گزارش سیانان از پشت پرده «شتاب دیوانهوار» ترامپ برای امضای توافق با جمهوری اسلا
شبکه سیانان در گزارشی مفصل به شرح وقایعی پرداخته که به امضای اعلامنشده یادداشت تفاهم واشینگتن و تهران از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در کاخ ورسای در پاریس پرداخته و نوشته است او هم امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه و هم حتی دستیاران خود را غافلگیر کرد.
سیانان، در گزارش خود از تمایل ترامپ برای رسیدن به توافق با جمهوری اسلامی بهعنوان «شتاب دیوانهوار» یاد کرده و افزوده دونالد ترامپ عصر چهارشنبه، درست زمانی که برای صرف شام در کاخ ورسای آماده میشد، با درخواستی ناگهانی هم میزبان خود، امانوئل مکرون، و هم برخی از دستیاران خودش را غافلگیر کرد: او میخواست توافقش با جمهوری اسلامی را همانجا و همان لحظه امضا کند.
بهنوشته سیانان، دیپلمات ارشد ترامپ در مسیر حرکت به سوی کاخ مطلع شده بود که متن توافق نهایی شده است اما از قبل مراسم امضایی برای دو روز بعد در اقامتگاهی فوقالعاده اختصاصی در دامنه کوههای مشرف به دریاچه لوسرن برنامهریزی شده بود. جیدی ونس، معاون رییسجمهوری و مذاکرهکننده ارشد آمریکایی این توافق، قرار بود برای امضای یادداشت تفاهم و آغاز دور بعدی مذاکرات فنی با جمهوری اسلامی راهی سوئیس شود.
با وجود این، ترامپ مصر بود که توافق فورا اجرایی شود. او اصرار داشت همان شب آن را امضا کند. بهگفته مقامهایی که از جزئیات ماجرا اطلاع دارند، مکرون به آنها گفت که میتواند به سرعت این کار را هماهنگ کند.
سیانان افزوده در حالی که دو رییسجمهوری در تالار آینههای ورسای قدم میزدند و سقفهای نقاشیشدهای را که شکوه دوران آغازین سلطنت لویی چهاردهم را به تصویر میکشید تماشا میکردند، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، همراه با وزیر امور خارجه فرانسه به دنبال چاپگری بودند تا متن توافق را چاپ کنند.
بهنوشته سیانان، در این شرایط اگر کسی درباره پیشینه شوم ورسای بهعنوان محل امضای توافقهای صلح، بهویژه توافقی که به جنگ جهانی اول پایان داد اما زمینهساز جنگی دیگر شد نگرانی داشت، آن را مطرح نکرد.
با آنکه دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان سرانجام چهارشنبه شب متن یادداشت تفاهم را امضا کردند، اما در نهایت مراسم روز جمعه در لوسرن هرگز برگزار نشد. ونس پس از آنکه جمهوری اسلامی در پی تشدید خشونتها میان اسرائیل و حزبالله در لبنان از حضور در نشست انصراف داد، سفر خود را به تعویق انداخت. دو طرفها تا صبح جمعه بر سر تمدید آتشبس توافق کرده بودند. با این حال، توافقی که تنها چند روز از امضای آن میگذشت، شکنندهتر از هر زمان دیگری به نظر میرسید.
سیانان در گزارش خود تاکید کرده که ترامپ و ونس دلایل زیادی دارند که بخواهند هرچه سریعتر وارد مرحله بعدی توافق شوند؛ مرحلهای که هدف آن تثبیت تعهدات جمهوری اسلامی برای محدود کردن برنامه هستهایاش است. هر دو نفر حتی از سوی بخشی از حامیان خود با انتقادهای تند و بیامان مواجه شدهاند؛ کسانی که این توافق را نوعی عقبنشینی میدانند که به تهران امتیاز میدهد اما در مقابل دستاورد چندانی به دست نمیآورد.
برای نمونه، راجر ویکر، رییس کمیته نیروهای مسلح سنا، پنجشنبه گفت صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری که در بند ششم این یادداشت آمده، باعث میشود پرداختهای توافق هستهای دوران اوباما با ایران «در مقایسه ناچیز به نظر برسد».
ترامپ در واکنش، موضعی تدافعی اتخاذ کرده و اصرار دارد که این برتری نظامی آمریکا بود که جمهوری اسلامی را پای میز مذاکره کشاند.
