آفتابكاران اخبار و مقالات درباره ايران و مقاومت
در پی انتشار گزارشهایی مبنی بر وارد آمدن آسیب محدود به تاسیسات هستهای ایران، روزنامه نیویورکتایمز، از تخریب جدی سایت غنیسازی فردو خبر داد؛ گزارشی که همراستا با مواضع رسمی کاخ سفید و وزارت دفاع آمریکاست و بهوضوح گزارش پیشین شبکه «انبیسینیوز» را به چالش میکشد.
پیشتر انبیسینیوز با استناد به منابع مطلع گزارش داده بود که در عملیات هوایی آمریکا تنها سایت فردو بهشدت آسیب دیده، در حالی که دو سایت کلیدی دیگر، یعنی نطنز و اصفهان، تنها برای چند ماه از مدار خارج شدهاند و ممکن است فعالیتهایشان را از سر بگیرند.
این گزارش بلافاصله با واکنش تند پنتاگون روبهرو شد.
شان پارنل، سخنگوی ارشد وزارت دفاع آمریکا، در واکنش به این گزارش گفت: «اعتبار رسانههای دروغپراکن شبیه به وضعیت تاسیسات هستهای ایران است: نابود، مدفون در خاک، و نیازمند سالها برای بازسازی.»او تاکید کرد: «رییسجمهوری ترامپ بهروشنی اعلام کرده و مردم آمریکا هم درک میکنند که تاسیسات هستهای ایران در فردو، نطنز و اصفهان بهطور کامل نابود شدهاند. هیچ تردیدی در این باره وجود ندارد.»
کاخ سفید نیز در موضعی مشابه، با رد گزارش انبیسینیوز، اعلام کرد که عملیات موسوم به «چکش نیمهشب» بهطور کامل توان هستهای ایران را از بین برده است.
آنا کلی، معاون سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، در گفتوگو با شبکه نیوزنیشن گفت: «آمریکا و جهان، به لطف این اقدام قاطع، اکنون امنتر هستند.»
در پی این واکنشها، روزنامه نیویورکتایمز نیز با استناد به ارزیابی تازه اطلاعاتی، گزارش داده است که حملات نیروی هوایی آمریکا به سایت فردو که عمیقاً در دل کوه مدفون است، خساراتی شدید وارد کرده است.این گزارش میافزاید که در این حمله، ۱۲ بمب سنگرشکن «جیبییو-۵۷» بمبافکنهای بی-۲ آمریکا به فردو اصابت کرده و هزاران سانتریفیوژ حساس پنهان در زیر کوه را نابود کردهاند؛ یافتهای که با اظهارات رافائل گروسی، رییس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نیز همخوانی دارد.
مقامات آمریکایی معتقدند که بازگرداندن فردو به وضعیت عملیاتی، دستکم دو سال تلاش مستمر نیاز خواهد داشت. برخی کارشناسان اما هشدار دادهاند که تهران ممکن است غنیسازی را در سایتهای زیرزمینی دیگر که هدف حمله قرار نگرفتهاند، از سر بگیرد.
بهگزارش نیویورکتایمز، حمله به فردو با دقت بالا و از طریق دریچههای تهویه انجام شد تا بمبها مستقیماً به نزدیکی سالنهای سانتریفیوژ و اتاقهای کنترل برسند. حتی اگر بمبها مستقیماً به این فضاها نرسیده باشند، موج انفجار بهقدری شدید بوده که نابودی تجهیزات را تضمین کرده است.
در کنار فردو، دو سایت دیگر نیز در عملیات «چکش نیمهشب» هدف قرار گرفتند. سایت اصفهان که بخشی از آن وظیفه تبدیل اورانیوم به فلز را بر عهده داشت، با موشکهای کروز شلیکشده از زیردریایی نیروی دریایی آمریکا هدف قرار گرفت.تاسیسات نطنز نیز با دو بمب سنگرشکن هدف گرفته شد، اما بخش عمدهای از ساختار آن دستنخورده باقی مانده است. با اینحال، گفته میشود دسترسی ایران به بخشهای حساس این سایت قطع شده و سانتریفیوژهای فعال آن از بین رفتهاند.
