مجتبی خامنهای ۶ فرمانده ارشد نیروهای مسلح را منصوب کرد
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، شش فرمانده ارشد نظامی را منصوب کرد و به بخشی از ساختار فرماندهی زمان جنگ که ماهها بدون صدور حکم فعالیت میکرد، رسمیت بخشید. با این حال، چند سِمت از حساسترین سمتهای اطلاعاتی همچنان بدون رییس دائمی باقی ماندهاند.
بر اساس شش حکم جداگانه که عصر دوشنبه ۱۹ مرداد به وقت ایران منتشر شدند، علی عبداللهی رییس ستاد کل نیروهای مسلح شد و کیومرث حیدری، فرمانده پیشین نیروی زمینی ارتش، بهعنوان جانشین او منصوب شد.
خامنهای همچنین احمد وحیدی را بهطور رسمی به فرماندهی کل سپاه پاسداران منصوب کرد و او را به درجه سرلشکری ارتقا داد. مصطفی ایزدی نیز جانشین فرمانده کل سپاه شد.
این انتصابها کمتر از یک روز پس از منصوب شدن محسن رضایی، مشاور نظامی مجتبی خامنهای، بهعنوان نماینده او در شورای عالی امنیت ملی اعلام شد.
دریادار علی عظمایی به فرماندهی نیروی دریایی سپاه منصوب شد و حسین طائب، رییس بانفوذ پیشین سازمان اطلاعات سپاه، فرماندهی سازمان بسیج مستضعفین را بر عهده گرفت.
صدور این احکام، به انتصاب وحیدی و عظمایی رسمیت داد. این دو پیشتر، بدون انتشار حکم انتصاب خامنهای، بهترتیب فرمانده سپاه و فرمانده نیروی دریایی سپاه معرفی شده بودند.
وحیدی که پیش از جنگ جانشین فرمانده کل سپاه بود، پس از کشتهشدن محمد پاکپور در حملات نهم اسفند، بدون انتشار حکم رسمی خامنهای، بهعنوان فرمانده کل سپاه معرفی شد. عظمایی نیز پس از کشتهشدن علیرضا تنگسیری در ششم فروردین ۱۴۰۵، از سیزدهم تیر همان سال در مقام فرمانده نیروی دریایی سپاه معرفی شد.
عبداللهی جایگزین عبدالرحیم موسوی شد که در نخستین روز جنگ، همراه با پاکپور و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع، کشته شد.
عبداللهی پیش از این فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا بود؛ نهادی که نقش هماهنگکننده عملیات نظامی و ایجاد فرماندهی مشترک میان ارتش و سپاه حین جنگ یا بحران را بر عهده دارد.
او در جریان جنگ به یکی از چهرههای نظامی پررنگ حکومت ایران تبدیل شد، بارها به آمریکا و اسرائیل هشدار داد و فرماندهی قرارگاهی را بر عهده داشت که در عملیات موشکی جمهوری اسلامی و استفاده نظامی از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار، نقشی محوری ایفا میکند.
کیومرث حیدری، فرمانده پیشین نیروی زمینی ارتش، با حکم جدید به جانشینی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح منصوب شد. این سمت پیش از آغاز جنگ بر عهده محمدرضا قرایی آشتیانی بود که در حملات آمریکا و اسرائیل در نهم اسفند ۱۴۰۴ کشته شد.
احکام جدید تکلیف شماری از مهمترین سمتهایی را که در پی حملات آمریکا و اسرائیل از آغاز جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ خالی مانده بودند، روشن کرد.
بازگشت طائب به قدرت
بازگشت طائب به فرماندهی بسیج را میتوان مهمترین انتصاب سیاسی روز دوشنبه ارزیابی کرد. او پیشتر فرمانده بسیج بود و پس از آن بیش از یک دهه ریاست سازمان اطلاعات سپاه را بر عهده داشت. طائب دوم تیر ۱۴۰۱، پس از مجموعهای از رخنههای امنیتی و عملیات منتسب به اسرائیل درون ایران، از این سمت برکنار شد.
