پیشنویس قطعنامه شورای امنیت، تهران را به اقدام فوری برای آزادی کشتیرانی فراخواند
سازمان ملل در پیشنویس قطعنامهای که با حمایت آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس ارائه شده، در پی احیای آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است و هشدار میدهد در صورت ادامه حملات به کشتیها، ایران با تحریمها یا حتی اقدامات اجرایی روبهرو خواهد شد.
در تازهترین تحولات مربوط به تنگه هرمز، آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس سهشنبه ۱۵ اردیبهشت پیشنویس قطعنامهای را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کردند که در آن، جمهوری اسلامی در صورت ادامه حملات به کشتیها، به اعمال تحریم یا حتی اقدامات اجرایی تهدید شده است.
در این طرح از تهران خواسته شده محل مینهای دریایی را اعلام کند تا امنیت کشتیرانی در این آبراه حیاتی تضمین شود.
همچنین در متن پیشنویس تاکید شده است که ایران باید «بیدرنگ» در تلاشهای سازمان ملل برای ایجاد یک کریدور انسانی در تنگه مشارکت کند و امکان تسهیل انتقال کمکهای حیاتی، کود و سایر کالاها را فراهم آورد.
این قطعنامه که بر اساس فصل هفتم منشور سازمان ملل تدوین شده است و میتواند قابلیت اجرایی، از جمله اقدام نظامی، داشته باشد، هشدار میدهد در صورت پایبند نبودن حکومت ایران به مفاد قطعنامه، «اقدامات موثر متناسب با شدت وضعیت، از جمله تحریمها» اعمال خواهد شد.
در متن این پیشنویس همچنین بر حق همه کشورها برای دفاع از کشتیهای خود در برابر حملات و تحریکهای جمهوری اسلامی تاکید و از دیگر کشورها خواسته شده با «پرداخت عوارض عبور» به جمهوری اسلامی به این حکومت کمک نکنند.
این پیشنویس در حالی ارائه شده که دولت آمریکا روز دوشنبه ۱۴ اردیبهشت اعلام کرد طرحی با عنوان «پروژه آزادی» را برای هدایت امن کشتیهای گرفتار در تنگه هرمز آغاز میکند. مقامهای آمریکایی این اقدام را «انساندوستانه» توصیف کرده و هشدار دادهاند هرگونه اخلال در آن با «پاسخی قاطع» مواجه خواهد شد.
پیشتر نیز تلاش برای تصویب قطعنامهای با هدف بازگشایی تنگه هرمز، مسیری که حدود ۲۰ درصد نفت خام جهان از آن عبور میکند با وتوی روسیه و چین ناکام ماند.
به گفته دیپلماتهای غربی، این قطعنامه با حمایت آمریکا و بحرین تهیه شده است.
تبادل تازه آتش بین ایران و آمریکا در نزدیکی تنگهٔ هرمز در روز دوشنبه، آتشبس شکننده چهار هفتهای میان دو کشور را متزلزل و محاصره دریایی را تشدید کرده است.
تشدید تنش در روز دوشنبه، که در آن آمریکا اعلام کرد شش قایق کوچک ایرانی را منهدم کرده و پهپادهای ایرانی به یک بندر نفتی در امارات اصابت کردهاند، پس از آغاز «پروژه آزادی» از سوی واشینگتن رخ داد؛ تلاشی تحت رهبری آمریکا برای عبور دادن نفتکشها و دیگر شناورهای گرفتار در تنگهٔ هرمز.
به گزارش خبرگزاری رویترز، ارائه پیشنویس این قطعنامه بخشی از راهبردی است که به گفتهٔ دیپلماتها با هدف افزایش فشار دیپلماتیک بر ایران و برنامهریزی برای شرایط پس از درگیری تدوین شده است.
همچنین واشینگتن پیشنهادی را میان شرکا توزیع کرده است تا ائتلاف دریایی چندملیتی جدیدی با نام «ساختار آزادی دریایی» ایجاد شود؛ ابتکاری که هدف آن شکلدهی به یک چارچوب امنیتی پس از درگیری در خاورمیانه و بازگشایی تنگه پس از تثبیت اوضاع است.
