مای ساتو: علیرضا سپاهی در انتظار بازبینی پرونده بود که اعدام شد
«مای ساتو»، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، در واکنش به اعدام «علیرضا سپاهی»، از معترضان دی۱۴۰۴، با انتشار متنی به زبان‌های فارسی و انگلیسی در حساب رسمی «ایکس» خود، از وجود «نگرانی‌های جدی» درباره نحوه رفتار با متهمان و رعایت دادرسی عادلانه در پرونده او خبر داده است.
ساتو روز دوشنبه ۱۳مهر۱۴۰۵ با یادآوری تجمع شهروندان اصفهان برای جلوگیری از اعدام علیرضا سپاهی و دو معترض دیگر، آنچه پیش از این در شب ۵مرداد۱۴۰۵ برای جلوگیری از اعدام شهروندان اصفهانی صورت گرفت را یادآوری کرد و نوشت: «شب ۵مرداد، مردم تا سپیده‌دم در میدان علیخانی بیدار ماندند. چیزی عمیقا انسانی در این حرکت وجود دارد: ایستادن در تاریکی، تا انسانی دیگر مجبور نباشد به‌تنهایی با مرگ روبه‌رو شود.»
گزارشگر ویژه سازمان ملل نوشته است مردم برای جلوگیری از اعدام‌ها به میدان رفتند و نیروهای امنیتی «با خشونت» با آنها برخورد کردند، اما تجمع‌کنندگان تا آخرین لحظه در محل ماندند: «جمع شدن برای درخواست حفظ جان یک انسان جرم نیست؛ به‌ویژه در برابر اعدام در ملاعام که خلاف حقوق بشر بین‌الملل است.»
دو نفر از سه محکوم در سپیده‌دم همان روز در برابر خانواده‌ها و شهروندانی که شب را در میدان گذرانده بودند، اعدام شدند. علیرضا سپاهی اما اندکی پیش از اجرای حکم دچار حمله قلبی شد و به بیمارستان انتقال یافت و چند روز بعد دوباره به زندان بازگردانده شد.
مای ساتو در حساب ایکس خود همچنین نوشته است: «علیرضا سپاهی آن شب اعدام نشد. اما این هرگز به این معنا نیست که نجات یافت. علیرضا امروز صبح، ۱۳مهر اعدام شد.»
گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور ایران، با اشاره به بازداشت سپاهی در دی۱۴۰۴ و صدور حکم اعدام در پرونده کشته‌شدن چهار نیروی انتظامی در میدان علیخانی، نوشت این پرونده با «نگرانی‌های جدی» درباره رفتار با متهمان و دادرسی عادلانه همراه بوده است. به گفته ساتو، گزارش‌هایی از شکنجه مادر علیرضا سپاهی مقابل او و همچنین ضرب‌وشتم و شکنجه علیرضا و پسرعمویش مقابل اعضای خانواده منتشر شده است.
ساتو همچنین نوشت درخواست بازبینی پرونده سپاهی در ۱۱شهریور پذیرفته و پرونده برای رسیدگی مجدد ارجاع شده بود، اما طبق گزارش‌ها دادگاه انقلاب اصفهان بدون رسیدگی مجدد آن را رد کرد. حکم اعدام در حالی سحرگاه ۱۳مهر اجرا شد که وکیل سپاهی همچنان در پی رسیدگی دوباره به پرونده بود.
بامداد دوشنبه «شهرزاد شهبازی»، وکیل علیرضا سپاهی، از اجرای حکم اعدام او خبر داده بود.
مای ساتو در پایان نوشته است: «اعدام در ملاعام مصداق رفتار ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز است. هیچ‌کس نباید با چنین مجازاتی روبه‌رو شود و هیچ جامعه‌ای نباید مجبور به تماشای آن شود.»
او همچنین اعلام کرد مکاتبات ماموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره پرونده علیرضا سپاهی هنوز منتشر نشده و به‌زودی در دسترس قرار خواهد گرفت.
بر علیرضا سپاهی و خانواده چه گذشت؟
“همدیگر را دوست داشتند، مهشاد خودش به علیرضا پیشنهاد عقد داد؛ شاید برای تعویق حکم، شاید برای آخرین دیدار” اما هرگز اجازه ملاقات ندادند. گزارش دویچه وله از اظهارات نزدیکان علیرضا سپاهی از شکنجه‌ها و اعدام او.
علیرضا سپاهی، یکی از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در اصفهان و از متهمان پرونده موسوم به “میدان علیخانی”، بامداد دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ همراه با علیرضا رئیسی، دیگر متهم این پرونده، در زندان دستگرد اصفهان اعدام شد.
پرونده “میدان علیخانی” به درگیری‌های شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ در محدوده میدان علیخانی، میان ملک‌شهر و کاوه اصفهان بازمی‌گردد. قوه قضائیه جمهوری اسلامی اعلام کرده‌است که در جریان این درگیری‌ها چهار نیروی انتظامی کشته شده‌اند. پس از این واقعه، پرونده‌ای گسترده علیه ده‌ها نفر تشکیل شد و سرانجام ۱۴ نفر از متهمان به اعدام محکوم شدند که تاکنون هفت نفر از آنها اعدام شده‌اند.
در اطلاعیه قوه قضائیه جمهوری اسلامی، علیرضا سپاهی به‌عنوان یکی از متهمان اصلی پرونده معرفی شده است که طبق این ادعا پس از شناسایی، هنگام تلاش برای فرار از طریق پشت‌بام هدف تیراندازی قرار گرفته و بازداشت شده است. مقام‌های قضایی همچنین مدعی شده‌اند در بازرسی از منزل او تعدادی سلاح سرد کشف شده است.
