قالیباف: از اظهار نظر در باره بنزین «جداً پرهیز» شود
در ادامه مناقشه در درون حکومت ایران بر سر مسئله کمبود بنزین، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز همچون معاون رئیس جمهور خواستار آن شد که از اظهار نظر در این باره «جداً پرهیز» شود.
محمدباقر قالیباف در آغاز جلسه علنی مجازی یکشنبه ۲۴ آبان مجلس گفت که «اخیراً برخی اظهارنظرهای مکرر پیرامون مسئله بنزین باعث ایجاد نگرانی در میان مردم شده است.»
پیشتر یکی از مقامهای وزارت نفت از کسری روزانۀ ۱۰ میلیون لیتر بنزین خبر داده و دولت نیز قیمت بنزین در سهمیۀ سوم را افزایش داده بود.
از سوی دیگر، سخنگوی دولت در اوایل مهر هشدار داده بود که بهدلیل آسیب دیدن زیرساختهای انرژی در جریان جنگ، احتمال کمبود گاز در استانهای شمالی کشور در زمستان وجود دارد.
در این فضا، سخنان هفته گذشته دو معاون رئیسجمهور درباره کمبود بنزین و تغییر شیوه توزیع آن، پرسشهایی درباره توانایی دولت در تأمین سوخت مورد نیاز شهروندان ایجاد کرد.
سپس کانال تلگرامی «اعتراض مدنی بازار» روز شنبه تصاویری از صفهای طولانی خودروها در بندرعباس منتشر کرد و نوشت شهروندان پس از ساعتها انتظار، با کمبود بنزین و نبود پاسخگویی مسئولان روبهرو شدهاند.
در پی این اظهار نظرها و انتقادهای پس از آن بود که محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، روز شنبه ۲۳ آبان از مقامهای دولتی خواست درباره تصمیمهای نهایینشده در زمینه بنزین و فرآوردههای نفتی اظهارنظر نکنند.
حال رئیس مجلس در واکنشی که میتواند نشانگر جدیت این موضوع برای حکومت باشد گفته است: «متولیان این حوزه، حساسیت و اهمیت این موضوع را بیش از دیگران درک کنند و از مواضع و اظهارنظرهای مداوم جداً پرهیز کنند.»
توصیه به سکوت و عدم اظهار نظر درباره این مسئله در حالی رخ میدهد که هیچ یک از این مقامات در چند روز گذشته به مسئله قاچاق سوخت، بهویژه بنزین، از کشور و راه حلی که حکومت برای آن اندیشیده است اشاره نکردهاند.
قاچاق سوخت برای ایران که دچار کمبود نقدینگی است یک راه حیاتی برای تأمین درآمد به شمار میرود؛ و اکنون نشانههایی وجود دارد که حجم این قاچاق از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ افزایش یافته است.پیشتر بازرگانان و فعالان حملونقل در پاکستان به رادیوفردا خبر داده بودند که ایران روزانه دستکم «شش میلیون لیتر» سوخت را بهصورت قاچاق به پاکستان منتقل میکند.
قالیباف روز یکشنبه در ادامه در ارتباط با تصمیمگیری حکومتی در زمینه سوخت تذکر داده است: «هر تصمیمی در این زمینه باید با اقناع افکار عمومی و بهگونهای باشد که کمترین فشار را بر مردم شریفمان وارد کند.»
در ادامه جنگی که در اسفندماه ۱۴۰۴ با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد و هنوز نقطه پایان آن مشخص نیست، ایالات متحده برای دومین بار در سال جاری دست به محاصره اقتصادی ایران زد، محاصرهای که صادرات نفت ایران را به صفر رسانده است.
این محاصره به علاوه تحریمهای گستردهای که به تحریمهای قدیم افزوده شده است کار تأمین بودجه و در نتیجه تأمین سوخت برای مصرف روزانه کشور را برای مقامات جمهوری اسلامی بسیار دشوار کرده است.
به همین دلیل است که مقامهای حکومتی اصرار دارند که «وضعیت نه جنگ، نه صلح» نمیتواند ادامه داشته باشد.
محمدباقر قالیباف نیز به تأسی از مسعود پزشکیان روز یکشنبه بر همین موضوع تأکید کرده است.
او گفت: «در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نخواهیم ماند و برای ما اصلاً مهم نیست که آمریکا میخواهد مذاکره کند یا جنگ؛ اگر هفت شرط منطقی ما… را بپذیرند، مسیر توافق باز است.»
