجه به جایگاه مرکزی سپاه در مدیریت نیروهای امنیتی و نظامی، قرار گرفتن وحیدی در رأس این نهاد میتواند او را به چهره اصلی تصمیمگیر در ساختار قدرت بدل کند.
این در حالی است که نام وحیدی تا چندی پیش در شمار چهرههای طراز اول امنیتی ایران مطرح نبود. او تنها در دسامبر ۲۰۲۵ به معاونت فرماندهی سپاه رسید. پیشتر بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ وزیر کشور بود و در فاصله سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۳ نیز وزارت دفاع را بر عهده داشت. با این حال، از اواخر دهه ۱۳۶۰ در سطوح مختلف فرماندهی سپاه حضور داشته است و نخستین فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران نیز بود که نقش محوری در عملیات تروریستی علیه یهودیان آرژانتین و اسرائیل در اوایل دهه ١٩٩٠ داشت و به همین دلیل تحت پیگرد جهانی قرار گرفت.
نام علی لاریجانی نیز به عنوان گزینهای دیگر مطرح شده است. او سابقه فرماندهی در سپاه، ریاست مجلس شورای اسلامی و دبیری شورای عالی امنیت ملی را در کارنامه دارد و از مسئولان و مسببان اصلی کشتار ده ها هزار ایرانی معترض در دی ماه گذشته به شمار می رود. لاریجانی در سال ۲۰۲۱ از رقابتهای ریاستجمهوری توسط شورای نگهبان کنار گذاشته شد، اما پس از کشته شدن شمار زیادی از مقامهای ارشد در ژوئن ۲۰۲۵، به عنوان یکی از مشاوران ارشد علی خامنهای به صحنه بازگشت و عملاً مدیریت امور امنیتی روزمره و مذاکرات هستهای با آمریکا را بر عهده گرفت.
در جریان عملیات نظامی اخیر، گزارشهایی غیررسمی درباره احتمال کشته شدن او منتشر شد، اما بعدتر پیامهایی منتسب به او در شبکههای اجتماعی انتشار یافت و نامش در فهرست رسمی کشتهشدگان اعلام نشد.در شرایط عادی، انتخاب رهبر جدید بر عهده مجلس خبرگان است و انتظار میرود یکی از روحانیان بلندپایه جایگزین علی خامنهای شود. تا پیش از این تحولات، مجتبی حسینی خامنهای، فرزند رهبر پیشین جمهوری اسلامی، از گزینههای مطرح برای جانشینی رهبر به نظر می رسید. او به سپاه پاسداران نزدیک است و از نفوذ قابل توجهی در مراکز امنیتی قدرت برخوردار است.
با این حال، دو مانع جدی پیش روی او قرار دارد: نخست مخالفت روحالله خمینی با شکلگیری سلسلهمراتب خانوادگی در قدرت، و دوم موضعگیریهای علنی علی خامنهای علیه انتقال موروثی رهبری. در عین حال، با کشته شدن شماری از اعضای خانواده رهبر پیشین، وضعیت و موقعیت سیاسی مجتبی خامنهای نیز در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
برخی تحلیلگران پیشتر از دو روحانی کمتر شناختهشده، علیرضا اعرافی و محسن قمی، به عنوان گزینههای بالقوه نام برده بودند. هر دو عضو مجلس خبرگان هستند که مسئول اصلی انتخاب رهبر جدید است. اعرافی همچنین عضو شورای نگهبان است و سابقه مدیریت حوزههای علمیه را دارد. قمی نیز در سالهای گذشته در دفاتر نزدیک به رهبری فعالیت کرده و در حوزه روابط بینالملل تخصص دارد.
با این حال، در شرایطی که انتقال قدرت در میانه درگیری نظامی رخ میدهد و امکان برگزاری نشست منظم مجلس خبرگان محل تردید است، احتمال قدرتگیری مستقیم یک فرمانده ارشد سپاه – مانند احمد وحیدی – افزایش یافته است. این سناریو میتواند به معنای تغییر ماهیت جمهوری اسلامی از الگوی «رهبری روحانی» به یک ساختار اقتدارگرای نظامی با پوشش مذهبی باشد.
اگر چه نام مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، نیز در برخی تحلیلها مطرح شده است، با این حال، فقدان پیشینه امنیتی و نظامی، احتمال ایفای نقش محوری او را در شرایط بحرانی کنونی کاهش میدهد. تحلیلگران تأکید میکنند که وضعیت در تهران به شدت سیّال است و هر فردی که اکنون کنترل امور را در دست گیرد، ممکن است خود نیز هدف حملات بعدی قرار گیرد. این بیثباتی، معادلات قدرت را شکننده کرده و آینده ساختار سیاسی ایران را در وضعیتی نامعلوم قرار داده است؛ وضعیتی که میتواند به تغییرات عمیق در ماهیت نظام منجر شود، حتی اگر تلاشهای خارجی برای سرنگونی کامل آن به نتیجه نرسد.