یک مقام ارشد اسرائیلی در گفتوگو با نیویورکتایمز اذعان کرده که ممکن است ذخایر اورانیوم غنیشده با غنای ۶۰ درصد – که برای تولید حدود ۱۰ بمب اتمی کفایت میکند – همچنان سالم مانده باشد.
با اینحال، مقامات آمریکایی تاکید میکنند بدون وجود زیرساختهای حیاتی برای تبدیل این مواد به سلاح، این اورانیوم ارزش عملیاتی نخواهد داشت.
مقامات نظامی آمریکایی همچنین تاکید کردهاند که هرگونه تلاش جمهوری اسلامی برای بازسازی این تاسیسات قابل شناسایی خواهد بود و در آن صورت، حمله دوباره محتمل است. یکی از مقامات اسرائیلی در همین زمینه هشدار داده که کشورش آماده است «چمن را کوتاه کند»؛ کنایهای به آمادگی برای انجام حملات مکرر و دورهای.
در پی این تحولات، جان رتکلیف، رییس سازمان سیا، ارزیابی تازهای را در اختیار کنگره آمریکا قرار داده و نوشته است که چندین سایت کلیدی هستهای ایران نابود شدهاند و بازسازی آنها سالها زمان خواهد برد. او بهطور خاص تاکید کرده است که تاسیسات تبدیل فلز در نطنز و اصفهان، که برای ساخت سلاح حیاتیاند، از بین رفتهاند.
با وجود تاکید دولت آمریکا بر موفقیت عملیات، برخی تحلیلگران هشدار دادهاند که تمرکز بیش از حد بر سه سایت فردو، نطنز و اصفهان ممکن است تصویر کاملی از برنامه هستهای ایران ارائه ندهد.رز ماری کلانیک، تحلیلگر اندیشکده «دفنس پرایوریتیز»، گفت: «توانمندیهای ایران پیچیدهتر از آن است که صرفاً به این سه سایت محدود شود. سایتهای دیگری هم وجود دارد که آمریکا و اسرائیل هدف قرار ندادهاند.»
جفری لوئیس، استاد مطالعات راهبردی در موسسه میدلبری، نیز گفته است بر اساس تصاویر ماهوارهای، سه سایت زیرزمینی در ایران هدف حمله قرار نگرفتهاند: یکی در نزدیکی نطنز، یکی در مجتمع نظامی پارچین، و دیگری در مکانی نامشخص. او ابراز تردید کرده که آمریکا بتواند بهراحتی این سایتها را نیز مورد هدف قرار دهد.
در حالی که دونالد ترامپ از نابودی کامل تاسیسات سخن میگوید، مقامات اطلاعاتی آمریکا همچنان با احتیاط از چشمانداز برنامه هستهای ایران سخن میگویند. آنان معتقدند که بازدارندگی واقعی در تداوم آمادگی برای حملات بعدی نهفته است؛ چیزی که در حال حاضر هم واشینگتن و هم تلآویو بر آن تاکید دارند.
تنها فردو نابود شده، احتمال حملات دیگر هست
اطلاعاتی که تاکنون جمعآوری شده، تصویری پیچیدهتر از آنچه ترامپ میگوید ارائه میدهد. اگر یافتههای اولیه در مورد میزان آسیب به برنامه هستهای ایران تأیید شود، ممکن است آمریکا دوباره وارد درگیری با ایران شود.
به گفته یکی از مقامات فعلی و یکی از مقامات پیشین، در دولتهای آمریکا و اسرائیل بحثهایی در جریان است مبنی بر اینکه در صورت عدم تمایل ایران به ازسرگیری مذاکرات با دولت ترامپ درباره توافق هستهای یا مشاهده نشانههایی از بازسازی سایتها، ممکن است نیاز باشد که حملات جدیدی به دو سایت کمآسیبدیده انجام شود.