با وجود این، طائب همچنان به هسته مرکزی قدرت نزدیک ماند و اکنون، از اعضای شبکه قدیمی اطلاعاتی و امنیتی پیرامون مجتبی خامنهای شناخته میشود. طائب در جریان جنگ و پس از آن نیز در بالاترین سطوح رایزنیهای سیاسی و امنیتی حاضر بوده است.
با وجود گستردگی احکام صادرشده در روز دوشنبه، چند سمت مهم همچنان خالی است.
سِمتهای نظامی-امنیتی که همچنان خالی ماندهاند
هنوز نام رییس دائمی هیچیک از دو نهاد اصلی اطلاعاتی سپاه اعلام نشده است. مجید خادمی که ریاست سازمان اطلاعات سپاه و سازمان حفاظت اطلاعات سپاه را بر عهده داشت، در حمله ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ در تهران کشته شد.
این دو نهاد وظایفی جداگانه اما مکمل دارند. سازمان اطلاعات سپاه عمدتا بر عملیات سیاسی و امنیتی و سرکوب داخلی متمرکز است. سازمان حفاظت اطلاعات سپاه نیز وظیفه ضدجاسوسی، کنترل وفاداری نیروها و جلوگیری از نفوذ در سپاه را بر عهده دارد.
برای غلامرضا رضاییان، رییس سازمان اطلاعات فراجا، نیز جانشین دائمی معرفی نشده است. او نخستین لحظات آغاز جنگ در نهم اسفند کشته شده بود.
دو سمت حساس دیگر در ستاد کل نیروهای مسلح هم بیش از یک سال است که جانشین دائمی معرفیشدهای ندارند. غلامرضا محرابی، معاون اطلاعات ستاد کل و مهدی ربانی، معاون عملیات ستاد کل، در حملات اسرائیل در جنگ ۴۰روزه کشته شدند.
سمتهای خالیمانده در دولت
وزارت دفاع همچنان با سرپرستی مجید ابنالرضا اداره میشود. مسعود پزشکیان پس از کشتهشدن عزیز نصیرزاده در ۹ اسفند ۱۴۰۴، ابنالرضا را به این سمت منصوب کرد.
او از آن زمان تاکنون در نشستهای رسمی و تماسهای بینالمللی نمایندگی وزارت دفاع را بر عهده داشته، اما برای تصدی دائمی این وزارتخانه و دریافت رای اعتماد به مجلس معرفی نشده است.
وزارت اطلاعات نیز از زمان کشتهشدن اسماعیل خطیب در حمله شامگاه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴، وزیر دائمی نداشته است. دفتر پزشکیان اندکی پس از کشتهشدن خطیب اعلام کرد یک سرپرست برای این وزارتخانه منصوب شده است، اما از اعلام نام او خودداری کرد و وعده داد هویت این فرد بعدا اعلام خواهد شد.
با گذشت چند ماه، هنوز هویت سرپرست وزارت اطلاعات فاش نشده است. ایراناینترنشنال پیشتر گزارش داده بود تلاشهای پزشکیان برای انتصاب وزیر دائمی اطلاعات با مخالفت وحیدی و فرماندهان سپاه روبهرو شده است.
روند انتصاب به این دو سِمت با تعیین فرماندهان نظامی که دوشنبه اعلام شد، تفاوت دارد. انتصاب وزیران وزارتخانههای حساسی مانند اطلاعات و دفاع در عمل با رهبر جمهوری اسلامی هماهنگ میشود و به تایید او نیاز دارد، اما این سمتها جزو کابینهاند و نمیتوان آنها را صرفا با حکم فرمانده کل قوا منصوب کرد.
بر اساس اصل ۱۳۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی، وزیران را رییسجمهوری منصوب میکند و آنان باید برای گرفتن رای اعتماد به مجلس معرفی شوند.
