ائتلاف دریایی چندملیتی بهرهبری سعودی برای دفاع از کشتیرانی در دریای سرخ و بابالمندب
عربستان سعودی اعلام کرد ائتلافی دریایی با مشارکت ۱۴ کشور برای تأمین امنیت کشتیرانی در تنگهٔ راهبردی بابالمندب تشکیل داده است.
وزارت دفاع عربستان روز پنجشنبه، هشتم مرداد، در بیانیهای مشترک بهنمایندگی از کشورهای عضو این ائتلاف اعلام کرد هدف از تشکیل آن «تقویت امنیت دریایی، حفظ آزادی کشتیرانی، تأمین امنیت مسیرهای تجارت بینالمللی و خطوط انتقال انرژی و حفاظت از منافع مشترک دریایی در تنگهٔ بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن» است.
این بیانیه بهنمایندگی از ۱۴ کشور عضو ائتلاف، شامل عربستان سعودی، بحرین، بنگلادش، جیبوتی، مصر، اردن، کویت، نیجریه، پاکستان، قطر، سومالی، سودان، ترکیه و یمن منتشر شده است.
تشکیل این ائتلاف در حالی اعلام میشود که حوثیهای یمن که از سوی حکومت ایران حمایت میشوند، هفتهٔ گذشته از اعمال «محاصرهٔ دریایی» علیه عربستان، بزرگترین صادرکنندهٔ نفت جهان، خبر دادند و مدعی شدند نفتکشهای سعودی در دریای سرخ و همچنین زیرساختهای نفتی این کشور را هدف حمله قرار دادهاند.
تنگهٔ باریک بابالمندب در هفتههای اخیر، پس از آنکه درگیری نظامی ایران و آمریکا در تنگهٔ هرمز بخش عمدهٔ صادرات انرژی از خلیج فارس را مختل کرد، به یکی از مهمترین مسیرهای انتقال حجم عظیمی از نفت خام عربستان به بازارهای جهانی تبدیل شده است.
وزارت دفاع عربستان همچنین اعلام کرد از ۵۱ کشور و سازمان بینالمللی برای شرکت در نشست مربوط به این ائتلاف در ریاض دعوت کرده بود. بر اساس این بیانیه، نمایندگان ۴۳ کشور و هیئتی از اتحادیهٔ اروپا در این نشست حضور یافتند.
بهگفتۀ این وزارتخانه، تاکنون ۱۴ کشور حمایت رسمی خود را از این ائتلاف اعلام کردهاند و سایر کشورها نیز در حال طی کردن روند پیوستن به آن هستند.
عربستان سعودی و حوثیهای یمن اوایل ماه جاری برای نخستین بار در چند سال گذشته با یکدیگر تبادل آتش کردند؛ رخدادی که آتشبس سال ۲۰۲۲ میان دو طرف را، با وجود پایان یافتن رسمی مهلت آن، با تهدیدی جدی روبهرو کرده است.این ائتلاف دریایی دفاعی بینالمللی که میزبانی مقر اصلی آن را ریاض بر عهده میگیرد با هدف تقویت امنیت دریایی، حفاظت از آبراههای بینالمللی و مقابله با تهدیدهای دریایی تشکیل شده است.
شرکتکنندگان همچنین توافق کردند که برنامهریزان نظامی کشورهای مایل به پیوستن به این ائتلاف، در مرحله آینده به فعالیت خود ادامه دهند تا روند تاسیس ائتلاف تکمیل شود. این اقدامات شامل نهاییسازی منشور ائتلاف و سایر اسناد مرجع آن خواهد بود.
این ائتلاف با هدف مقابله با تهدیدهای دریایی، حفاظت از مسیرهای بینالمللی کشتیرانی و تامین امنیت دریای سرخ، تنگه بابالمندب و خلیج عدن راهاندازی میشود.طبق اعلام وزارت دفاع عربستان، این ائتلاف پیشنهادی “یک ابتکار عمل دفاعی بینالمللی و گشوده” برای کشورهایی است که در اهداف و اصول آن شریک هستند. این بیانیه میافزاید ائتلاف مذکور به دنبال ارتقای امنیت دریایی و حفظ “آزادی دریانوردی و تجارت جهانی” خواهد بود.
به گفته این وزارتخانه، ۱۴ کشور یادشده با صدور بیانیهای مشترک از این پروژه حمایت کرده و از توافق حاصلشده درباره ترتیبات تأسیس آن استقبال کردند. همچنین سایر کشورهای شرکتکننده نیز پشتیبانی خود را ابراز داشته و در حال طی مراحل قانونی و داخلی خود برای پیوستن به آن هستند.
