هشدار تازه آژانس در مورد برنامه هستهای جمهوری اسلامی
نهاد ناظر هستهای سازمان ملل متحد روز پنجشنبه ۱۴ خرداد، گزارشی را برای کشورهای عضو ارسال کرد که در آن هیچ تغییر عمدهای در نگرانیهای این نهاد از برنامه هستهای جمهوری اسلامی نسبت به دوران پیش از جنگ اخیر دیده نمیشود.
در گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره برنامه هستهای رژیم ایران که نخستین گزارش آن پس از آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴ است، آژانس بار دیگر از جمهوری اسلامی خواست سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده را مشخص کند.
از زمان کارزار بمباران پیشین آمریکا و اسرائیل در یک سال پیش (خرداد و تیر ۱۴۰۴) که تأسیسات هستهای اصلی جمهوری اسلامی را هدف قرار داد، محل ذخایر اورانیوم غنیشده معلوم نشده است.
ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی یکی از مهمترین موانع در مذاکرات میان واشنگتن و تهران برای پایان دادن به جنگ بوده است. دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا تاکید دارد که جمهوری اسلامی باید از این ذخایر صرفنظر کند.
گزارش محرمانه تازه آژانس درباره ایران یکی از دو گزارشی بود که روز پنجشنبه منتشر شد، و خبرگزاری رویترز پیش از نشست فصلی هفته آینده شورای حکام ۳۵ عضوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به آنها دسترسی پیدا کرد.
این گزارشها نشان میدهند که در مقایسه با گزارشهای قبلی در اسفند ماه، درست پیش از آغاز آخرین عملیات «خشم حماسی»، تغییر بسیار اندکی رخ داده است.
در گزارشی که رویترز مشاهده کرده آمده است: «رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی به [رژیم] ایران تأکید کرده که اجرای مؤثر موافقتنامه پادمان معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) ضروری و فوری است … و اجرای این تعهدات تحت هیچ شرایطی نمیتواند از سوی [رژیم] ایران به حالت تعلیق درآید.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی از زمان حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای رژیم ایران در خرداد ماه پارسال نتوانسته به این مراکز بازگردد. جمهوری اسلامی هنوز آژانس را از سرنوشت ذخایر اورانیوم کمتر غنیشده و بیشتر غنیشده خود آگاه نکرده است.
این از جمله شامل اورانیومی است که تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی شده است، که فاصله اندکی با حدود ۹۰ درصد مورد نیاز برای مصارف تسلیحاتی دارد.
در این گزارش عدم توانایی آژانس در دسترسی به تاسیسات هستهای در ایران برای راستیآزمایی میزان ذخایر اورانیوم کمتر غنیشده و بیشتر غنیشده، موضوعی نگرانکننده از منظر اشاعه هستهای و رعایت موافقتنامه پادمان معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای محسوب شدهاست.
عدم توانایی نظارت بر این مواد برای چنین مدتی طولانی به معنای از دست رفتن امکان ردیابی آنها است؛ وضعیتی که آژانس از آن با عنوان «تداوم آگاهی» یاد میکند.
گزارش میافزاید از دست رفتن تداوم آگاهی آژانس درباره تمام مواد هستهای که پیشتر در تأسیسات آسیبدیده جمهوری اسلامی اعلام شده بودند، باید در نهایت فوریت، مورد رسیدگی قرار گیرد.
این عبارت به تأسیساتی اشاره دارد که در جریان حملات نظامی آمریکا و اسرائیل در خرداد و تیر ماه آسیب دیده یا هدف قرار گرفتهاند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، بارها اعلام کردهاند که نابودی برنامه هستهای رژیم ایران یکی از اهداف اصلی آنها از آغاز عملیات جدید علیه جمهوری اسلامی در اسفند ماه بوده است.
بلومبرگ بر اساس سندی محرمانه که از سوی این رسانه مشاهده شده است، گزارش داد که خطر تلاش پنهانی جمهوری اسلامی با هدف دستیابی به سلاح هستهای، امروز نسبت به پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه بیشتر است.
این رسانه چهارشنبه ۱۳ خرداد در مقالهای، با استناد به صحبتهای دو دیپلمات ارشد آشنا با سند محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی نوشت، این گزارش نشان میدهد دو جنگ اخیر چگونه به ایجاد معضلات هستهای تازهای منجر شدهاند که پیشتر وجود نداشت.
بلومبرگ در توضیح دقیقتر این سند نوشت: «آژانس بینالمللی انرژی اتمی به کشورهای عضو درباره خطرات تازه اشاعه هستهای هشدار داده است. این خطرها از ذخایر بزرگ اورانیوم با غنای نزدیک به سطح ساخت بمب در ایران ناشی میشود. پیش از حمله هوایی ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۱) که آغازگر جنگی ۱۲روزه بود، این مواد برای اطمینان از اینکه به سمت ساخت تسلیحات منحرف نشدهاند، تحت بازرسی هفتگی آژانس قرار داشتند. اکنون دیگر چنین نیست.»
