گزارش جدید «گزارشگران بدون مرز»؛ ایران چهارمین کشور خطرناک برای روزنامهنگاران
گزارش جدید سازمان «گزارشگران بدون مرز» میگوید ایران از نظر آزادی مطبوعات، با یک پله سقوط نسبت به سال گذشته، در میان ۱۸۰ کشور و منطقه در رتبۀ ۱۷۷ قرار گرفته است.
برای نخستینبار در ۲۵ سالی که از ردهبندی کشورها از نظر آزادی مطبوعات توسط «گزارشگران بدون مرز» میگذرد، بیش از نیمی از کشورها و مناطق جهان، در دستههای «سخت» و «بسیار جدی» قرار گرفتهاند.
این مهمترین بخش از گزارش جدید این سازمان است که روز پنجشنبه دهم اردیبهشتماه منتشر شد.
بر اساس فهرست سالانۀ گزارشگران بدون مرز دربارۀ «شاخص آزادی مطبوعات»، تنها هفت کشور دارای محیطی «خوب» برای روزنامهنگاران رتبهبندی شدهاند؛ کشورهایی که مجموعاً تنها یک درصد از جمعیت جهان را در خود جای دادهاند.
این سازمان میگوید بیشترین سقوط در یک سال اخیر، در زمینۀ «حقوقی و قضایی» بوده است؛ چراکه شمار فزایندهای از روزنامهنگاران، بر اساس قوانین ضد تروریسم یا به بهانۀ حفاظت از امنیت ملی، با محدودیتهای قانونی روبهرو هستند.
در بالای جدول، نروژ برای دهمین سال متوالی جایگاه خود به عنوان آزادترین کشور برای روزنامهنگاران را حفظ کرده است. هلند و استونی پس از نروژ در جایگاههای دوم و سوم قرار گرفتهاند.
در سوی دیگر جدول، اریتره باز هم در انتهای فهرست قرار گرفته و کرۀ شمالی، چین و ایران هم در رتبههای ۱۷۹ تا ۱۷۷، کشورهایی با کمترین آزادی مطبوعات هستند.
در این میان، سوریه شاهد بیشترین پیشرفت بوده و پس از سقوط حکومت بشار اسد و تغییرات سیاسی متعاقب آن، با ۳۶ پله صعود، از رتبۀ ۱۷۷ به ۱۴۱ رسیده است.
در مقابل، نیجر با ۳۷ پله افت، به جایگاه ۱۲۰ سقوط کرده است.
۱۹ کشور بالای جدول همگی اروپایی هستند. در میان آنها، آلمان که در جایگاه چهاردهم قرار گرفته، شاهد سه پله سقوط نسبت به سال قبل بوده و در دستۀ «قابل قبول» طبقهبندی شده است.
گزارشگران بدون مرز میگوید در یک سال اخیر در آلمان شاهد سختتر شدن شرایط کاری روزنامهنگاران بوده است؛ مواردی از قبیل آزار و اذیت آنلاین، تهدید، کارزارهای بدنامسازی و افزایش بیاعتمادی عمومی.
این سازمان هشدار میدهد که خبرنگارانی که در آلمان موضوعات حساس، از جمله مربوط به گروهها و سازمانهای راست افراطی یا اخبار جنگ غزه را پوشش میدهند، به شکلی فزاینده با فشار، بحثهای داغ عمومی و ترس از هدفقرار گرفتن دست و پنجه نرم میکردهاند.
فهرست سالانۀ گزارشگران بدون مرز، ۱۸۰ کشور و منطقه را بر اساس امنیت، ساختار سیاسی، چارچوب حقوقی و شرایط اقتصادی و اجتماعیای که روی آزادی رسانهای تأثیر میگذارند، رتبه بندی کرده است.
همچنین میانگین امتیاز جهانی آزادی مطبوعات در سال ۲۰۲۶ در پایینترین سطح از زمان آغاز این شاخص در ۲۵ سال پیش قرار دارد.