اما روایت نزدیکان و منابع مطلع از پرونده، تصویری تماما متفاوت پیش می‌نهد: بازداشت‌های خشونت‌آمیز، شکنجه برای گرفتن اعترافات اجباری، فشار بر خانواده‌ها، محرومیت از دسترسی مؤثر به وکیل و ابهام جدی در ادله‌ای که مبنای صدور احکام اعدام قرار گرفته‌اند؛ روندی که به گفته این منابع، از ابتدایی‌ترین الزامات دادرسی عادلانه فاصله بسیار داشته است.
شلیک در خانه و آغاز پرونده
به قرار اطلاع از منابع نزدیک به علیرضا سپاهی، مأموران پس از بازداشت ابوالفضل سپاهی بادجانی، پسرعموی علیرضا که او نیز در همین پرونده به اعدام محکوم و پیشتر اعدام شده بود، به خانه علیرضا رفتند.
ابوالفضل، متولد ۱۳۸۲ و کارگر ساختمانی، در پرونده “میدان علیخانی” به اعدام محکوم شده بود و بامداد ۶ مرداد ۱۴۰۵همراه با امیرحسین صفری در ملأعام اعدام شد. طبق گزارش وابستگان، او در جریان بازداشت شکنجه و به اعتراف اجباری وادار شده بود.
بر اساس این روایت‌ها، مأموران پس از بازداشت ابوالفضل به سمت خانه علیرضا راهی شدند. نزدیکانی مطلع به علیرضا پیشنهاد کردند فرار کند، اما او گفته است “دلیلی برای فرار ندارد”. پس از ورود مأموران به خانه، علیرضا از اتاق خارج شده و مأموران بلافاصله به هر دو پای او شلیک کرده‌اند؛ سه گلوله به یک پا و یک گلوله به پای دیگر اصابت می‌کند؛ او با همان وضعیت بازداشت، به زندان منتقل و مادرش نیز بازداشت می‌شود.
محمد محمدی، فعال سیاسی و مطلع از پرونده، می‌گوید: «خانواده علیرضا پس از بازداشت او تحت فشار شدید قرار گرفتند، به خصوص مادر علیرضا که پیشتر عمل قلب باز انجام داده بود و وضعیت جسمی او یکی از عواملی بود که علیرضا را به اعتراف اجباری و پذیرش مطالب مورد نظر بازجویان واداشت.»
به گفته این منبع: «شاید مهشاد با خودش فکر کرده عقد شرعی بتواند اعدام را به تعویق بیندازد، یا شایدخواسته از این طریق بتواند یک ملاقات آخر با علیرضا داشته باشد.»
خطبه عقد خوانده شد، اما دیداری میان این دو رخ نداد. آخرین درخواست علیرضا از وکیلشُ دیدار با مهشاد بود اما اجازه این ملاقات هرگز صادر نشد، منبع مرتبط می‌گوید: «این ملاقات را به آنها ندادند. من هم خیلی اصرار کردم. تا آخرین لحظه امیدوار بودم دادستانی بیاید و بگذارند این دو نفر همدیگر را ببینند، اما نشد.»
آخرین تماس
حدود ساعت هشت‌ونیم شب، علیرضا برای آخرین بار با خانواده تماس گرفت. به گفته دوستان علیرضا، او با مادرش که برای آخرین ملاقات از زندان دولت‌آباد آورده شده بود و با خواهرهایش صحبت کرد و از آنها خواست گریه نکنند و مراقب خودشان باشند و به خانواده گفت: «نگران نباشید اگر هم بروم آن دنیا، در آن دنیا یک دادگاه عادلانه خواهم داشت.»
پس از این تماس، علیرضا به سلول انفرادی منتقل شد. خانواده همان شب منتظر بودند شاید اجازه آخرین ملاقات میان او و مهشاد صادر شود، اما چنین دیداری هرگز انجام نشد.
پیکر علیرضا و پایان پرونده‌ای همچنان باز
بامداد دوشنبه ۱۳ مهر، حکم اعدام علیرضا سپاهی اجرا شد. در همین روز علیرضا رئیسی، دیگر متهم پرونده “میدان علیخانی”، نیز اعدام شد. رئیسی از جمله متهمانی بود که در پرونده‌ای مشترک با سپاهی و چندین متهم دیگر به اعدام محکوم شده بود.
برای خانواده سپاهی، اما اعدام پایان فشارها نبوده است. به گفته محمد محمدی، تا زمان انجام مصاحبه خانواده هنوز پیکر علیرضا را تحویل نگرفته‌اند و این نگرانی وجود دارد که مسئولان خود درباره محل دفن تصمیم بگیرند. به گفته محمدی، در مورد پیکر ابوالفضل سپاهی نیز چنین روندی حادث شده است:« ابوالفضل در فاصله‌ای دور از روستای محل زندگی‌اش و در محلی که نیروهای امنیتی تعیین کرده بودند دفن شد و خانواده برای حضور بر مزارش با فشارهای متعددی روبه‌رو هستند.»
بامداد امروزعلیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی اعدام شدند؛ اما روایت‌ها از آنچه بر او در بازداشتگاه، دادگاه و روزهای پایانی زندگی‌اش گذشت، با روایت جمهوری اسلامی فاصله‌ای عمیق دارد. در میان این دو روایت اما تصویر جوانی ۲۳ ساله و عاشق باقی مانده است که یک روز پیش از اعدام، در زندان با زنی که دوستش داشت ازدواج کرد تا شاید آخرین نگاهش بر چهره معشوق خیره بماند اما جمهوری اسلامی این مجال را هم به جوانی او نداد. علیرضا سپاهی به سه بار اعدام محکوم شده بود.