او جمعه در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما از روی استیصال مذاکره نکردیم؛ ایران این کار را کرد. آنها تمام شدهاند!»
ترامپ افزود: «این ۶۰ روز را طی خواهیم کرد. آنها هیچ پولی دریافت نمیکنند، حتی ده سنت.»
با این حال، پس از ماهها جنگ، یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای بهوضوح برای رییسجمهوری که مدتها بود خواهان پایان درگیری بود، نوعی آسودگی خاطر به همراه آورد. مشاوران به او هشدار داده بودند که ذخایر جهانی نفت در حال کاهش است. نگرانی جمهوریخواهان درباره انتخابات میاندورهای پیش رو نیز به اوج رسیده بود.
ترامپ خود این هفته اذعان کرد که نگرانیهای اقتصادی او را به سمت امضای توافق سوق داده است. او به خبرنگاران گفت نگران بوده که با هربرت هوور، رییسجمهوری آمریکا که در زمان او سقوط بازاری رخ داد که به رکود بزرگ انجامید، مقایسه شود.
او چهارشنبه در هتل رویال شهر اویان-له-بن، هنگام پایان اجلاس گروه هفت، گفت: «نمیخواستم شاهد یک فاجعه اقتصادی باشم.»
چند ساعت بعد، اندکی پس از ساعت ۱۱ شب، ترامپ در گالری پایینی کاخ ورسای نشسته بود و با ماژیک شارپی خود توافق را روی یک میز بلند ضیافت امضا میکرد؛ در حالی که صدای برخورد بشقابها و لیوانها در پسزمینه شنیده میشد.
او به همراهانش، که شامل غولهای والاستریت و رییس بزرگترین مجموعه کالاهای لوکس فرانسه بودند، گفت: «این کار آسان نبود، این را به شما میگویم.»
سپس یادداشت تفاهم را بالا گرفت تا امضای خود را به آنها نشان دهد.
مکرون در پاسخ گفت: «آفرین.»
سپس یکی از حاضران از سند عکس گرفت تا آن را برای حکومت ایران ارسال کند.
روند آشفته
بهنوشته سیانان این امضای ناگهانی، نقطه پایان تلاشی دیوانهوار برای نهایی کردن توافق بود؛ تلاشی که مملو از پیچوخمها و نزدیک شدنهای مکرر به شکست بود. در برخی مقاطع، کل فرآیند حالتی آشفته پیدا کرده بود؛ وضعیتی که اغلب خود ترامپ در ایجاد آن نقش داشت. او هفتهها میان این دو موضع در نوسان بود که از نزدیک بودن توافق سخن بگوید یا تهدید کند در صورت تسلیم نشدن جمهوری اسلامی و پذیرش خطوط قرمز آمریکا، عملیات نظامی را از سر خواهد گرفت.
حتی پس از دستیابی به یادداشت تفاهم، متن واقعی آن برای چند روز از دید عموم پنهان ماند؛ بخشی از این تاخیر به این دلیل بود که میانجیهای پاکستانی به مقامهای آمریکایی گفته بودند مقامهای جمهوری اسلامی بهدلایل داخلی خود ترجیح میدهند انتشار متن به تعویق بیفتد؛ موضوعی که ونس نیز به آن اشاره کرده است.
زمانی که سرانجام متن منتشر شد، آن هم تنها از طریق قرائت آن از سوی یک مقام ارشد آمریکایی برای خبرنگاران، مقامها از «توافقهای مبتنی بر شرافت» سخن گفتند؛ توافقهایی که در متن رسمی وجود نداشتند اما بازتابدهنده تفاهمهای پشتپردهای بودند که بهگفته آنها باعث شده بود به توافق اعتماد پیدا کنند.
ونس که هدایت مذاکرات را بر عهده داشته است، پنجشنبه به خبرنگاران گفت برخی از این توافقهای جانبی به صورت مکتوب ثبت شدهاند.
او اما سپس افزود: «یادداشت تفاهم، توافقهای مبتنی بر شرافت، توافق نهایی؛ کلمات اهمیتی ندارند، خانمها و آقایان. آنچه اهمیت دارد راستیآزمایی است.»
