رویترز: سپاه قدرت دوران جنگ را قبضه کرده و نقش رهبری کمرنگ شده است
خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی نوشت، با ادامه جنگ و پس از کشته شدن علی خامنهای، ساختار تصمیمگیری در جمهوری اسلامی بیش از گذشته به نهادهای امنیتی و نظامی، بهویژه سپاه پاسداران، متکی شده است.
خبرگزاری رویترز بهنقل از مقامها، تحلیلگران و منابع آگاه گزارش داد که دو ماه پس از آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل، ایران دیگر مانند گذشته یک روحانیِ بلامنازع در راس هرم قدرت ندارد و این خلا، به تقویت موقعیت سپاه پاسداران و نهادهای امنیتی در تصمیمگیریهای راهبردی منجر شده است.به نوشته این خبرگزاری، فشار جنگ قدرت را در هستهای محدودتر، سختگیرتر و امنیتیتر متمرکز کرده است؛ هستهای که ریشه در شورای عالی امنیت ملی، دفتر رهبری و سپاه پاسداران دارد.
این گزارش میگوید، مجتبی خامنهای، پسر رهبر کشتهشده پیشین جمهوری اسلامی همچنان در راس ساختار قرار دارد، اما نقش او بیشتر به مشروعیتبخشی به تصمیمهایی محدود شده که در حلقهای متشکل از شورای عالی امنیت ملی، دفتر رهبری و سپاه شکل میگیرد.
انتقال مرکز ثقل قدرت به نهادهای امنیتی
رویترز مینویسد، فشار جنگی، قدرت را در حلقهای کوچکتر و تندروتر متمرکز کرده که ریشه آن در شورای عالی امنیت ملی، دفتر رهبری و سپاه پاسداران است.
به نوشته این خبرگزاری، مقامهای ایرانی و تحلیلگران میگویند، سپاه اکنون هم بر راهبرد نظامی و هم بر تصمیمهای کلیدی سیاسی تسلط بیشتری پیدا کرده است.
در همین چارچوب، یک مقام ارشد پاکستانی که در جریان میانجیگری میان ایران و آمریکا قرار گرفته، گفته است، روند پاسخگویی تهران بسیار کند شده و در برخی موارد، پاسخدادن دو تا سه روز طول میکشد؛ موضوعی که به گفته او، نشان میدهد ساختار فرماندهی یکپارچه و سریعی وجود ندارد.
مجتبی خامنهای؛ در راس، اما نه لزوماً تصمیمگیر نهایی
بر اساس این گزارش، مجتبی خامنهای همچنان عالیترین مقام رسمی نظام معرفی میشود، اما سه منبع آگاه به رویترز گفتهاند که نقش او بیشتر تأیید تصمیمهایی است که فرماندهان و نهادهای امنیتی بر سر آنها به جمعبندی رسیدهاند، نه صدور مستقیم دستور.
رویترز همچنین مینویسد، مجتبی خامنهای در حمله آغازین زخمی شده و بهدلیل ملاحظات امنیتی، حضوری علنی نداشته و ارتباطاتش محدود بوده است.رویترز همچنین نوشته اگرچه مجتبی خامنهای بهصورت رسمی عالیترین مرجع جمهوری اسلامی است، اما منابع نزدیک به ساختار قدرت او را بیشتر تأییدکننده تصمیمها میدانند تا فرمانده اصلی. به گفته این منابع، او تصمیمهایی را که از طریق اجماع نهادی شکل گرفتهاند تأیید میکند، نه اینکه با اقتدار شخصی مسیر تصمیمگیری را تحمیل کند.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که در عمل، ایدئولوژی سپاه مسیر استراتژی جمهوری اسلامی را شکل میدهد و تصمیمگیری اصلی در دست نهادهای امنیتی و نظامی متمرکز شده است. با وضعیت جنگی کشور و غیاب علی خامنهای، هیچ بازیگری در داخل نظام توان یا امکان جدی برای مقاومت در برابر سپاه ندارد.رویترز این وضعیت را نشانه تغییر معادله قدرت در جمهوری اسلامی میداند؛ تغییری که در آن انتخاب پیش روی حاکمیت دیگر میان سیاست میانهرو و تندرو نیست، بلکه میان تندرو و تندروتر است.