ارزیابی اخیر، تنها یک نمای کلی از میزان تخریب ناشی از این حملات است و مقامات دولت آمریکا گفتهاند که فرایند جمعآوری اطلاعات درباره آن چندین ماه ادامه خواهد داشت. طبق گفته دو مقام فعلی، ارزیابیها با گذشت زمان تغییر میکند، اما یافتههای جدید نشاندهنده خسارات بیشتر نسبت به ارزیابیهای اولیه است. این ارزیابی در حال حاضر دیدگاه رسمی دولت درباره تأثیر حملات است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای به شبکه انبیسی اعلام کرد: «همانطور که رئیسجمهور گفته و کارشناسان نیز تأیید کردهاند، عملیات “چکش نیمه شب” توانمندیهای هستهای ایران را بهطور کامل نابود کرد. آمریکا و جهان، به لطف اقدام قاطع او، امروز امنتر هستند.»
شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون نیز گفت: «اعتبار رسانههای “دروغپرداز” همانند وضعیت فعلی تاسیسات هستهای ایران است یعنی که نابود شده، زیر خاک رفته و سالها طول خواهد کشید تا بازسازی شود. رئیسجمهور ترامپ موضعی روشن داشت و مردم آمریکا درک میکنند که تأسیسات هستهای ایران در فردو، اصفهان و نطنز کاملاً نابود شدهاند. هیچ شکی در این باره نیست.» او تاکید کرد که عملیات یاد شده “ضربهای اساسی به توان هستهای ایران وارد کرد”. به گفته دو مقام فعلی آمریکایی حمله به فردو، که سالها یکی از ارکان اصلی برنامه هستهای ایران به شمار میرفت، ظرفیت غنیسازی در این سایت را تا حدود دو سال عقب انداخته است.
تاکنون بیشتر پیامرسانی عمومی دولت آمریکا درباره این حملات، بر فردو متمرکز بوده است. برای مثال، در یک نشست خبری پنتاگون که در پاسخ به گزارش ارزیابی اولیه آژانس اطلاعات دفاعی برگزار شد در آن طرح شد که برنامه هستهای ایران فقط سه تا شش ماه عقب افتاده است، پیت هگست و ژنرال دن کین، وزیر دفاع و رئیس ستاد مشترک آمریکا، بیشتر درباره حمله به فردو صحبت کردند تا اصفهان و نطنز.
بنا بر گزارش مقامهای آمریکایی پیش از حمله میدانستند که ایران در نطنز و اصفهان تأسیسات و ذخایری از اورانیوم غنیشده دارد که حتی بمبهای ۳۰ هزار پوندی GBU-57 موسوم به “بانکر باستر” نیز نمیتوانند به آنها برسند. این بمبها که پیش از این عملیات هرگز در نبرد استفاده نشده بودند، برای انهدام تأسیسات دفنشده در کوههای فردو طراحی شدهاند.
اما از همان سال ۲۰۲۳ نشانههایی وجود داشت که ایران در نطنز در حال حفاری تونلهایی در عمقی پایینتر از حد نفوذ این بمبها است. در اصفهان نیز تونلهایی عمیق در زیر زمین وجود دارد. آمریکا در اصفهان از موشکهای تاماهاوک برای هدف قرار دادن تأسیسات سطحی استفاده کرد، اما در نطنز از GBU-57 استفاده شد.
مقامهای کاخ سفید به جلسهای محرمانه در اواخر ژوئن اشاره کردند که توسط جان راتکلیف، رئیس سیا، برگزار شد. به گفته یکی از مقامهای دولت، راتکلیف در این جلسه به قانونگذاران گفت که برنامه هستهای ایران “بهشدت آسیب دیده” و چند تأسیسات کلیدی هستهای “کاملاً نابود شدهاند”. او افزود که تنها سایت تبدیل فلز در نطنز که برای غنیسازی ضروری است، “آنچنان تخریب شده که بازسازی آن سالها طول خواهد کشید.”