بهگفته یکی از منابع آگاه از محتوای توضیحاتی که مقامهای ترامپ به رهبران کنگره ارائه کردهاند، مذاکرهکنندگان آمریکایی یادداشت تفاهم را بدون انتظار برای تایید رسمی جزییات بیشتر توسط رهبران جمهوری اسلامی منتشر کردند، زیرا نمیخواستند مرحله بعدی مذاکرات به تاخیر بیفتد. دریافت تایید رسمی تهران برای آن پیشنهادهای محرمانه زمان بیشتری میطلبید.
اما حتی امضای توافق ۱۴ مادهای در ورسای نیز برای لحظاتی ابهامآفرین شد؛ زیرا مقامهای آمریکایی پیشتر گفته بودند ترامپ در اوایل همان هفته سند را بهصورت دیجیتالی امضا کرده است.
در نهایت مشخص شد که ترامپ تنها شاهد امضای قبلی بوده است. او شامگاه چهارشنبه میخواست مطمئن شود که نسخه کاغذی نیز بهدست خودش و رییس دولت در جمهوری اسلامی امضا شده تا توافق رسمیت پیدا کند.
ترامپ هنگام خروج از کاخ، اندکی پس از ساعت یک بامداد به وقت محلی، فریاد زد: «امضا شد. در ورسای امضایش کردم.»
اشتیاق ترامپ برای خروج از جنگ
مشاوران کاخ سفید زمانی پیشبینی میکردند که جنگ تا پیش از آغاز مجموعهای از رویدادهای تابستانی پایان یافته باشد: شروع جام جهانی، برگزاری مسابقه UFC در چمن جنوبی کاخ سفید در روز تولد ترامپ و جشن دویستوپنجاهمین سالگرد تاسیس آمریکا.
اما در عوض، جنگ به پسزمینه دائمی همه این رویدادها تبدیل شد. این درگیری به عاملی بازدارنده برای اقتصاد جهانی و محبوبیت شخصی ترامپ بدل شد و تصمیم او برای آغاز حملات در اسفند ماه سال گذشته همچنان بر دوران ریاستجمهوریاش سایه افکنده بود، حتی در حالی که او تلاش میکرد از آن عبور کند.
در داخل جناح غربی کاخ سفید، بسیاری از مقامهای ارشد مدتها بود به دنبال راهی برای خروج از بحران بودند. اعضای تیم سیاسی ترامپ خواهان یافتن مسیری برای پایان جنگ بودند تا از جمهوریخواهان آسیبپذیر در انتخابات میاندورهای و همچنین میراث سیاسی رییسجمهوری محافظت کنند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، نگران تاثیرات اقتصادی جنگ بود. کریس رایت، وزیر انرژی، نیز نسبت به پیامدهای آن برای صنعت انرژی جهان هشدار میداد.
هستههای مخفی در عراق ایجاد کرده است
یکی از منابع آگاه از مذاکرات به سیانان گفت: «اجماع گستردهای وجود داشت که اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، اوضاع فقط بدتر خواهد شد.»
براساس این گزارش، در جریان یک نشست داخلی در اوایل ماه ژوئن در کاخ سفید، ترامپ و مشاورانش تصمیم گرفتند برای دستیابی به یک توافق کلی با تهران فشار بیاورند؛ توافقی که به بازگشایی تنگه هرمز بینجامد و چارچوبی کلی برای برچیدن برنامه هستهای ایران ترسیم کند.
بهگفته یکی از مقامهای درگیر در مذاکرات، در نهایت هیچیک از مشاوران رییسجمهوری با پیشبرد این طرح مخالفت نکردند و گروه تصمیم گرفت پس از دستیابی به توافق اولیه برای پایان جنگ، وضعیت را در طول یک دوره ۶۰ روزه جدید از مذاکرات فنی مجددا ارزیابی کند.
در هفتههای بعد، تیم امنیت ملی ترامپ تقریبا هر روز برای بررسی روند توافق تشکیل جلسه میداد. مقامهای درگیر در مذاکرات میگویند بسیاری نگران بودند که تهران به تعهدات خود پایبند نماند.
بهگفته یکی از مقامها، جان رتکلیف، رئیس سیا، و پیت هگست، وزیر دفاع، از جمله بدبینترین افراد نسبت به احتمال اجرای تعهدات جمهوری اسلامی برای ارائه امتیازهای اساسی در برنامه هستهای بودند؛ حتی اگر تهران با مذاکره درباره این موضوع موافقت میکرد. اما در مقاطع مختلف تقریباا همه مقامهای ارشد، از جمله روبیو، ونس و استیو ویتکاف و جرد کوشنر فرستادگان ترامپ، نیز تردیدهای جدی مطرح کرده بودند.
