با گسترش بحران هرمز به دیگر آبراهها، کشتیرانی جهانی مسیرهای خود را تغییر میدهد
با افزایش حملات و تهدیدهای امنیتی در تنگه هرمز و آبراههای اطراف، شرکتهای کشتیرانی مسیر شناورها را تغییر دادهاند؛ تحولی که تردد دریایی را کاهش داده و نگرانیها درباره اختلال در تجارت جهانی را افزایش داده است.
تردد نفتکشها در تنگه هرمز در پی افزایش حملات، خطر مینهای شناور و اختلال در سامانههای ناوبری بهشدت کاهش یافته است؛ وضعیتی که نهادهای دریایی میگویند ممکن است در روزهای آینده به حملهای تازه منجر شود.
گلفنیوز به نقل از «مرکز مشترک اطلاعات دریایی» گزارش داد احتمال وقوع یک حمله عمدی در تنگه هرمز طی روزهای آینده «بسیار بالا» ارزیابی شده است. از اول مارس تاکنون ۸۴ حادثه تاییدشده در این آبراه ثبت شده که تازهترین مورد، حمله ۱۷ مرداد به یک نفتکش است.
بر اساس این گزارش، تردد نفتکشها در هر دو جهت تنگه هرمز به اعداد تکرقمی رسیده است. از ۱۵ تا ۱۷ مرداد تنها ۴۰ مورد عبور کشتی با هماهنگی آمریکا ثبت شد؛ در حالی که در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین روزانه حدود ۱۳۸ کشتی از این آبراه عبور میکردند. ۱۷ مرداد نیز فقط هشت کشتی باری و دو نفتکش از تنگه گذشتند.گلفنیوز نوشت یکی از شناورهای شرکت ملی نفت ابوظبی، ادنوک، بامداد ۱۷ مرداد در تنگه هرمز هدف قرار گرفت. در این حمله کسی آسیب ندید و آتش ایجادشده مهار شد. نفتکش نیز سفر خود را ادامه داد و سالم به فجیره بازگشت. «عملیات تجارت دریایی بریتانیا» این رویداد را حمله به یک نفتکش ناشناس ثبت کرده است.
مرکز مشترک اطلاعات دریایی اعلام کرد سپاه پاسداران با استفاده از پهپادها و تجهیزات نظارتی، کشتیهای تجاری عبوری را رصد میکند و از طریق بیسیم با آنها تماس میگیرد. اصابت پرتابهها و وقوع انفجار در نزدیکی مسیرهای ورودی جنوبی تنگه، در محدوده لیما، خصب و کمزار عمان، نیز ادامه داشته است.
خطر مینهای شناور یا ثبتنشده در خطوط کشتیرانی و اختلال در سیگنالهای موقعیتیابی و ناوبری از دیگر تهدیدهای گزارششدهاند. این اختلالات در تنگه هرمز، دریای عمان و خلیج فارس ادامه دارد و عبور ایمن کشتیها را دشوارتر کرده است.در همین حال، ارتش آمریکا حضور خود را در دریای عمان افزایش داده است. بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، تا ۱۸ مرداد مسیر ۵۳ کشتی تجاری تغییر داده شده، دو شناور از ادامه فعالیت بازمانده و دو کشتی برای بررسی رعایت مقررات بازرسی شدهاند. از شناورها نیز خواسته شده است به تماسهای نظامی پاسخ دهند و جز در موارد ضروری، سامانه شناسایی خودکار خود را روشن نگه دارند.
ارزیابی مرکز مشترک اطلاعات دریایی، سطح تهدید در تنگه هرمز را «شدید» و در دریای عمان، خلیج عدن، بابالمندب و جنوب دریای سرخ «قابل توجه» توصیف کرده است. فعالیت حوثیها و خطر دزدی دریایی نیز فشار بر مسیرهای جایگزین کشتیرانی را افزایش داده است.
این مرکز پیشبینی کرد تردد تجاری در تنگه هرمز دستکم طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده محدود بماند. به گفته این نهاد، کشتیها باید خود را برای ادامه نظارت سپاه، افزایش تماسهای رادیویی، احتمال بازرسی و حضور گسترده نیروی دریایی آمریکا آماده کنند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در گفتوگو با کانال «12 نیوز» پیشبینی کرد تنگه هرمز طی 2 سال آینده اهمیت خود را از دست بدهد.