این خبرگزاری میافزاید: تلاش دیپلماتیک آمریکا در سازمان ملل در تضاد آشکار با اقدامات ماههای اخیر است که در جریان آن واشینگتن عمدتاً خارج از چارچوب سازمان ملل عمل کرده، بدون اخذ مجوز شورا به ایران حملات نظامی انجام داده و از متحدان خواسته بود که به گشتهای دریایی موردی برای اجرای آزادی کشتیرانی بپیوندند.
این رویکرد با مقاومت برخی شرکا مواجه شد که نسبت به یک درگیری نامحدود و پیامدهای حقوقی آن نگران بودند و همین امر باعث شد دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کشورهایی را که بهگفتهٔ او با تلاشهای تحت رهبری ایالات متحده همسو نشده بودند، بهشدت مورد انتقاد قرار دهد.
قطعنامه میتواند مجوز تحریمها یا استفاده از زور را بدهد
پیشتر، قطعنامهای از سوی بحرین با حمایت آمریکا که به نظر میرسید راهی برای مشروعیتبخشی به اقدام نظامی علیه ایران فراهم کند، پس از مخالفت روسیه و چین ناکام ماند.
پیشنویس جدید رویکردی محتاطانهتر دارد و از بهکار بردن صریح عباراتی که مجوز استفاده از زور را بدهد خودداری میکند، هرچند همچنان تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل قرار دارد؛ فصلی که به شورای امنیت اجازه میدهد اقداماتی از تحریم تا عملیات نظامی را اعمال کند.
این پیشنویس، نقض ادعایی آتشبس از سوی ایران و «اقدامات و تهدیدهای مستمر» تهران برای بستن، مسدود کردن، اخذ عوارض یا به هر نحو دیگر مداخله در حقوق و آزادیهای قانونی کشتیرانی در تنگهٔ هرمز، از جمله کارگذاری مینهای دریایی، را محکوم میکند.
در متن آمده است که این اقدامات تهدیدی علیه صلح و امنیت بینالمللی محسوب میشود و از ایران میخواهد فوراً حملات را متوقف کند، محل هرگونه مین دریایی را اعلام کند و در عملیات پاکسازی مانعتراشی نکند.
در این قطعنامه همچنین با اشاره به اختلال در ارسال کمکها، کود شیمیایی و سایر کالاهای ضروری، از تهران خواسته شده تا با تلاشهای سازمان ملل برای ایجاد یک کریدور بشردوستانه در تنگه همکاری کند.
بر اساس این قطعنامه، دبیرکل سازمان ملل موظف خواهد بود ظرف ۳۰ روز گزارشی از میزان پایبندی به این اقدامات ارائه دهد و شورای امنیت در صورت عدم اجرای قطعنامه از سوی ایران، برای بررسی گامهای بیشتر، از جمله تحریمهای احتمالی، دوباره تشکیل جلسه خواهد داد.
دیپلماتها گفتند واشینگتن امیدوار است مذاکرات را سریع پیش ببرد تا نسخه نهایی روز ۱۸ اردیبهشت آماده شود و در اوایل هفته آینده رأیگیری صورت گیرد.
با این حال، به نظر میرسد که روسیه و چین نیز قطعنامه مشابهی را پیشنهاد کنند.
تلاش آمریکا برای هماهنگی در هرمز با مأموریت فرانسه و بریتانیا
این تلاش در شورای امنیت همزمان با رایزنیهای دیپلماتیک درباره «ساختار آزادی دریایی» دنبال میشود؛ نهادی هماهنگکننده به رهبری آمریکا که قرار است با یک مأموریت دریایی جداگانه به رهبری فرانسه و بریتانیا با مشارکت حدود ۳۰ کشور همکاری کند.
ابتکار فرانسه و بریتانیا با هدف فراهم کردن زمینه عبور امن از تنگه پس از تثبیت اوضاع یا پایان درگیری، با هماهنگی ایران، طراحی شده است.
برخی کشورها اعلام کردهاند که مشارکت نظامی آنها مستلزم داشتن مجوز سازمان ملل خواهد بود.
در یک سند دیپلماتیک غیررسمی که برای دولتها ارسال شده و رویترز آن را دیده، آمده است: «ساختار آزادی دریایی مکمل سایر کارگروههای امنیت دریایی، از جمله برنامهریزی دریایی به رهبری بریتانیا و فرانسه است».
در این سند تأکید شده است: «این ساختار بهصورت سازمانی مستقل باقی خواهد ماند، هرچند هماهنگی نزدیک برای دستیابی به قویترین چارچوب ممکن امنیت دریایی ضروری است».