او در ادامه هشدار داده است: «اما اگر اینبار آمریکاییها خطایی کنند، جغرافیای نبرد را توان و ارادهی نیروهای مسلح ایران تعیین خواهد کرد، نه خواست و ارادهی آنها.»
رئیس مجلس با این حال روشن نکرده است که ایران چگونه میخواهد و میتواند «وضعیت نه جنگ، نه صلح» را تغییر دهد.
هفت سال پس از آبان خونین؛ بنزین همچنان کابوس رژیم است
هفت سال از اعتراضات آبان ۱۳۹۸ میگذرد؛ اعتراضاتی که با مخالفت مردم با افزایش ناگهانی قیمت بنزین آغاز شد و با قطع سراسری اینترنت و شلیک نیروهای امنیتی به معترضان، به یکی از خونینترین سرکوبهای تاریخ جمهوری اسلامی تبدیل شد. اکنون در حالی که خانوادههای جانباختگان همچنان در پی دادخواهیاند و برخی از آنان خود به زندان افتادهاند، حکومت ایران بار دیگر با همان مسئلهای روبهرو است که جرقه اعتراضات آبان را زد: افزایش قیمت بنزین.
از اعتراض به گرانی تا خیزش علیه حکومت
بامداد جمعه ۲۴ آبان ۱۳۹۸، دولت حسن روحانی بدون اطلاعرسانی قبلی، قیمت بنزین سهمیهای را از هزار به ۱۵۰۰ تومان و بنزین آزاد را از هزار به سه هزار تومان افزایش داد.
اعتراضات ابتدا با تجمعهای مسالمتآمیز، خاموش کردن خودروها و مسدود کردن برخی خیابانها آغاز شد، اما بهسرعت به دهها شهر گسترش یافت و شعارهای معترضان از مخالفت با افزایش قیمت بنزین فراتر رفت و کلیت جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
واکنش حکومت، اعزام گسترده نیروهای امنیتی و استفاده از سلاح گرم بود. در بسیاری از شهرها، نیروهای حکومتی به سوی معترضان شلیک کردند و شمار زیادی کشته و زخمی شدند.
صفیر گلوله در خفقان اینترنت
روز شنبه ۲۵ آبان، همزمان با گسترش اعتراضات، حکومت ایران قطع گسترده اینترنت را آغاز کرد؛ اقدامی که ارتباط میلیونها نفر با جهان خارج را مختل کرد و انتشار تصاویر و اخبار سرکوب را برای چند روز بهشدت دشوار ساخت.
سازمان عفو بینالملل در تحقیقات خود، کشته شدن دستکم ۳۲۳ نفر را به دست نیروهای امنیتی مستند کرده است. این سازمان تأکید دارد که شمار واقعی جانباختگان احتمالاً بسیار بیشتر بوده است.
خبرگزاری رویترز نیز در دی ۱۳۹۸ به نقل از منابع نزدیک به حکومت، شمار کشتهشدگان اعتراضات را حدود ۱۵۰۰ نفر گزارش کرد.
عفو بینالملل با بررسی تصاویر و شهادت شاهدان اعلام کرد بسیاری از قربانیان با شلیک گلوله به سر یا بالاتنه جان باختهاند و در اغلب موارد، معترضان تهدید فوری علیه جان دیگران ایجاد نکرده بودند.
این سازمان همچنین نتیجه گرفت که قطع اینترنت به حکومت امکان داد ابعاد سرکوب را از دید افکار عمومی جهان پنهان کند.
نامهایی که از آبان باقی ماندند
در میان جانباختگان آبان ۹۸، نام پویا بختیاری به یکی از نمادهای اعتراضات و دادخواهی تبدیل شد.
پویا، جوان ۲۷ سالهای که همراه مادر و خواهرش در اعتراضات مهرشهر کرج شرکت کرده بود، روز ۲۵ آبان با اصابت گلوله به سرش کشته شد.نیکتا اسفندانی، دختر ۱۴ سالهای که در جریان اعتراضات تهران جان باخت، از دیگر قربانیان آبان بود. تصویر و نام او به نمادی از حضور نوجوانان در اعتراضات و سرکوب خونین آنها تبدیل شد.
وقتی دادخواهی به زندان رسید
سرکوب آبان ۹۸ با پایان اعتراضات خیابانی متوقف نشد. در سالهای بعد، شماری از خانوادههای جانباختگان به دلیل برگزاری مراسم یادبود، انتشار تصاویر فرزندانشان و درخواست پاسخگویی مقامهای حکومتی بازداشت یا زندانی شدند.