راتکلیف همچنین گفت که جامعه اطلاعاتی آمریکا معتقد است در نتیجه حملات، بیشتر اورانیوم غنیشده در اصفهان و فردو زیر آوار مدفون شده و بنابراین ایران بهسختی میتواند آن را بازیابی کرده و غنیسازی را از سر بگیرد. اما به گفته دو مقام آمریکایی، تاکنون نشانهای از تلاش ایران برای حفاری مجدد این تأسیسات مشاهده نشده است.
بر اساس گزارش قبلی انبیسی یک مقام ارشد دولت اسرائیل گفته که دولت اسرائیل معتقد است بخشی از اورانیوم غنیشده ایران هنوز دستنخورده باقی مانده، اما در عمق تأسیسات اصفهان مدفون شده است. این مقام افزود که اسرائیل این مواد را عملاً غیرقابل دستیابی میداند، چون اگر ایران بخواهد آن را استخراج کند، اسرائیل حملات جدید انجام خواهد داد. به گفته این مقام، اسرائیل باور دارد که برنامه هستهای ایران تا دو سال عقب افتاده است.
تغییر معادله راهبردی ایران
مقامات آمریکایی و حامیان جمهوریخواه این عملیات نیز معتقدند حتی اگر سایتهای هدف قرار گرفته بهطور کامل نابود نشده باشند، این عملیات موفق بوده زیرا معادله راهبردی ایران را تغییر داده است. از نگاه آنان، اکنون رژیم تهران با تهدید واقعی حملات بیشتر از سوی آمریکا و اسرائیل مواجه است، اگر نشانهای از احیای فعالیتهای پنهانی هستهای دیده شود.
اواخر ماه گذشته، وقتی از ترامپ پرسیده شد که آیا اگر گزارشهای اطلاعاتی نشان دهند ایران دوباره به سطح نگرانکنندهای از غنیسازی رسیده، حاضر است باز هم ایران را بمباران کند، گفت: «قطعاً. بدون تردید.»
مقامات کاخ سفید میگویند پدافند هوایی ایران تقریباً بهطور کامل نابود شده و عملاً ایران توان دفاع در برابر حملات بعدی را ندارد، پس “تصور اینکه میتواند چیزی را بهراحتی بازسازی کند، کاملاً غیرواقعی است.”
طرحی “تمامعیار”
از پاییز گذشته و در دوران دولت بایدن، ژنرال اریک کوریلا، فرمانده سنتکام، طرحی برای حمله “تمامعیار” به ایران آماده کرده بود. به گفته یک مقام فعلی و دو مقام پیشین، هدف این طرح، “نابودسازی کامل” ظرفیتهای هستهای ایران بود.
بر اساس این طرح، آمریکا شش سایت را هدف قرار میداد و برای وارد کردن آسیب کافی، این سایتها باید بهطور مکرر بمباران میشدند. همچنین زیرساختهای پدافند هوایی و موشکی ایران نیز هدف قرار میگرفت. برنامهریزان پیشبینی میکردند که این حملات میتواند تلفات بالایی در ایران به همراه داشته باشد و در صورت اجرای طرح، ایران احتمالاً مواضع آمریکاییها را در عراق و سوریه هدف قرار میداد.
یکی از منابع گفته است که این عملیات “به یک کارزار هوایی طولانی” تبدیل میشد. به گفته دو مقام پیشین، برخی در دولت ترامپ این گزینه تهاجمی گسترده را گزینهای معقول در سیاست خارجی میدانستند. ترامپ در جریان طرحی “تمامعیار” قرار گرفت، اما آن را رد کرد زیرا معنای چنین عملیاتی یک درگیری بلندمدت بود.
ترامپ مدتهاست به دنبال توافقی جدید با ایران است که مانع توسعه سلاح هستهای توسط ایران شود. اما مذاکرات غیرمستقیم میان مقامات آمریکا و ایران به نتیجه نرسید و اسرائیل پیشدستی و تأسیسات هستهای ایران را بمباران کرد.
ایران همواره تأکید کرده که برنامه هستهایاش صلحآمیز است، موضعی که عباس عراقچی، وزیر خارجه این کشور یک روز پیش از حملات آمریکا در گفتوگو با انبیسی نیز تکرار کرد.
