مرگ دورکاری بین المللی در ایران؛ اینترنت ناپایدار و مهاجرت گروهی متخصصان فناوری
به گزارش رسانه های تخصصی در ایران، قطعهای مکرر اینترنت، فیلترینگ گسترده و اختلالات ساختاری شبکه، مدل «دورکاری از داخل ایران» را با بحران جدی روبهرو کرده و موج تازهای از خروج متخصصان فناوری از کشور را رقم زده است. مهاجرت فعالان این حوزه دیگر تنها تصمیمی برای دستیابی به رفاه بیشتر نیست، بلکه برای بسیاری به راهی جهت حفظ شغل و ادامه فعالیت حرفهای تبدیل شده است.
در دو دهه گذشته، بسیاری از برنامهنویسان، نخبگان و متخصصان فناوری میان دو انتخاب قرار داشتند؛ مهاجرت برای دستیابی به درآمد و امکانات بیشتر، یا ماندن در ایران و انجام کارهای بینالمللی از راه دور با درآمد ارزی. گزینه دوم سالها فرصتی برای افرادی بود که علاقهای به ترک میهن خود نداشتند، اما تحولات اخیر زیرساخت ارتباطی این امکان را به شدت محدود کرده است.
بررسیهای میدانی نشان میدهد قطعی اینترنت، محدودیتهای گسترده و نبود اطمینان از پایداری شبکه، دورکاری از داخل کشور را به فعالیتی پرخطر تبدیل کرده است. برای متخصصی که باید هر روز به مشتریان و شرکتهای خارجی متصل باشد، قطع ناگهانی ارتباط میتواند به از دست رفتن پروژه، درآمد و اعتبار حرفهای منجر شود.
بر اساس آمارهای رصدخانه ملی مهاجرت ایران، تمایل به خروج در زیستبوم فناوری افزایش یافته و مهاجرتهای فردی جای خود را به خروج گروهی تیمهای استارتاپی داده است. ایران در شاخص جهانی رقابتپذیری استعدادها در آموزش و پرورش نیروی متخصص رتبه ۷۰ جهان را دارد، اما در جذب و نگهداشت همین نیروها تا رتبه ۱۰۰ سقوط کرده است.
گزارشهای تخصصی انجمن تجارت الکترونیک تهران با استفاده از دادههای بینالمللی، وضعیت نامناسب کیفیت و آزادی اینترنت در ایران را نشان میدهد. ایران در میان کشورهای بزرگ اقتصادی، یکی از ضعیفترین وضعیتها را در کیفیت و امنیت اینترنت دارد و در شاخص محدودیتهای اینترنتی پس از چین در رتبه ۹۹ جهان قرار گرفته است.
قطع ۸۸ روزه اینترنت، ضربه مهلکی به اعتماد متخصصان وارد کرد. پس از این تجربه، نگرانی دائمی از تکرار قطعیها باعث شد بسیاری از فعالان فناوری نتوانند برای همکاریهای بلندمدت برنامهریزی کنند. اینترنت پایدار برای اقتصاد دیجیتال یک امکان جانبی نیست، بلکه زیرساخت اصلی فعالیت حرفهای است.
همچنین استفاده گسترده از فیلترشکنها و تغییر مداوم نشانی اینترنتی، مشکلاتی برای دسترسی به خدمات مالی و حرفهای جهانی ایجاد کرده است. برخی سامانههای بینالمللی به دلیل تغییرات مکرر اتصال، حسابهای کاربران ایرانی را با محدودیت یا بررسیهای امنیتی مواجه میکنند. در نتیجه، برخی شرکتهای خارجی ترجیح میدهند نیروهای خود را از کشورهایی مانند ترکیه، ارمنستان و گرجستان جذب کنند؛ کشورهایی که دسترسی پایدارتر به اینترنت و خدمات مالی دارند.
اختلالات شبکه تنها بر مهاجرت اثر نگذاشته، بلکه اقتصاد دیجیتال داخلی را نیز تحت فشار قرار داده است. ارزیابیهای سازمان نظام صنفی رایانهای تهران نشان میدهد مشکلات شبکه باعث کاهش ۲۰ تا ۵۰ درصدی درآمد برخی شرکتهای حوزه فناوری، خدمات ابری و مالی شده و خسارتهای سنگینی به بخش خصوصی وارد کرده است.
روایت بسیاری از متخصصانی که مهاجرت کردهاند نشان میدهد افزایش درآمد، عامل اصلی خروج نبوده است. بسیاری از آنان در ایران درآمد مناسبی داشتند، اما به دلیل مشکلات اتصال، محدودیت ابزارهای کاری و دشواری همکاری بینالمللی، امکان ادامه فعالیت حرفهای خود را از دست دادهاند.
کارشناسان هشدار می دهند که ادامه این روند به کوچکتر شدن زیستبوم فناوری، کاهش نوآوری و خروج بیشتر سرمایه های انسانی ایران منجر شود. اینترنت آزاد، پایدار و قابل پیشبینی امروز نه یک خواسته رفاهی، بلکه یکی از مهمترین زیرساختهای اشتغال و توسعه اقتصادی است.
