ترامپ: توافق هستهای با عربستان تنها در صورت به رسمیت شناختن اسرائیل اجرا میشود
دونالد ترامپ اعلام کرد توافق هستهای غیرنظامی میان ایالات متحده و عربستان سعودی تنها در صورتی نهایی و اجرا خواهد شد که ریاض به «توافقهای ابراهیم» بپیوندد و اسرائیل را به رسمیت بشناسد. همزمان، دفتر نخستوزیر اسرائیل این اقدام را «جهشی تاریخی» برای صلح در خاورمیانه توصیف کرد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، امروز پنجشنبه، ١ مرداد/٢٣ ژوئن در شبکۀ اجتماعی خود، تروث سوشال اعلام کرد که توافق هستهای غیرنظامی میان ایالات متحده و عربستان سعودی «کاملاً مشروط» به پیوستن ریاض به توافقهای ابراهیم و در نتیجۀ به رسمیت شناختن اسرائیل است.
ترامپ نوشت: «توافق هستهای غیرنظامی (…) که در حال نهاییشدن میان وزارت انرژی ایالات متحده و عربستان سعودی است (…) تصویب خواهد شد، اما کاملاً مشروط به پیوستن عربستان سعودی به توافقهای بسیار محترم و موفق ابراهیم است».
در پی این اظهارات، دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از شرطگذاری ترامپ استقبال کرده و بیان داشت که به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی عربستان سعودی میتواند نقطۀ عطفی در منطقه باشد.
دفتر نخستوزیری اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد: «پیوستن عربستان سعودی به توافقهای ابراهیم، جهشی تاریخی به سوی صلح در خاورمیانه خواهد بود».عربستان سعودی تاکنون واکنش رسمی به این شرط جدید واشنگتن یا اظهارات دفتر نخستوزیری اسرائیل نشان ندادهاست.
اظهارات ترامپ یک روز پس از اعلام توافق واشنگتن و ریاض دربارۀ همکاری در زمینۀ برنامه هستهای غیرنظامی عربستان منتشر شد؛ توافقی که نگرانیهایی را دربارۀ احتمال آغاز رقابت هستهای در خاور میانه، همزمان با ادامۀ تنشها با ایران، برانگیختهاست.
توافقهای ابراهیم که در سال ۲۰۲۰ و در دورۀ نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ امضا شد، زمینۀ عادیسازی روابط اسرائیل با سه کشور عربی، یعنی امارات متحده عربی، بحرین و مراکش را فراهم کرد.
پیش از آن، در میان ۲۲ عضو اتحادیۀ عرب، تنها مصر و اردن بر پایۀ توافقهای صلح، روابط دیپلماتیک با اسرائیل داشتند.
دولت ترامپ از آن زمان تلاش کرده است دامنۀ توافقهای ابراهیم را گسترش دهد و رئیسجمهوری ایالات متحده در ماه مه نیز از قطر و عربستان سعودی خواسته بود، به این توافقها بپیوندند.یالات متحده در آخرین روز تیرماه سال جاری از یک توافق تاریخی با عربستان سعودی خبر داد که بر اساس آن یک برنامهٔ هستهای غیرنظامی در این کشورِ حوزهٔ خلیج فارس ایجاد خواهد شد.با کمک این قرارداد، کمپانیهای آمریکایی در راهاندازی و توسعه زیرساخت هستهای در عربستان سعودی نقشی بنیادی خواهند داشت و راه فعالیت شرکتهای خارجی دیگر در این زمینه در خاک عربستان سد خواهد شد.
خبرِ دادن فناوری هستهای به عربستان سعودی توسط آمریکا در آبانماه سال ۱۴۰۴ هم نظر رسانهها را به خود جلب کرده بود.
دونالد ترامپ روز پنجشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی خود با اشاره به عادیسازی روابط با اسرائیل در این باره نوشت: «توافق اتمی غیرنظامی (غنیسازی مواد در کار نخواهد بود) فقط به کاربردهای غیرنظامی از نوعی که ایران و امارات (و دیگران) هماکنون دارند مربوط میشود و همین هم تأیید خواهد شد، اما کاملا مشروط است به پیوستن عربستان سعودی به پیمان بسیار قابل احترام و موفق ابراهیم.»
ترامپ در دوره اول ریاست جمهوری خود در سال ۲۰۲۰ طرح عادیسازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل در قالب پیمانهای ابراهیم را مطرح کرد که ابتدا امارات متحده عربی و بحرین و سپس مراکش و سودان به آن پیوستند.
در مقابل از همان زمان موضع عربستان سعودی این بوده است که تنها در صورتی به این پیمانها خواهد پیوست که ابتدا وضعیت کشور فلسطین روشن شود، مسئلهای که اعضای تندروی دولت نتانیاهو در اسرائیل بارها آن را غیرممکن خواندهاند.ریاض میگوید برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی به فناوری هستهای آمریکا نیاز دارد، اما هر توافقی در این حوزه مشمول قوانین سختگیرانه منع گسترش سلاحهای اتمی است و بررسی دقیق کنگره را پیشِ رو خواهد داشت.
بر اساس گزارش روزنامه وال استریت جورنال، طبق یکی از مفاد این قرارداد، در صورت نتیجهبخش بودن تحقیقات مشترک دو کشور، کمپانیهای آمریکایی یک تأسیسات غنیسازی هستهای در عربستان دایر خواهند کرد.
اما این جنبهای از قرارداد دو کشور است که برخی از نمایندگان کنگره آمریکا از هر دو حزب اصلی این کشور و همین طور مقامات اسرائیلی پیشتر با آن ابراز مخالفت کرده و آن را زمینهساز رفتن عربستان به سوی سلاح هستهای دانستهاند.
حال که دولت اسرائیل توافق ضمنی خود با این توافق اتمی را در پیامی نشان داده و اگر ریاض نیز با این شرط ترامپ موافقت کند، نمایندگان کنگره آمریکا ۹۰ روز کاری فرصت خواهند داشت مانع اجرایی شدن آن شوند، اما تنها در صورتی که بتوانند با کسب دو سوم آرا هرگونه وتو احتمالی رئیسجمهور را بیاثر کنند.
در سال ۱۳۹۶، محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی ادعا کرده بود که اگر ایران بهعنوان رقیب منطقهای کشورش به جنگافزار هستهای دست یابد، ریاض هم ساخت این نوع تسلیحات را دنبال خواهد کرد.
