رسانه آمریکایی: ایران از بیم حمله آمریکا اطراف محل نگهداری ذخایر اورانیوم را مینگذاری کرده است
شبکه «سی ان ان» به نقل از پنج منبع آگاه از اطلاعات محرمانه آمریکا گزارش داد که ایران طی هفتههای اخیر تلاشهای خود را برای مسدود کردن دسترسی به ذخایر اورانیوم غنیشده بهطور چشمگیری افزایش داده و با فروریختن عمدی تونلها و کارگذاری مینهای انفجاری در ورودی مراکز این مواد را از دسترس خارج کرده است.
به گفته این منابع، دسترسی به حدود نیم تُن اورانیوم غنیشده ایران اکنون بسیار دشوارتر، خطرناکتر و زمانبرتر از یک ماه پیش شده است؛ زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا آشکارا احتمال صدور دستور به ارتش برای تصرف این مواد را مطرح میکرد.اقدامهای جدید ایران نشانه دیگری از پیچیدگی توافق پیشنهادی دولت ترامپ با تهران برای خارجسازی و نابودی اورانیوم غنیشده محسوب میشود و این پرسش را مطرح میکند که در نهایت چه کسی مسئولیت تعیین تکلیف این مواد را بر عهده خواهد گرفت.
دونالد ترامپ بارها اعلام کرده که در مذاکرات جاری برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، تامین و کنترل این مواد هستهای یکی از اولویتهای اصلی آمریکا است.
بنا به گزارش «سی ان ان» و طبق گفته یکی از مقامات ارشد دولت آمریکا روز جمعه خبرنگاران را در جریان امور قرار داد، دو طرف به توافقی نزدیکتر شدهاند که بر اساس آن ایران باید اورانیوم غنیشده خود را به آمریکا تحویل دهد. این مقام گفت مواد مذکور ابتدا در محل نابود شده و سپس از کشور خارج خواهند شد.این گزارش در حالی منتشر شده که دولت دونالد ترامپ در حال مذاکره با تهران بر سر توافقی است که بر اساس آن، اورانیوم غنیشده ایران به آمریکا تحویل داده و نابود شود. با این حال، منابع آگاه میگویند استحکامات جدید میتواند اجرای هرگونه توافق و راستیآزمایی آن را پیچیدهتر کند.
اسکات روکر، رییس پیشین دفتر انتقال مواد هستهای اداره ملی امنیت هستهای آمریکا، هشدار داد در صورت صحت این گزارشها، بازیابی ذخایر اورانیوم با غنای بالا دشوارتر خواهد شد و ممکن است درباره میزان واقعی مواد قابل دسترس ابهام ایجاد شود.
بر اساس این گزارش، بخش عمده ذخایر اورانیوم ایران در مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود. سیانان پیشتر گزارش داده بود ارتش آمریکا در ماه مه طرحی برای تصرف این مواد را بررسی کرده اما به دلیل ریسک بالا از اجرای آن صرفنظر کرده است.
منابع مطلع میگویند حتی در صورت دستیابی به توافق، خارج کردن این مواد به عملیات پیچیده حفاری، مینروبی و مذاکرات فنی گسترده نیاز خواهد داشت.اسکات روکر، رئیس پیشین دفتر حذف مواد هستهای در اداره ملی امنیت هستهای آمریکا بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱، گفت: «اگر این گزارشها درست باشند، قطعا بازیابی اورانیوم با غنای بالا را پیچیدهتر خواهند کرد.»
او افزود که این وضعیت میتواند فرصتی برای ایران فراهم کند تا در روند اثبات پایبندی خود به توافق، ابهام ایجاد کند.
اسکات روکر توضیح داد که اگر مذاکرهکنندگان از ایران بخواهند تمام ذخایر را برای راستیآزمایی و در نهایت انتقال یا رقیقسازی در یک محل متمرکز جمعآوری کند، مسئولیت دسترسی به مواد و ارائه فهرست کامل ذخایر بر عهده تهران خواهد بود.
