پیشنهاد قطر به ایران؛ بازرسی‌های هسته‌ای در برابر کاهش تحریم‌ها
قطر تلاش‌های میانجی‌گرانه خود را برای متقاعد کردن ایران به پذیرش بازدید بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده این کشور تشدید کرده است. هدف این است که در مقابل، بخشی از تحریم‌های آمریکا علیه ایران کاهش یابد و از وقوع مجدد درگیری نظامی جلوگیری شود؛ به‌ویژه در شرایطی که نگرانی‌ها از تشدید تنش‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا افزایش یافته است.
وب‌سایت «آکسیوس» چهارشنبه 6 آبان به نقل از سه منبع آمریکایی، اسرائیلی و منطقه‌ای، گزارش داد که دوحه در حال پیشبرد تلاش‌های دیپلماتیک برای احیای مذاکرات میان واشینگتن و تهران است.
این تلاش‌ها در حالی انجام می‌شود که نگرانی‌هایی درباره احتمال حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، که قرار است سوم نوامبر آینده برگزار شود، وجود دارد؛ به‌ویژه اگر در آخرین فرصت‌های باقی‌مانده، پیشرفت دیپلماتیکی حاصل نشود.
به گفته مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی که آکسیوس اظهارات آن‌ها را نقل کرده است، عملیات نظامی احتمالی ممکن است شامل یک هفته حملات فشرده علیه اهداف مرتبط با رهبری ایران، بخش انرژی، تأسیسات هسته‌ای و زیرساخت‌های این کشور شود.
با این حال، این سناریوها صرفاً برآوردهایی هستند که منابع مورد استناد آکسیوس مطرح کرده‌اند و تاکنون تصمیم نهایی برای اجرای چنین عملیاتی اعلام نشده است.
پیشنهاد قطر برای کاهش اختلاف‌ها
آکسیوس فاش کرده است که علی الثوادی، مذاکره‌کننده قطری، در ابتدای هفته جاری به تهران سفر کرده و با مقام‌های ایرانی درباره توافقی احتمالی با دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، گفت‌وگو کرده است.
بر اساس گفته‌های یک منبع منطقه‌ای آگاه از مذاکرات، طرف قطری پیشنهادهایی را برای کاهش فاصله میان مواضع واشینگتن و تهران مطرح کرده است. آمریکا از ایران می‌خواهد ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را کنار بگذارد، در حالی که تهران بر رفع محاصره دریایی آمریکا و آزادسازی دارایی‌های مسدود‌شده خود، پیش از هر اقدام دیگری، تاکید دارد.
پیشنهادهای مطرح‌شده شامل اجازه دادن به بازرسان سازمان ملل برای بازدید از تأسیسات هسته‌ای ایران در برابر اعطای معافیت‌هایی است که به تهران امکان می‌دهد بخشی از نفت خود را بفروشد و قسمتی از دارایی‌های مسدودشده‌اش را برای خرید مواد غذایی و کالاهای بشردوستانه دریافت کند.
هدف این پیشنهاد، دستیابی به پیشرفتی مرحله‌ای است؛ بدون آنکه ایران ملزم شود پیش از آغاز اجرای توافق، ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را تحویل دهد.
این گزارش به نقل از یک منبع آگاه می‌افزاید که نشانه‌هایی از تحرک در مذاکرات دیده می‌شود، اما میانجی‌ها همچنان در انتظار پاسخ ایران هستند.
به گفته این منبع، مقام‌های ایرانی به میانجی‌ها اطلاع داده‌اند که پیشنهادهای مطرح‌شده را برای دریافت موافقت مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، در روزهای آینده به او ارائه خواهند کرد.
فشارهای منطقه‌ای و نگرانی از تشدید تنش‌ها
این گزارش همچنین اشاره می‌کند که مقام‌های امنیتی سعودی، ترکیه و پاکستان چند روز پیش در سفر خود به تهران، بر اهمیت بررسی پیشنهادهای دیپلماتیک برای جلوگیری از حملات نظامی جدید تاکید کرده‌اند.
آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده است که مقام‌های سعودی پس از سفر خود به تهران، به کاخ سفید اطلاع داده‌اند که ایرانی‌ها نگران احتمال بمباران کشورشان از سوی آمریکا و اسرائیل پس از انتخابات میان‌دوره‌ای هستند.
طرف سعودی از ترامپ خواسته است برای ازسرگیری جنگ عجله نکند و فرصت بیشتری در اختیار تلاش‌های دیپلماتیک قرار دهد.
در مقابل، یک منبع منطقه‌ای اعلام کرده است که کاخ سفید به میانجی‌ها اطلاع داده پیشنهاد قطر را پس از مشخص شدن موضع ایران بررسی خواهد کرد.
بازگشت به تفاهم‌های قاهره
یکی دیگر از پیشنهادهای مطرح‌شده، احیای توافقی است که ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سپتامبر 2025 در قاهره به آن دست یافته بودند.
این توافق امکان ازسرگیری بازدید بازرسان بین‌المللی از تأسیسات هسته‌ای ایران را فراهم کرده بود، اما پس از بازگشت تحریم‌های سازمان ملل علیه تهران در ماه بعد، اجرای آن متوقف شد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سه‌شنبه در نشست شورای امنیت سازمان ملل گفت احیای تفاهم‌های قاهره می‌تواند چارچوبی برای ازسرگیری بازرسی‌ها از تأسیسات هسته‌ای ایران که در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده‌اند، فراهم کند.
بازگشت بازرسان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که همچنان اختلاف‌نظرهایی درباره وضعیت تأسیسات آسیب‌دیده، ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران و میزان توانایی آژانس برای راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای این کشور وجود دارد.
ترامپ: توافق یا گزینه‌ای دیگر
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در اظهاراتی کوتاه به «آکسیوس» در روز چهارشنبه تایید کرد که مذاکرات با ایران از طریق میانجی‌ها ادامه دارد، اما گفت نمی‌داند این مذاکرات به نتیجه خواهد رسید یا خیر.
ترامپ گفت: «باید کار را تمام کنیم؛ یا از طریق توافق یا به روشی دیگر. خواهیم دید که آیا مذاکرات موفق می‌شود یا نه.»
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در پیامی بر «ایکس» تاکید کرد که نیروهای مسلح ایران برای دفاع از این کشور آمادگی دارند. او در عین حال تصریح کرد که تهران همچنان به دیپلماسی فرصت می‌دهد تا به نتیجه برسد.
در واشینگتن نیز یک مقام کاخ سفید اعلام کرد که ایالات متحده در برابر ایران از موقعیت قدرتمندی برخوردار است و هشدار داد که ادامه سیاست‌های کنونی تهران ممکن است دولت آمریکا را به سمت تکمیل عملیات نظامی سوق دهد.
این گزارش همچنین فاش کرده است که ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، دوشنبه با دریادار براد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا «سنتکام»، تماس گرفته و درباره حملات احتمالی به ایران هماهنگی کرده است.
در میان فشارهای نظامی و تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای منطقه، بازگشت بازرسان بین‌المللی به تأسیسات هسته‌ای ایران به‌عنوان یکی از گزینه‌های مطرح برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها مورد توجه قرار گرفته است؛ با این حال، موفقیت این طرح به موافقت تهران و واشینگتن با ترتیباتی بستگی دارد که هنوز نهایی نشده‌اند.