این شاخص که از سوی گزارشگران بدون مرز منتشر میشود، وضعیت کشورها را بر اساس پنج معیار اقتصادی، حقوقی، امنیتی، سیاسی و اجتماعی ارزیابی میکند.
گزارش تاکید میکند شاخص حقوقی بیشترین افت را در سال گذشته ثبت کرده و این موضوع نشانهای از افزایش جرمانگاری فعالیتهای روزنامهنگاری در سطح جهان است.
به گفته گزارشگران بدون مرز، فضای اطلاعاتی در بسیاری از کشورها بهدلیل تغییرات سیاسی و گسترش حکومتهای اقتدارگرا، محدودتر شده است.
جنگ و آزادی مطبوعات
بر اساس این گزارش، جنگها یکی از عوامل اصلی کاهش آزادی مطبوعات هستند و در مناطقی مانند غزه، سودان و یمن، خبرنگاران با خطرات جدی مواجهاند.
در غزه، از اکتبر ۲۰۲۳ بیش از ۲۲۰ خبرنگار در جریان حملات کشته شدهاند؛ از جمله دستکم ۷۰ نفر در حین انجام وظیفه.
گزارش همچنین به نقش قوانین امنیت ملی در محدود کردن فعالیت رسانهها اشاره میکند.
از زمان حملات ۱۱ سپتامبر، بسیاری از دولتها با گسترش دامنه این قوانین، دسترسی به اطلاعات را محدود کردهاند.
در کشورهایی مانند روسیه، بلاروس و مصر، این قوانین بهطور گسترده علیه خبرنگاران استفاده میشوند.
افزایش فشار بر مطبوعات در کشورهای دموکراتیک
حتی در کشورهای دموکراتیک نیز فشار بر رسانهها افزایش یافته است. در ژاپن، قوانین مربوط به اسرار دولتی، فعالیت خبرنگاران را محدود کرده و در فیلیپین، اتهامات تروریسم برای خاموش کردن صداهای انتقادی بهکار گرفته شده است.
در ترکیه نیز اتهاماتی مانند «اطلاعات نادرست» و «توهین به رییسجمهور»، ابزار سرکوب رسانهها هستند.
در قاره آمریکا، وضعیت آزادی مطبوعات بهویژه از سال ۲۰۲۲ بهشدت بدتر شده است.
ایالات متحده با سقوط هفت رتبهای به جایگاه ۶۴ رسیده و «سیاستهای ضد رسانهای» دولت دونالد ترامپ، یکی از عوامل این افت عنوان شده است.
کاهش بودجه رسانههای دولتی نیز باعث تضعیف نهادهایی مانند صدای آمریکا و رادیو اروپای آزاد شده است.
در آمریکای لاتین، خشونت و جرایم سازمانیافته نقش مهمی در تضعیف رسانهها دارند. کشورهایی مانند اکوادور و پرو با سقوط قابلتوجه رتبه مواجه شدهاند و در نیکاراگوئه، فضای رسانهای عملا فروپاشیده است.
شکایتهای قضایی
این گزارش همچنین به افزایش شکایتهای قضایی با هدف ساکت کردن خبرنگاران اشاره میکند؛ روندی که در کشورهای مختلف از جمله بلغارستان، گواتمالا و برخی کشورهای آسیایی مشاهده میشود.
در بیش از ۸۰ درصد کشورهای جهان، سازوکارهای حمایت از خبرنگاران یا وجود ندارد یا ناکارآمد است.
در مجموع، گزارش سال ۲۰۲۶ سازمان گزارشگران بدون مرز تصویری از جهانی ارائه میدهد که در آن آزادی مطبوعات نه تنها در کشورهای اقتدارگرا، بلکه در دموکراسیها نیز تحت فشار فزاینده قرار دارد و روندی نگرانکننده از محدود شدن فضای اطلاعرسانی در سطح جهانی در حال شکلگیری است.