اما او هشدار داد: «در چنین سناریویی نگرانم که ایران ادعا کند بخشی از اورانیوم با غنای بالا قابل بازیابی نیست. در آن صورت ما اطمینان کامل نخواهیم داشت که ایران در آینده نتواند دوباره به آن دسترسی پیدا کند.»
کارشناسان معتقد است که بخش عمده این ذخایر در تونلهای فروریخته مجموعه هستهای اصفهان در مرکز ایران قرار دارد و مقداری از مواد نیز در سایتهای دیگر نگهداری میشود.«سیانان» پیشتر گزارش داده بود که ارتش آمریکا در اواسط ماه مه برای اجرای عملیاتی جهت تصرف این مواد هستهای آماده شده بود، اما در نهایت این طرح به دلیل ریسک بسیار بالا کنار گذاشته شد.
با این حال، از آن زمان تاکنون ایران استحکام مکان پیرامون محلهایی را که گمان میرود اورانیوم غنیشده در زیر زمین در آنها دفن شده باشد، بیشتر کرده است.
دونالد ترامپ پیشتر نیز به خطرات بازیابی اجباری این مواد اشاره کرده بود و در مصاحبهای با شبکه فاکس نیوز در ماه مه، نسبت به توانایی ایران برای دسترسی مجدد به این مواد بدون آگاهی دستگاههای اطلاعاتی آمریکا ابراز تردید کرده بود.او گفته بود: «ما دقیقا میدانیم چه اتفاقی در آنجا میافتد. هیچکس حتی به آن نزدیک هم نشده است.»
اما دو تن از منابع اشاره کردند که مطرح کردن علنی این ذخایر به عنوان یک هدف احتمالی، ممکن است انگیزه لازم را به ایران داده باشد تا از داراییهای خود بهتر محافظت کند.
خارج کردن اورانیوم غنیشده از ایران احتمالا نیازمند استقرار تاسیسات سیار تخصصی برای مدیریت اورانیوم خواهد بود که تحت نظر اداره ملی امنیت هستهای آمریکا در آزمایشگاه ملی اوک ریج در ایالت تنسی فعالیت میکند. «سیانان» پیشتر گزارش داده بود که جرد کوشنر و استیو ویتکاف، مذاکرهکنندگان ارشد آمریکا، اوایل این ماه از این مرکز بازدید کردهاند.
با این حال، حتی بهترین متخصصان جهان در زمینه جمعآوری مواد مرتبط با برنامههای هستهای نیز برای انجام این ماموریت به زمان قابل توجهی نیاز خواهند داشت. دونالد ترامپ اوایل همین ماه به خبرنگاران گفته بود که چنین عملیاتی دستکم دو هفته زمان خواهد برد.
منابع آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا به سیانان گفتند حکومت ایران در هفتههای اخیر اقدامات گستردهای برای مسدود کردن دسترسی به ذخایر اورانیوم با غنای بالا انجام داده و با فروریختن عمدی تونلها و مینگذاری ورودیها، حفاظت از این مواد را تشدید کرده است.
سیانان شنبه ۲۳ خرداد گزارش داد این اقدامها دسترسی به حدود نیم تُن اورانیوم با غنای نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای را بهمراتب دشوارتر، خطرناکتر و زمانبرتر از گذشته کرده است.
به گفته منابع اطلاعاتی، این تحولات در شرایطی رخ داده که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، حدود یک ماه پیش بهطور علنی احتمال صدور دستور برای تصرف این مواد بهوسیله ارتش آمریکا را مطرح کرده بود.
این منابع گفتند استحکامات جدید ایران لایهای تازه از پیچیدگی را به توافق پیشنهادی دولت ترامپ با تهران برای انتقال و نابودی ذخایر اورانیوم اضافه کرده و این پرسش را مطرح ساخته که چه طرفی مسئولیت بیرون آوردن این مواد از زیر زمین را بر عهده خواهد گرفت.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل به درخواست سیانان برای اظهار نظر پاسخ نداده و کاخ سفید نیز به پرسشهای این شبکه واکنشی نشان نداده است.