هسته اصلی ائتلاف را اعضای شورای همکاری خلیج فارس به جز امارات و عمان تشکیل میدهند که بخش عمدهای از صادرات انرژی منطقه را در اختیار دارند.
حضور قدرتهای منطقهای و نظامی مانند ترکیه و پاکستان نیز از نظر کارشناسان وزن نظامی و سیاسی بسیار بالایی به این ائتلاف میدهد.
این ائتلاف مستقیماً در پاسخ به حملات موشکی و پهپادی ایران و نیروهای همسو با آن به کشتیهای تجاری، نفتکشها و تأسیسات نفتی شکل گرفته است و هدف اصلی آن ظاهراَ ایجاد چتر پدافندی و گشتزنی مشترک در طول مسیرهای مواصلاتی کلیدی (خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای سرخ و بابالمندب) برای کور کردن یا بازدارندگی در برابر حملات پهپادی و موشکی است.
به گفته برخی کارشناسان تشکیل چنین ائتلافهایی بیسابقه نیست، ولی معلوم نیست که تا چه حد کشورهای عضو آن هماهنگ و منسجم عمل خواهند کرد و ائتلاف چه کارکرد و فرجامی پیدا خواهد کرد.
براساس ترتیبات اولیه، سعودی به عنوان کشور موسس رهبری این ائتلاف را بر عهده میگیرد و مقر اصلی آن را نیز میزبانی میکند. ریاض اعلام کرده است که عضویت در این ائتلاف برای همه کشورهایی که با اهداف و اصول آن همراه شوند، باز خواهد بود.
حضور نمایندگان 43 کشور
این ابتکار در شرایطی مطرح شده که حمله به کشتیهای تجاری، نفتکشها و زیرساختهای دریایی، نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و ثبات زنجیرههای تامین جهانی را افزایش داده است. سعودی میگوید مقابله با این تهدیدها به همکاری گسترده و پایدار بینالمللی نیاز دارد.
جزئیات طرح در نشستی به میزبانی وزارت دفاع سعودی در ریاض بررسی شد. روسای ستاد و نمایندگان 43 کشور، همراه با نمایندگی اتحادیه اروپا در سعودی، در این نشست حضور داشتند.
شرکتکنندگان در این نشست پیشنویس منشور ائتلاف، ساختار سازمانی، اسناد مرجع، ترتیبات فرماندهی و کنترل و سازوکارهای عملیاتی آن را بررسی کردند. هدف از این اقدامات، ایجاد چارچوبی منسجم برای هماهنگی دفاعی میان کشورهای عضو و واکنش مشترک به تهدیدهای دریایی اعلام شده است.
در ادامه، کشورهای علاقهمند توافق کردند برنامهریزان نظامی آنها برای تکمیل جزئیات تاسیس ائتلاف به رایزنیهای خود ادامه دهند. تشکیل تیمهای فنی، نهاییکردن شیوه فعالیت ائتلاف و تعیین مراحل آینده نیز در دستور کار قرار گرفته است.
همزمان، هر کشور باید مراحل قانونی و اداری داخلی خود را برای عضویت تکمیل کند. پس از پایان این روند، منشور ائتلاف امضا میشود و فعالیت رسمی آن آغاز خواهد شد.
موافقت 14 کشور
در پایان نشست، 14 کشور با انتشار بیانیهای مشترک از تشکیل این ائتلاف حمایت کردند. سعودی، کویت، بحرین، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن، یمن، بنگلادش، نیجریه، سودان، جیبوتی و صومالی از امضاکنندگان این بیانیه هستند.
شماری دیگر از کشورهای حاضر نیز حمایت خود را از این ابتکار اعلام کردهاند، اما برای پیوستن رسمی به بیانیه مشترک باید موافقتهای داخلی خود را دریافت کنند. به گفته برگزارکنندگان، امکان پیوستن کشورهای دیگر نیز پس از تکمیل این مراحل وجود خواهد داشت.
سعودی این طرح را یک ابتکار دفاعی بینالمللی توصیف کرده است. ریاض تاکید دارد که امنیت آبراههای بینالمللی مسئولیتی مشترک است و کشورهای مختلف باید برای حفاظت از آزادی کشتیرانی و تجارت جهانی، سهم خود را در مقابله با تهدیدهای دریایی ایفا کنند.
کشورهای شرکتکننده در پایان نشست بر ادامه اقدامات برای راهاندازی ائتلاف تاکید کردند. این ائتلاف قرار است توان جمعی اعضا را برای مقابله و بازدارندگی در برابر تهدیدهای دریایی افزایش دهد و به تقویت امنیت و ثبات منطقهای و بینالمللی کمک کند.
