تأثیر جنگ در ایران بر اقتصاد جهانی عمیقتر میشود
در شرایطی که تنشها در منطقهٔ خاورمیانه، بهویژه تنگه هرمز، همچنان ادامه دارد، اقتصاد جهانی بهویژه اقتصاد کشورهای توسعهیافته با فشارهای ملموستری ناشی از افزایش قیمت انرژی روبهرو شده است.
در کشورهای توسعهیافته، از جمله کشورهای اروپایی، کارخانهها با افزایش هزینههای تولید دستوپنجه نرم میکنند و فعالیت حتی در بخش خدمات نیز تحتتأثیر قرار گرفته است.
این کشورها هرچند در برابر شدیدترین اختلال در عرضهٔ انرژی در دوران مدرن تابآوری نشان دادهاند، اما پیامدهای این درگیری نزدیک به دوماهه بهتدریج خود را بهصورت افزایش تورم، ایجاد نگرانی دربارهٔ تأمین مواد غذایی و همچنین وادار کردن نهادها به کاهش پیشبینیهای رشد اقتصادی نشان میدهد.
نشریهٔ اکونومیست گزارش داده که بازارهای جهانی انرژی «در آستانهٔ یک فاجعه» قرار دارند.
بر اساس گزارش این نشریه، در ۵۰ روز نخست جنگ ایران، جهان ۵۵۰ میلیون بشکه نفت خام خلیج فارس را از دست داد که تقریباً معادل دو درصد از تولید جهانی سال گذشته است.
همچنین هر ماهی که تنگه هرمز بسته بماند، جهان از دریافت هفت میلیون تُن گاز طبیعی مایع محروم میشود که معادل دو درصد از عرضهٔ سالانهٔ آن است.
افزایش تورم در اقتصاد اول اروپا
در آلمان، بهعنوان بزرگترین اقتصاد اروپا، وزارت اقتصاد این کشور پیشبینی رشد اقتصادی خود برای سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ را کاهش داده و در عین حال پیشبینیهای تورم را افزایش داده است.
آنچه بهویژه بر اقتصاد آلمان تأثیر گذاشته، موانع ناشی از اقدامات حمایتگرایانهٔ کشورها در شرایط کنونی است که موجب کاهش صادرات آلمان شده و انتظار نمیرود صادرات آلمان تا سال ۲۰۲۷ افزایش یابد.
کاترینا رایشه، وزیر اقتصاد آلمان، روز چهارشنبه ۲ اردیبهشت در این باره گفت: «جنگ در خاورمیانه منجر به یک شوک قیمت انرژی شده است که ما نتوانستیم از آن جلوگیری کنیم، اما این موضوع فشار واقعی بر مردم و اقتصاد وارد کرده است.»
او افزود: «تشدید تنشها در خاورمیانه، جنگ در ایران، ما را از نظر اقتصادی عقب انداخته است، همانطور که سایر کشورها در سراسر جهان را نیز تحت تأثیر قرار داده است. یکی از مهمترین مسیرهای تجاری جهان، تنگهٔ هرمز، بهمدت دو ماه عملاً غیرقابل عبور بوده و وضعیت همچنان بهشدت ناپایدار است.»
آلمان پیشبینی کرده تورم در این کشور در سال جاری میلادی به ۲.۷ درصد و در سال آینده به ۲.۸ درصد برسد. این در حالی است که تورم در سال گذشته ۲.۲ درصد بود.
در سوئد، دیگر کشور عضو اتحادیهٔ اروپا، نیز رئیس بانک مرکزی این کشور اعلام کرد که خطر افزایش تورم بهدلیل درگیریهای خاورمیانه وجود دارد.
اریک تئودن در بیانیهای گفت: «حتی اگر یک توافق رسمی برای بازگشایی تنگه هرمز نسبتاً بهزودی محقق شود، فشارهای تورمی و قیمتهای بالای انرژی با یک فرمان ساده کاهش نخواهند یافت.»