اورانیوم؛ محور مذاکرات تهران و واشینگتن
ترامپ بارها اعلام کرده که کنترل و دسترسی به مواد هستهای در ایران یکی از اولویتهای اصلی آمریکا در مذاکرات جاری برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز است. آبراهی که جمهوری اسلامی عملا آن را مسدود کرده است.
همزمان، یک مقام ارشد دولت آمریکا که ۲۲ خرداد با خبرنگاران گفتوگو کرد، گفت دو طرف به توافقی نزدیکتر شدهاند که بر اساس آن تهران باید اورانیوم غنیشده خود را به آمریکا تحویل دهد.
به گفته این مقام، مواد هستهای ابتدا در محل نابود و سپس از ایران خارج خواهد شد.
با این حال، مقامهای ایرانی و آمریکایی روایتهای متفاوتی از توافق احتمالی ارائه کردهاند و جزییات دقیق آن همچنان روشن نیست.
۲۲ خرداد نیز انتشار متن منتسب به پیشنویس توافق در یکی از رسانهها در ایران، واکنش تند ترامپ را در شبکههای اجتماعی برانگیخت.
چند تن از منابع مطلع به سیانان گفتند حتی برای خود ایران نیز خارج کردن این مواد از محلهای نگهداری فعلی دشوار و خطرناک خواهد بود، زیرا چنین اقدامی به تجهیزات سنگین حفاری و عملیات گسترده مینروبی نیاز دارد.
اسکات روکر، مدیر دفتر حذف مواد هستهای در اداره ملی امنیت هستهای آمریکا بین سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰، در گفتوگو با سیانان گفت: «اگر این گزارشها درست باشد، بدون تردید بازیابی اورانیوم با غنای بالا را پیچیدهتر خواهد کرد.»
او هشدار داد این وضعیت میتواند فرصتی برای پنهانکاری احتمالی حکومت ایران در روند اجرای تعهداتش ایجاد کند.
ذخایر اورانیوم در کجا قرار دارند؟
جامعه بینالمللی معتقد است بخش عمده ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران در تونلهای فروریخته مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود و بخشی دیگر نیز در سایتهای دیگر قرار دارد.
سیانان پیشتر گزارش داده بود در اواخر اردیبهشت، ارتش آمریکا برای اجرای عملیاتی با هدف تصرف این مواد هستهای آماده شده بود، اما در نهایت این طرح بهدلیل خطرات بالا کنار گذاشته شد.
منابع آگاه گفتند از آن زمان تاکنون ایران به تقویت بیشتر استحکامات اطراف محلهای نگهداری اورانیوم غنیشده ادامه داده است.
ترامپ نیز پیشتر به دشواری عملیات تصرف این مواد اذعان کرده و در گفتوگویی با شبکه فاکسنیوز در اردیبهشت، ابراز تردید کرده بود که تهران بتواند بدون آگاهی دستگاههای اطلاعاتی آمریکا به این ذخایر دسترسی پیدا کند.
او در گفتوگو با شان هنیتی گفته بود: «ما دقیقا میدانیم چه اتفاقی در حال رخ دادن است. هیچکس حتی به آن نزدیک هم نشده است.»
با این حال، دو تن از منابع مورد استناد سیانان معتقدند مطرح شدن علنی این ذخایر بهعنوان یک هدف احتمالی از سوی ترامپ، ممکن است خود عاملی برای تشویق حکومت ایران به افزایش تدابیر حفاظتی بوده باشد.
به گفته این منابع، حتی اگر توافق میان تهران و واشینگتن طی هفته آینده امضا شود، همچنان مذاکرات فنی گستردهای برای تعیین جزییات آینده برنامه هستهای ایران لازم خواهد بود.
با این حال، حتی متخصصان ارشد جهان در زمینه انتقال و حذف مواد هستهای نیز برای انجام چنین ماموریتی به زمان قابل توجهی نیاز خواهند داشت.
ترامپ اوایل همین ماه به خبرنگاران گفت عملیات انتقال این مواد دستکم دو هفته زمان خواهد برد.