دیپلماتهای ارشد که بهشرط ناشناس ماندن با این رسانه مصاحبه کردهاند، گفتند هرچه این مواد مدت بیشتری خارج از پادمانهای آژانس باقی بمانند، خطر استفاده احتمالی از آنها با اهداف غیرصلحآمیز افزایش مییابد.
در این سند محرمانه ۱۱۹ صفحهای که ماه گذشته در وین در اختیار کشورها قرار گرفت، تاکید شده است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی نمیتواند درباره وضعیت این مواد هستهای به جمعبندی برسد.در بخش دیگری از این سند آمده است: «این موضوع موجب نگرانی از منظر اشاعه میشود، زیرا این مواد هستهای که آژانس قادر به راستیآزمایی آنها نیست، مقدار زیادی اورانیوم با غنای بالا را شامل میشود.»
این هشدار در حالی مطرح میشود که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۲ اردیبهشت در جریان بازدید از نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی گفت در پی جنگ ۴۰ روزه، بخش بزرگی از فعالیتهای هستهای ایران متوقف شده و قرار گرفتن این برنامه در معرض حملات نظامی، ارزیابی آژانس از برنامه هستهای جمهوری اسلامی را بهطور بنیادین تغییر داده است.
تازهترین گزارش موسسه علوم و امنیت بینالملل که ۱۶ اردیبهشت منتشر شد از اقدامهای احتمالا دفاعی جمهوری اسلامی در سایت زیرزمینی کوه کلنگ در جنوب مجتمع هستهای نطنز خبر داد.
بر اساس این گزارش دو دهانه تونل شرقی این سایت بهطور جزئی با «مواد خاکی خاکستری» مسدود شدهاند. اقدامی که ظاهرا با هدف جلوگیری از ورود خودرو به این دو دهانه انجام گرفته است.
برنامه هستهای جمهوری اسلامی و نگرانی آمریکا از احتمال دستیابی آنها به سلاح هستهای، مهمترین محل اختلاف حکومت ایران با ایالات متحده است. تهران همواره اتهام تلاش برای رسیدن به سلاح اتمی را رد کرده است، از سوی دیگر غرب و در راس آنها آمریکا بر اساس گزارشهای اطلاعاتی میگویند تهران تلاشهای خود برای رسیدن به سلاح هستهای را پشت برنامههای صلحآمیز هستهای پنهان میکند.همزمان با مذاکرات جاری میان آمریکا و جمهوری اسلامی که یکی از محورهای آن ضرورت تعلیق برنامه هستهای است، والاستریت ژورنال، ۱۵ اردیبهشت نیز در سرمقالهای هشدار داد جمهوری اسلامی تلاش میکند چارچوب توافق را «مبهم» نگه دارد و سپس اجرای آن را فرسایشی کند؛ موضوعی که به نوشته این روزنامه، ضرورت تعیین دقیق خطوط قرمز آمریکا را دوچندان میکند.
بر اساس گفتوگوی والاستریت ژورنال با مقامهای ارشد، آمریکا در مذاکرات خواهان آن است که جمهوری اسلامی بهطور رسمی اعلام کند به دنبال سلاح هستهای نیست، تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان برچیده شوند، هرگونه فعالیت هستهای زیرزمینی ممنوع شود و بازرسیهای فوری و بدون محدودیت، همراه با مجازات برای تخلف، انجام گیرد.
این روزنامه نوشت واشینگتن همچنین خواهان توقف ۲۰ ساله غنیسازی اورانیوم در ایران و تحویل تمام مواد غنیشده است. در مقابل، جمهوری اسلامی باید تنگه هرمز را ابتدا بهصورت تدریجی و سپس بهطور کامل بازگشایی کند؛ اقدامی که همزمان با کاهش تدریجی محاصره آمریکا انجام خواهد شد.
بلومبرگ اواخر آبان سال گذشته نیز در گزارشی، ابهام در وضعیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه را «عمیقتر» از پیش از وقوع این جنگ خوانده و نوشته بود که با در نظر گرفتن توقف بازرسی تاسیسات هستهای واقع در ایران از سوی جمهوری اسلامی و نامعلوم ماندن محل ذخایر اورانیوم با غنای بالا، آژانس با وضعیت مبهم و «بهشدت نگرانکنندهای» مواجه است.
در آن گزارش آمده بود که تصاویر ماهوارهای جدید از فعالیتهای تازهای در اطراف سایتهای بمبارانشده هستهای در فردو، نطنز و اصفهان حکایت دارند اما بازرسان نمیدانند این فعالیتها صرفا با هدف «پاکسازی» انجام میشوند یا «انتقال مواد هستهای».