با وجود فشار نظامی و اقتصادی آمریکا و اسرائیل، رویترز مینویسد جمهوری اسلامی نزدیک به نه هفته پس از آغاز جنگ، نشانهای از فروپاشی یا تسلیم نشان نداده است.
این انسجام، به نوشته این خبرگزاری، نشان میدهد فرماندهی اکنون در دست سپاه و نیروهای امنیتی است؛ نیروهایی که نه فقط مجری جنگ، بلکه هدایتکننده اصلی آن به نظر میرسند.
بر اساس این گزارش، در تهران نوعی اجماع راهبردی شکل گرفته است: جلوگیری از بازگشت به جنگ تمامعیار، حفظ اهرم فشار بهویژه در تنگه هرمز، و تلاش برای خروج از بحران با موقعیتی قویتر از نظر سیاسی، اقتصادی و نظامی.
چهرههای کلیدی در مذاکرات و میدان
رویترز مینویسد، چهره دیپلماتیک ایران در گفتوگوها با آمریکا عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران بوده و در ادامه محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و فرمانده پیشین سپاه، نیز به او پیوسته است. این خبرگزاری قالیباف را یکی از کانالهای مهم ارتباطی میان نخبگان سیاسی، امنیتی و روحانی توصیف میکند.
در عرصه میدانی نیز، رویترز به نقل از یک منبع پاکستانی و دو منبع ایرانی نوشته است که احمد وحیدی، فرمانده جدید سپاه پاسداران یکی از چهرههای محوری در مدیریت صحنه بوده و حتی در شب اعلام آتشبس نیز نقشی تعیینکننده داشته است.
مانع توافق؛ اختلاف با آمریکا یا تندروها؟
این گزارش میگوید، از نگاه برخی تحلیلگران، مانع اصلی توافق نه اختلافات داخلی در تهران، بلکه فاصلهایست میان آن چه که واشنگتن حاضر است پیشنهاد کند و آن چه که سپاه و جریانهای سختگیر در ایران میپذیرند.
آلن آیر، دیپلمات پیشین آمریکایی، گفته است، عملاً هیچیک از دو طرف تمایل واقعی به مذاکره ندارند، زیرا هر دو تصور میکنند زمان در نهایت به سود آنها عمل خواهد کرد.
گذار از “اقتدار روحانیت” به “اقتدار امنیتی”
رویترز در جمعبندی گزارش خود، بهنقل از چند تحلیلگر، این تحول را نوعی جابهجایی مرکز قدرت از روحانیت به بخش امنیتی توصیف میکند. به نوشته این خبرگزاری، در شرایط کنونی، انتخاب در درون نظام دیگر میان سیاست میانهرو و تندرو نیست، بلکه میان تندروی بیشتر یا کمتر است.
بهگفته این تحلیلگران، در حالی که اختلافنظرهایی در درون ساختار وجود دارد، تصمیمگیری عملاً در نهادهای امنیتی متمرکز شده و مجتبی خامنهای بیشتر نقش هماهنگکننده و تأییدکننده دارد تا یک تصمیمگیر یگانه و مستقل.
نشانهای از انسجام، نه فروپاشی
با وجود فشار نظامی و اقتصادی آمریکا و اسرائیل، رویترز میگوید، نشانهای جدی از فروپاشی یا شکاف بنیادین درون ساختار قدرت ایران دیده نمیشود.
این خبرگزاری به نقل از تحلیلگران مینویسد، راهبرد غالب در تهران این است که از بازگشت به جنگ تمامعیار پرهیز شود، اهرمهایی مانند تنگه هرمز حفظ شود، و ایران از این بحران از نظر سیاسی، اقتصادی و نظامی در موقعیتی قویتر بیرون بیاید.
واکنش رسمی تهران
رویترز نوشته است وزارت خارجه ایران تا کنون به درخواست این خبرگزاری برای اظهار نظر، پاسخی نداده است. در عین حال، مقامهای ایرانی پیشتر وجود هرگونه اختلاف جدی بر سر مذاکره با آمریکا را رد کردهاند.