بسنت گفت بیش از 50 تا 70 درصد از انرژی که در حال حاضر از این تنگه عبور میکند، از طریق خطوط لوله زیرزمینی منتقل خواهد شد.دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، طی چند هفته گذشته بارها اعلام کرده که ممکن است توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز در آستانه دستیابی باشد، اما ایران انجام هرگونه مذاکره را تکذیب کرده است. هنوز مشخص نیست دور جدید مذاکرات میتواند به توافقی پایدارتر منجر شود.
تنگه هرمز مسیر عبور حدود یکپنجم صادرات جهانی نفت و گاز است و هنگامی که ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل در فوریه گذشته آن را بست، صدها نفتکش در مسیرهای دریایی گرفتار شدند و این امر اختلال گستردهای در عرضه جهانی انرژی ایجاد کرد.
در همین حال، جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، شنبه 17 مرداد تأکید کرد واشینگتن به اعمال فشار بر ایران ادامه خواهد داد و گفت: «ایرانیها رنج میکشند و میخواهند به این وضعیت پایان دهند.»
ونس توضیح داد واشینگتن در حال تلاش برای «ایجاد مسیری است که امکان عبور امن کشتیها از تنگه هرمز را فراهم کند» و افزود: «ایران به ما اطلاع داده که اجازه خواهد داد جریان نفت تا حد ممکن از هرمز عبور کند، اما ما به آن اعتماد نداریم.» معاون رئیسجمهوری آمریکا ادامه داد: «طرح ما شامل تعهد ایران به شلیک نکردن به کشتیهای تجاری است.»
ونس همچنین ابراز امیدواری کرد مذاکرات با ایران به بازگشت جریان انتقال انرژی از طریق تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ منجر شود. او در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت تنگه هرمز در صورت دستیابی به توافق، به «فاکس نیوز» گفت: «انتظار داریم همان میزان نفت و گاز که پیش از درگیری از منطقه خلیج منتقل میشد، دوباره جریان پیدا کند. ایران قصد خود برای انجام این کار را به ما اعلام کرده است. این همان چیزی است که ائتلاف بینالمللی در خلیج میخواهد.»
«رویترز» نیز پیشتر به نقل از 5 منبع آگاه گزارش داده بود سعودی در حال بررسی افزایش ظرفیت خط لوله انتقال نفت خام به سواحل غربی این کشور در دریای سرخ تا 9 میلیون بشکه در روز است؛ اقدامی که به سعودی و احتمالاً کشورهای همسایه آن امکان میدهد مقادیر بیشتری نفت را بدون عبور از تنگه هرمز منتقل کنند.
این خط لوله موسوم به «شرق ـ غرب» در اوایل دهه 1980 احداث شد و پس از آغاز جنگ ایران در فوریه و توقف حملونقل دریایی از طریق تنگه هرمز، اهمیت بیشتری پیدا کرد.
منابع مذکور گفتند سعودی مذاکرات اولیه را با برخی کشورهای همسایه درباره افزایش احتمالی ظرفیت این خط لوله تا سقف 2 میلیون بشکه در روز آغاز کرده است.
یک منبع ارشد ایرانی و 2 مقام منطقهای چهارشنبه به «رویترز» گفتند توافق پیشنهادی میان ایران و عمان برای کمک به پایان دادن به جنگ 5 ماهه میان تهران و واشینگتن، به ایران اجازه میدهد کنترل کشتیهایی را که از طریق تنگه هرمز وارد خلیج میشوند، در اختیار داشته باشد؛ امتیازی که از جمله بزرگترین امتیازهای ارائهشده به ایران تاکنون خواهد بود.
مقامهای آمریکایی اما اصرار دارند که هرگز با کنترل ایران بر تردد دریایی در مهمترین مسیر تجاری جهان برای انتقال انرژی موافقت نخواهند کرد. مشخص نیست آیا آنها برای تغییر مفاد این توافق تلاش کردهاند یا خیر.
ایران از درگیریهای نظامی برای توجیه وضع عوارض بر نفتکشها استفاده میکند. این اقدام، همراه با تیراندازی به کشتیهایی که تلاش میکنند بدون اجازه ایران از تنگه عبور کنند، اختلال شدیدی در حملونقل جهانی ایجاد کرده و موجب افزایش قیمت انرژی و تشدید تورم شده است.
