پیامد محاصره دریایی ایران؛ کاهش شدید صادرات نفت به چین
به گفته منابع تجاری، در پی محاصره دریایی آمریکا از ۱۳ ژوئیه که صادرات تهران را کاهش داده و همزمان با پررنگ شدن تهدید اعمالتحریمهای بیشتر از سوی واشنگتن، پیشنهادهای فروش نفت خام ایران به خریداران چینی کاهش یافته و قیمتها در این هفته جهش داشته است.
“چهار منبع تجاری آگاه از این موضوع” به رویترز گفتهاند که تعداد پیشنهادهای فروش محمولههای نفتی ایران به چین برای تحویل در سپتامبر و اکتبر نسبت به محمولههای ژوئیه و اوت کاهش یافته است. به گفته آنها، این کاهش پیشنهادها به این دلیل است که بشکههای نفتِ موجود در کشتیهای روی آب قبلاً به فروش رسیدهاند.
طبق دادههای شرکت ردیابی نفتکشها کپلر (Kpler)، صادرات نفت ایران از اواسط ژوئیه کاهش یافته و از آن زمان هیچ عبور مشخصی از سوپرتانکرهای حامل نفت خام ایران در تنگه هرمز مشاهده نشده است؛ اگرچه بسیاری از شناورها دستگاههای فرستنده موقعیت خود را خاموش میکنند و این امر ردیابی آنها را دشوار میسازد.
این فشارها، خوراک اصلی پالایشگاههای مستقل چین معروف به «تیپات» (Teapots) در استان شرقی شاندونگ را تهدید میکند؛ پالایشگاههایی که حدود یکپنجم از ظرفیت پالایشی چین را تشکیل میدهند و خریداران اصلی نفت تحریمشده هستند.
از ۱.۴ میلیون بشکه در روز به ۵۳۴ هزار بشکه
دادههای کپلر نشان میدهد نفت خام ایران که در ذخایر شناور خارج از منطقه محاصره آمریکا نگهداری میشود، از حدود ۱۰۵ میلیون بشکه قبل از اعمال مجدد محاصره، به حدود ۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
دو منبع تخمین زدند که تنها حدود ۳۰ میلیون بشکه از نفت خام ایران در آبهای آسیا باقی مانده است که نصف سطح معمول است.
مو یو شو (Muyu Xu)، تحلیلگر ارشد نفت خام در کپلر، تخمین زد که ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران روی کشتیها در آبهای مالزی (شرق سنگاپور) وجود دارد، اگرچه بیشتر آن به خریداران قول داده شده است.
او روز جمعه در پستی در لینکدین نوشت: «این امر نشان میدهد خریداران ممکن است از اواخر سپتامبر به بعد عملاً با هیچ عرضه جدیدی از سوی ایران مواجه نشوند، زیرا تاکنون هیچ نفتکش بارگیریشده ایرانی نتوانسته است از محاصره آمریکا عبور کند.»
دادههای موقت کپلر نشان میدهد واردات نفت چین از ایران پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه که صادرات نفت خاورمیانه را کاهش داد، نسبت به سال گذشته افت کرده است. محمولههای دریافتی در ماه ژوئن به ۷۸۵,۰۰۰ بشکه در روز کاهش یافت که پایینترین میزان از فوریه ۲۰۲۳ بود.
طبق دادهها، واردات در ماه ژوئیه احتمالاً به ۸۲۳,۰۰۰ بشکه در روز افزایش یافته، اما میزان دریافت تا این جای ماه اوت به ۵۳۴,۰۰۰ بشکه در روز کاهش یافته است.
به گزارش کپلر، سال گذشته میانگین خریدهای چین از ایران ۱.۴ میلیون بشکه در روز بوده است.
این در حالی است که بسیاری از نفتکشها برای پنهان کردن مسیر حرکت خود، سامانههای ارسال موقعیت را خاموش میکنند و ردیابی آنها دشوار است.
کاهش عرضه، پالایشگاههای مستقل استان شاندونگ در شرق چین را برای تامین خوراک با مشکل مواجه کرده است.
این پالایشگاهها که به «قوری» یا «تیپات» شناخته میشوند، حدود یکپنجم ظرفیت پالایشی چین را در اختیار دارند و بزرگترین خریداران نفت تحریمشده به شمار میروند.
در پی فروپاشی آتشبس با جمهوری اسلامی، آمریکا ۲۲ تیر محاصره بنادر جنوبی ایران را از سر گرفت.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد ۲۹ مرداد اعلام کرد واشینگتن عملیاتی گسترده را برای تشدید فشارهای اقتصادی بر حکومت ایران آغاز میکند.
ترامپ این اقدام را «سنگینترین عملیات اقتصادی علیه یک کشور» و «جنگ و انزوای اقتصادی در مقیاسی بیسابقه» توصیف کرد و هشدار داد هر کشوری به جمهوری اسلامی راه نجات بدهد، با پیامدهای سنگین روبهرو خواهد شد.
نگرانی از تحریمها
روز پنجشنبه، اسکات بنست، وزیر خزانهداری آمریکا، ایران را به “سختترین تحریمهای تاریخ” تهدید کرد که جزئیات آن روز دوشنبه اعلام خواهد شد تا ایران را برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به جنگ تحت فشار قرار دهد.
با این حال گفته میشود که تحریمهای جدید بعید است که خرید شماری از پالایشگاههای چین را متوقف کند. منابع مورد رجوع رویترز گفتهاند که آن پالایشگاههای چین که قبلاً تحریم شده بودند، همچنان به فرآوری نفت ایران ادامه دادهاند.