با این حال، در نهایت همه بر سر موضعی که خود ترامپ خواهان آن بود به توافق رسیدند.
یکی از مقامهایی که بهطور مستقیم در این مذاکرات حضور داشته، به سیانان گفت: «ما میخواهیم این ماجرا تمام شود.»
مسیری ناهموار؛ پیچیدهتر شده با تنشهای اسرائیل
با این حال، خیلی زود روشن شد که عجله ترامپ و تیمش برای پایان دادن به جنگ با موانعی جدی روبهرو خواهد شد. مذاکره با جمهوری اسلامی فرآیندی کند و دشوار بود که با تاخیرهای طولانی در دریافت پاسخ از رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنهای، همراه میشد؛ فردی که مقامهای آمریکایی معتقدند برای مخفی نگه داشتن محل اقامت خود از پیکها استفاده میکند.
در حالی که مقامهای آمریکایی منتظر پاسخ تهران به آخرین پیشنهاد خود بودند، در ۸ ژوئن یک پهپاد ایرانی با بالگرد آپاچی آمریکایی برخورد کرد؛ حادثهای که به عملیات نجاتی پرهیجان در دریا برای خلبانان آمریکایی انجامید و موج تازهای از حملات تلافیجویانه را به دنبال داشت.
در طول چند روز بعد، ترامپ بهشدت خشمگین شد؛ زیرا معتقد بود هم تهران و هم رسانهها واکنش او به این حادثه را به اندازه کافی جدی نگرفتهاند. او در کاخ سفید با عصبانیت دستور انجام بمبارانهای روزانه را صادر کرد.
در همان زمان، هیاتی از مقامهای قطری در تهران مشغول تلاش برای دریافت یک پیشنهاد متقابل از جمهوری اسلامی بودند که ترامپ بتواند آن را بپذیرد. درست هنگامی که ترامپ تهدید به حملهای دیگر میکرد، قطریها خبر دادند که برخی شکافهای موجود میان مواضع دو طرف کاهش یافته است.
ترامپ حملات را متوقف کرد و با این باور که توافق از هر زمان دیگری نزدیکتر شده است، وارد آخر هفتهای شد که مصادف با تولد او بود.
اما خیلی زود مانع دیگری پدیدار شد. حمله مرگبار اسرائیل به حومه بیروت در روز یکشنبه، همزمان با هشتادمین سالروز تولد ترامپ، تلاش تازهای را برای نجات توافقی که ترامپ آن را تقریبا نهایی میدانست، ضروری کرد. اسرائیل در پاسخ به حملات حزبالله اقدام کرده بود، اما ترامپ و مشاورانش این اقدام را تلاشی از سوی بنیامین نتانیاهو برای برهم زدن توافق تلقی کردند.
بهگزارش سیانان ترامپ در یک تماس تلفنی آکنده از الفاظ تند، بهشدت نتانیاهو را مورد حمله لفظی قرار داد. همزمان، مشاوران او تلاش میکردند از واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی که قریبالوقوع به نظر میرسید جلوگیری کنند. در تهران، مذاکرهکنندگان قطری جلساتی فشرده و طولانی برگزار کردند تا توافق را نجات دهند و بهطور مرتب ویتکاف، کوشنر و دیگر مقامهای آمریکایی را در جریان پیشرفت گفتوگوها قرار میدادند.
پس از ۱۷ ساعت مذاکره، سپاه پاسداران موشکهای بالستیکی را که برای شلیک به سمت اسرائیل در سکوهای پرتاب قرار گرفته بودند کنار گذاشت. قطریها نیز درخواستهای تهران برای تغییر متن توافق را رد کردند و هشدار دادند که صبر ترامپ رو به پایان است.
با این حال، تهران بر یک خواسته خود پافشاری کرد: جمهوری اسلامی حاضر نبود توافق در روز تولد ترامپ اعلام شود.
میانجیها که از هرگونه تاخیر بیشتر بیم داشتند، در نهایت راهحلی خلاقانه پیدا کردند. قرار شد توافق اندکی پس از نیمهشب به وقت تهران اعلام شود؛ یعنی هفت ساعت و نیم زودتر از واشینگتن، جایی که ترامپ در حال آماده شدن برای تماشای یک مبارزه در چمن جنوبی کاخ سفید به مناسبت تولدش بود.
