انگیزههای پاکستان برای میانجیگری در دعوای ایران و آمریکا
به نوشتۀ روزنامۀ فرانسوی لوموند، در دعوای ایران و آمریکا، اسلامآباد خود را به شکلی غیرمنتظره به عنوان میانجی تحمیل کرد. مهارت پاکستانیها در جلب نظر دونالد ترامپ و نیز استفاده از کانالهای ارتباطی محرمانه با جمهوری اسلامی، در این کار بیاثر نبوده است.
روزنامۀ لوموند پاکستان را «میانجی ذینفع» و «حامی فعال عدم اشاعه هستهای» میداند، احتمالاً با این منطق که اسلامآباد مایل نیست افزون بر هند، یک قدرت اتمی دیگر را هم در همسایگی خود داشته باشد.
درهرصورت پاکستان اکنون در قلب یکی از حساسترین مذاکرات ژئوپولیتیکی جهان قرار گرفته و برای برقراری گفتگو میان دو بازیگر که هر یک مدعی پیروزیاند و در عین حال عمیقاً یکدیگر را تحقیر میکنند، سخت به تکاپو افتاده است.
ملیحه لودهی، سفیر پیشین پاکستان در سازمان ملل میگوید: «ادبیات تهاجمی ترامپ به او کمک میکند تا ضعف و ناکامی آمریکا را پنهان نگاه دارد.» این دیپلمات میافزاید: «ترامپ لحن خود را تغییر نخواهد داد، اما به یک توافق نیاز دارد.»
در اسلامآباد چنین گفته میشود که ترامپ میخواهد هرطور شده، قبل از سفر به چین و دیدارش با شی جینپینگ، به توافقی دست یابد. با توجه به تاریخ سفر که ۱۴ و ۱۵ مه (۲۴ و ۲۵ اردیبهشت) اعلام شده، میتوان نتیجه گرفت که رئیس جمهور آمریکا در پیشبرد امور مربوط به ایران سخت عجله دارد.
باقر سید، خبرنگار پاکستانی به لوموند میگوید: «فعلاً نسبت به حصول توافق تردیدهای زیادی وجود دارد، اما بهنظر میرسد دو طرف در این مورد موافق باشند که نخست به بازگشایی تنگه هرمز و برقراری آتشبس بپردازند و سپس در ماه ژوئن به سراغ پرونده هستهای بروند.»
فرصتی طلایی برای اسلامآباد
به عقیدۀ لوموند، جایگاه میانجی برای اسلامآباد یک موهبت سیاسی محسوب میشود. ژیل بوکرا، پژوهشگر «بنیاد پژوهشهای راهبردی» فرانسه میگوید: «پاکستان که زمانی پناهگاه بنلادن بود، اکنون میخواهد افکار عمومی جهانی را قانع کند که دیگر خاستگاه تروریسم نیست، بلکه یک قدرت میانهرو و مسئول است که میتواند امنیت منطقه را از شبهجزیره عربستان تا مرزهای هند تأمین کند.»
این نقش تازه و خوشایند «معمار کوچک صلح» ــ آنهم در محفل سرمایهگذاران آمریکایی، چینی و سعودی – برای پاکستان تازگی دارد. اسلامآباد جایگاهی را اشغال کرده که قبلاً در اختیار سلطاننشین عمان بود. اما ظاهراً عمان بعد از شکست دور آخر مذاکرات از چشم واشنگتن افتاد. تنها دو روز بعد از آن مذاکرات نافرجام جنگ شروع شد.
به گفتۀ عبدالله بابود، تحلیلگر سیاسی عمانی، «پاکستان از نارضایتی آمریکا نسبت به عمان و همچنین از روابط شخصی خود با واشنگتن و تهران بهره برد.»
ژنرال محبوب ترامپ
این پیوندها عمدتاً بهدست عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، شکل گرفته است. بهنظر میرسد دونالد ترامپ برای رئیس پیشین اطلاعات نظامی پاکستان احترام ویژهای قائل است. ظاهراً عاصم منیر با زکریا ویتکاف، پسر استیو ویتکاف نیز روابط خوب و بدهوبستان دارد.
لوموند «چاپلوسی حسابشدۀ پاکستانیها» را گوشزد میکند و مینویسد مارشال منیر بارها خواهان اعطای جایزه صلح نوبل به دونالد ترامپ شده است. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نیز در اجلاس صلح غزه در مصر (اکتبر ۲۰۲۵) خطاب به ترامپ گفته بود: «خداوند شما را حفظ کند! خدا به شما عمر طولانی عطا کند تا برای همیشه به بشریت خدمت کنید!»
روابط پیچیده با جمهوری اسلامی
عاصم منیر در عین حال روابطی نزدیک و پیچیده با جمهوری اسلامی دارد. کانالهای ارتباطی میان ارتشهای دو کشور اکنون برای منیر به یکی از بهترین شبکههای تماس در درون ساختار حکومتی ایران تبدیل شده است. گفتگو میان نیروهای نظامی پاکستان و ایران از سال ۲۰۱۰ شتاب گرفت. در آن زمان اسلامآباد برای ابراز حسن نیت خود، رهبر گروه جداییطلب بلوچ «جندالله» را به تهران تحویل داد.اسد درانی، رئیس پیشین سازمان اطلاعات نظامی پاکستان (ISI) میگوید: «از آن زمان، ایرانیها حاضر شدهاند برای حفظ روابط خوب با ما، چشم خود را بر بسیاری از قتلهایی که در مرز رخ میدهد ببندند.»
ژنرال درانی از واکنش جنگی جمهوری اسلامی ستایش میکند و میگوید: «ایرانیها روحیهای فوقالعاده از خود نشان دادند. چه مقاومتی!» او میافزاید: «حتی عناصر فرقهگرا و ضدشیعه در ساختار دولت پاکستان نیز اذعان دارند که مقاومت ایران، با متوقف کردن اسرائیل و مهار قدرت افسارگسیخته آمریکا، در راستای منافع ما بوده است.»
به باور این نظامی بازنشسته، «اگر قرار باشد مذاکرات موفق شود، آمریکا باید بپذیرد که دیگر نمیتواند مانند ونزوئلا از طریق زور رژیمها را سرنگون کند، زیرا در ایران شکست خورده است.»
نماینده غیررسمی ریاض
اسلامآباد در مذاکرات جاری، نقشی پنهان اما مؤثر نیز به وکالت از عربستان سعودی ایفا میکند. عربستان که حامی پاکستان است، در اواخر سال ۲۰۲۵ با این کشور توافق دفاع متقابل امضا کرد. پاکستان که در آستانه ورشکستگی قرار داشت، تاکنون چند بار کمکهای مالی قابل توجهی از ریاض دریافت کرده است.
شاید با اتکاء به همین موقعیت، اسلامآباد بتواند به تهران بفهماند که ادامۀ بحران به نفعش نیست، زیرا در شرایط سخت و بالا گرفتن جنگ، پاکستان هم به ناچار در کنار عربستان خواهد ایستاد.