منوچهر بختیاری، پدر پویا بختیاری، یکی از شناختهشدهترین فرد از این خانوادهها است که سالها است با بازداشت و محکومیتهای پیاپی روبهرو شده است.
بر اساس گزارشهای حقوق بشری، دادگاه تجدیدنظر استان البرز در شهریور ۱۴۰۵ حکم مجموعاً ۱۸ سال زندان او را در یکی از پروندههایش تأیید کرد. منوچهر بختیاری همچنان در زندان بندرعباس نگهداری میشود.
ناهید شیرپیشه، مادر پویا، نیز به دلیل فعالیتهای دادخواهانه بازداشت و به پنج سال زندان محکوم شد. او پس از تحمل دوران حبس، در مهر ۱۴۰۴ آزاد شد.
واکنش آمریکا به سرکوب آبان
ایالات متحده آمریکا در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸، سرکوب معترضان و قطع اینترنت را محکوم کرد.
وزارت خزانهداری آمریکا روز اول آذر ۱۳۹۸ محمدجواد آذری جهرمی، وزیر وقت ارتباطات جمهوری اسلامی، را به دلیل نقش او در سانسور گسترده اینترنت تحریم کرد.
استیون منوچن، وزیر وقت خزانهداری آمریکا، در آن زمان اعلام کرد رهبران جمهوری اسلامی میدانند که اینترنت آزاد و باز، مشروعیت حکومت آنها را زیر سؤال میبرد و به همین دلیل برای خاموش کردن اعتراضات به سانسور اینترنت متوسل میشوند.
هفت سال بعد؛ بنزین همچنان مسئلهای امنیتی
هفت سال پس از آبان خونین، بحران اقتصادی، افزایش مصرف سوخت و ناترازی تولید و مصرف بنزین، دولت مسعود پزشکیان را بار دیگر با ضرورت تغییر قیمتها روبهرو کرده است.حکومت در شهریور ۱۴۰۵ قیمت بنزین مصرفی بالاتر از سهمیه ماهانه را به ۱۰ هزار تومان افزایش داد، اما نرخهای یارانهای هزار و ۵۰۰ و سه هزار تومانی را برای سهمیههای اصلی حفظ کرد.
مسعود پزشکیان روز ۲۰ مهر، در سخنانی درباره ضرورت اصلاح قیمت حاملهای انرژی، هشدار داد که افزایش ناگهانی قیمت بنزین میتواند جامعه را به هم بریزد.
او گفت: «مسئله خیلی روشن است، ولی حلش اگر یکدفعه بخواهیم مداخله کنیم، کل جامعه را به هم میریزیم.»
این اظهارات نشان میدهد که افزایش قیمت بنزین برای جمهوری اسلامی تنها یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه پیامدهای سیاسی و امنیتی آن نیز به یکی از ملاحظات اصلی حکومت تبدیل شده است.
هزینه سنگین یارانههای انرژی و شکاف میان تولید و مصرف بنزین، فشار برای اصلاح قیمتها را افزایش داده، اما تجربه آبان ۱۳۹۸ همچنان یادآور پیامدهای احتمالی چنین تصمیمی است.
اکنون در هفتمین سالگرد آبان خونین، مسئله بنزین همچنان حلنشده باقی مانده است؛ همان مسئلهای که هفت سال پیش به خیابانها کشیده شد، صدها کشته بر جای گذاشت و خانوادههایی را وارد مسیری از دادخواهی کرد که برای برخی از آنها هنوز با زندان و فشارهای امنیتی ادامه دارد.
پرزیدنت ترامپ و مقامات دولت او بارها کشتار معترضان غیرنظامی در ایران توسط رژیم را محکوم کردهاند. در یکی از تازهترین اظهارنظرها، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز جمعه ۲۲ آبان با اشاره به سرکوب معترضان در ایران، گفت که رفتار جمهوری اسلامی با مردم ایران نشان میدهد که دستیابی این حکومت به سلاح هستهای چه خطری میتواند برای دیگر کشورها داشته باشد.
آقای روبیو گفت: «آنها دهها هزار نفر از مردم خودشان را کشتهاند؛ آنها را در خیابانها سلاخی کردهاند.» او افزود: «بعد وقتی زخمی میشوید، وارد بیمارستانها میشوند و شما را روی تخت بیمارستان میکشند. اغلب پزشکان و پرستارانی را هم که شما را درمان کردهاند، میکشند.» وزیر امور خارجه آمریکا گفت: «این کاری است که آنها با مردم خودشان میکنند. تصور کنید اگر سلاح هستهای داشتند، با ما چه میکردند.»