او افزود اگر خطر افزایش تورم بیشتر شود، بهطوری که بتواند بهطور دائمی از مرز دو درصد بالاتر باشد، ممکن است بانک مرکزی سوئد مجبور شود برای جلوگیری از وقوع آن اقدام کند.
در کشورهای فقیرتر اتحادیهٔ اروپا، مثل یونان، دولت از همین حالا اقداماتی را برای حمایت از اقشار آسیبپذیر اعلام کرده است. کیریاکوس میتسوتاکیس، نخستوزیر یونان، دوم اردیبهشت اعلام کرد دولت ۵۰۰ میلیون یورو کمک برای خانوارها و کشاورزانی که از تأثیرات جنگ ایران رنج میبرند، اختصاص میدهد.
کریس ویلیامسون، اقتصاددان ارشد کسبوکار در «اساندپی گلوبال»، به رویترز گفت: «منطقهٔ یورو با مشکلات اقتصادی عمیقتری ناشی از جنگ در خاورمیانه روبهرو است. کمبودهای گستردهتر عرضهٔ انرژی رشد اقتصادی را بیشتر تضعیف میکند و در هفتههای آینده فشار صعودی بیشتری بر قیمتها وارد میشود.»
افزایش بدبینیها در کشورهای توسعهیافته
در برخی کشورها مثل بریتانیا که سالهاست از اتحادیهٔ اروپا خارج شده، بدبینیهای اقتصادی افزایش یافته است.
بر اساس یک نظرسنجی که دوم اردیبهشت منتشر شد، مردم بریتانیا بدبینانهترین پیشبینیها را در مورد وضعیت اقتصادی خود از سال ۱۹۷۸ تاکنون دارند؛ یعنی در نزدیک به نیم قرن گذشته.
این نظرسنجی نشان میدهد که جنگ ایران و افزایش شدید قیمت نفت فشار سنگینی بر خانوارهای بریتانیایی وارد کرده است و نارضایتیهای اقتصادی حتی بدتر از دوران بحران شیوع کرونا، بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸ و همچنین رکود اقتصادی سال ۱۹۸۰ است که در آن بیکاری بهشدت افزایش یافت.
بر اساس این نظرسنجی، تنها شش درصد از بریتانیاییها معتقدند اقتصادشان طی یک سال آینده بهبود خواهد یافت.
«پیشبارگذاری تولید»؛ نشانهای از بحران
خبرگزاری رویترز گزارش داد که بهطور غیرمنتظره، سطح تولید در ژاپن، هند، بریتانیا و فرانسه افزایش یافته است؛ اثری که در برخی موارد، به شتاب گرفتن تولید توسط شرکتها در نگرانی از اختلال بیشتر در زنجیرهٔ تأمین نسبت داده شده است.
بهعنوان نمونه، ژاپن سریعترین رشد تولید کارخانهای خود از فوریهٔ ۲۰۱۴ تاکنون را ثبت کرده است، در حالی که هزینههای نهادهها نیز همزمان با سریعترین نرخ از اوایل ۲۰۲۳ تاکنون افزایش یافتهاند.
این پدیده که به نام «پیشبارگذاری تولید» شناخته میشود، مشابه وضعیتی است که اوایل سال گذشتهٔ میلادی مشاهده شد؛ زمانی که شرکتها برای پیشی گرفتن از افزایش تعرفههای تجاری ایالات متحده، محصولات خود را زودتر روانهٔ بازار کردند و در ادامه به کاهش فعالیت اقتصادی منجر شد.
با این حال، برخی استثناهای قابلتوجه نیز وجود دارد. رشد جهانی سرمایهگذاری در هوش مصنوعی همچنان به نفع فعالیتهای بخش فناوری است و نوسانات شدید بازارهای جهانی نیز به سود شرکتهای معاملاتی تمام شده است.
برای مثال، کره جنوبی در فصل گذشته سریعترین رشد خود در نزدیک به شش سال اخیر را ثبت کرد که ناشی از جهش صادرات تراشههای نیمههادی بود، و بخش فناوری نیز انتظار میرود رشد سود شرکتهای آمریکایی در سهماههٔ اول را هدایت کند.