طبق دادههای سال ۲۰۲۵ کپلر، چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت خام جهان، بیش از ۸۰ درصد از نفت صادراتی ایران را خریداری میکند. پکن اعلام کرده تحریمهای یکجانبه را رد میکند و سخنگوی وزارت امور خارجه چین روز پنجشنبه گفت تحریمها بحران را حل نخواهد کرد.
چهارشنبهشب ۲۸ مرداد، عبدالناصر همتی، مدیرکل بانک مرکزی ایران، در مصاحبهای تلویزیونی تنزل شدید صدور نفت ایران را تایید کرد و گفت: «در اینکه محدودیت صادرات نفت داریم و صادرات نفت به صفر رسیده است شکی نیست من با عراقیها و قطریها هم صحبت کردم؛ درآمد آنها هم از فروش نفت صفر شده است..فرق ما با عراق و قطر این است که آنها به ذخایر بانک مرکزی خود دسترسی دارند ولی ذخایر ارزی ما را آمریکاییها مسدود کردند و اجازه برداشت نمیدهند.»رویترز به نقل از سه منبع تجاری نوشت برخی محمولههای نفت خام ایران که معمولا با تخفیف فروخته میشوند، اکنون با قیمتی بالاتر از معاملات آتی نفت برنت عرضه شدهاند.
یکی از منابع گفت قیمت این محمولهها حدود دو دلار در هر بشکه بالاتر از نفت برنت تعیین شده است.
این افزایش ناگهانی در حالی رخ داده که نفت خام سبک ایران در اوایل هفته جاری، مانند یک ماه گذشته، با تخفیفی حدود سه دلار در هر بشکه عرضه میشد.
بر پایه دادههای کپلر، ذخایر نفت خام ایران در نفتکشهای خارج از محدوده محاصره آمریکا از حدود ۱۰۵ میلیون بشکه پیش از آغاز محاصره، به حدود ۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در کپلر، برآورد کرد حدود ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران در نفتکشهای مستقر در آبهای مالزی، در شرق سنگاپور، ذخیره شده است. با این حال، بخش عمده این نفت پیشتر به خریداران وعده داده شده است.
او در مطلبی در لینکدین نوشت: «این وضعیت نشان میدهد ممکن است از اواخر سپتامبر عملا هیچ محموله جدیدی از نفت ایران در دسترس خریداران نباشد، زیرا تاکنون هیچ نفتکش ایرانی حامل نفت نتوانسته است از محاصره آمریکا عبور کند.»
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، ۲۹ مرداد هشدار داد واشینگتن «تمام توان و قدرت خود» را برای مقابله با کشورهایی که به انتقال پول، خرید نفت یا حملونقل دریایی به نفع جمهوری اسلامی ادامه میدهند، به کار خواهد گرفت.
او گفت محاصره دریایی در کنار «سختترین تحریمهای تاریخ»، از توان حکومت ایران برای حمایت مالی از نیروهای نیابتی و تامین هزینههای نظامی خواهد کاست.
پالایشگاههای چینی در جستوجوی نفت جایگزین
دو منبع تجاری گفتند همزمان با چشمانداز مبهم عرضه نفت ایران، یکی از پالایشگاههای مستقل چین این هفته نفت خام لاپا برزیل را خریداری کرد و شماری دیگر نیز در پی خرید نفت خام بصره عراق بودند.
سون جیانان، تحلیلگر ارشد نفت در موسسه «انرژی اَسپِکتز»، گفت کاهش عرضه نفت ایران در پی محاصره آمریکا باعث شده است پالایشگاههای مستقل چین به گزینههایی فراتر از نفت ایران و روسیه روی آورند.
دادههای اولیه کپلر حاکی از آن است که واردات نفت ایران به چین در ماه ژوئن به روزانه ۷۸۵ هزار بشکه کاهش یافت که پایینترین میزان از فوریه ۲۰۲۳ بود.
این عدد در ژوئیه به روزانه حدود ۸۲۳ هزار بشکه رسید، اما در ماه اوت به ۵۳۴ هزار بشکه در روز سقوط کرد.
چین سال گذشته بهطور میانگین روزانه ۱.۴ میلیون بشکه نفت از ایران خریداری کرد.
منبعی در یکی از پالایشگاههای مستقل چین گفت تهدیدهای آمریکا به نگرانیها درباره احتمال اعمال تحریمهای بیشتر علیه خریداران نفت ایران دامن زده است.
او در عین حال بعید دانست تحریمهای تازه تاثیر چشمگیری بر خرید نفت ایران داشته باشد، زیرا پالایشگاههایی که پیشتر در فهرست تحریمها قرار گرفتهاند، همچنان نفت ایران را پالایش میکنند.
بر اساس دادههای سال ۲۰۲۵ شرکت کپلر، چین بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران از مسیر دریا را خریداری میکرد و بخش بزرگی از این محمولهها به پالایشگاههای مستقل میرسید.
تحریمهای پیشین آمریکا پالایشگاههای مستقل بزرگتر چین را از خرید نفت ایران بازداشتهاند. با این حال، پالایشگاههای کوچکتر بهدلیل ارتباط محدود با نظام مالی آمریکا، از این محدودیتها تاثیر کمتری میپذیرند.
اوفک پیش از این شماری از شرکتها و موسسات کوچک مستقر در چین و هنگکنگ را به اتهام تسهیل مبادلات چند میلیارد دلاری نفت ایران و کمک به تامین مالی خرید تسلیحات جمهوری اسلامی تحریم کرده است.
