مای ساتو: اعدام نباید با مجازات بیشتر خانواده‌ها همراه باشد
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در صفحه خود در شبکه ایکس (توئیتر سابق)، با اشاره به اعدام معترضان دی ماه ۱۴۰۴ نوشت: «در ایران، پیامدهای مجازات اعدام فقط گریبان‌گیر کسانی که اعدام می‌شوند نیست؛ بلکه خانواده‌های آنها هم، چه پیش از اجرای حکم و چه پس از آن، با پیامدهای این احکام دست و پنجه نرم می‌کنند.»
ساتو در این پیام، با اشاره به اعدام علیرضا سپاهی، از معترضان بازداشت‌شده، که دو روز پیش، ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶)، اعدام شد، نوشت: “از زمانی که اعدام او به دلیل حمله قلبی به تعویق افتاد، خود او و خانواده‌اش همگی در معرض تهدید دائمی اعدام او بودند، بدون آنکه اطلاعی از زمان اجرای آن داشته باشند. این انتظار روز دوشنبه با اعدام پایان یافت”.
او با اشاره به تداوم فشار و آزار خانواده‌ها پس از اعدام یکی از اعضای خانواده، نوشته است: «بنا برگزارش‌ها پیکر علیرضا سپاهی، برای خاکسپاری در اصفهان، به خانواده‌اش بازگردانده نشد؛ بلکه به کاشان منتقل شد، جایی که ۲۰۰ کیلومتر با محل زندگی او فاصله دارد. متاسفانه، این یک نمونه استثنایی نیست.»
به نوشته ساتو ” جلوگیری از تحویل جسد، انتقال آن به محل دیگری برای دفن و محدود کردن امکان سوگواری خانواده‌ها می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای کنترل روایت رسمی، خاموش کردن بازماندگان و جلوگیری از زنده ماندن یاد و خاطره افراد مورد استفاده قرار گیرد”.
فشار بر خانواده‌ها پس از اعتراضات
گزارشگر ویژه سازمان ملل در این پیام تصریح داشته است: «پس از اعتراضات دی‌ماه، خانواده برخی اعدام‌شدگان تحت فشار قرار گرفته‌اند تا روایت حکومت درباره اعضای خانواده خود را بپذیرند و آنها را به‌جای معترض، تروریست یا قاتل معرفی کنند.»
به گفته ساتو، خانواده افرادی که در جریان اعتراضات کشته شدند نیز با فشارهای مشابهی روبه‌رو بوده‌اند و در برخی موارد از آنها خواسته شده است اعلام کنند که ” فرد کشته‌شده عضو بسیج” بوده است. او تاکید کرده است خانواده‌هایی که درباره این موارد علنی صحبت می‌کنند، ممکن است با سرکوب، تهدید، بازداشت یا پیگرد قضایی روبه‌رو شوند و برخی دیگر نیز ناچارند سوگ خود را در سکوت تحمل کنند.ساتو همچنین اظهار داشته است در مکاتبات خود با مقام‌های جمهوری اسلامی تأکید کرده که وارد کردن عامدانه چنین رنجی به خانواده افراد اعدام‌شده، از طریق بلاتکلیف نگه داشتن آنها، خودداری از ارائه اطلاعات یا تحویل جسد، محدود کردن مراسم سوگواری یا جلوگیری از آخرین ملاقات با فرد محکوم، می‌تواند مصداق “رفتار ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز” علیه خانواده فرد اعدام‌شده باشد.
او همچنین گفت پس از اعتراضات دی‌ماه، بسیاری از خانواده‌هایی که اعضای آنها در صف اعدام قرار داشتند، از طرح پرونده نزد مقام‌های جمهوری اسلامی خودداری کردند؛ زیرا نگران بودند چنین اقدامی پیامدهای منفی برای پرونده فرد محکوم داشته باشد یا باعث بازداشت و آزار بیشتر سایر اعضای خانواده شود.
به گفته ساتو، در چنین فضای همراه با ارعاب، نه‌تنها آزادی اندیشه و بیان، بلکه حق دسترسی به حقیقت نیز تضعیف می‌شود و در نتیجه امکان پیگیری عدالت و پاسخگویی نیز آسیب می‌بیند.
درخواست برای تحویل اجساد و حق سوگواری
ساتو تأکید کرده است که “از دست دادن یک عضو خانواده به اندازه کافی دردناک است و خانواده‌ها نباید با پنهان‌کاری، بلاتکلیفی، محدودیت در سوگواری یا محرومیت از آخرین وداع، با رنج بیشتری روبه‌رو شوند”.
او از مقام‌های جمهوری اسلامی خواسته است اجساد اعدام‌شدگان را به خانواده‌هایشان تحویل دهند، امکان خاکسپاری با کرامت را فراهم کنند و حق خانواده‌ها برای روایت زندگی عزیزانشان، سوگواری و زنده نگه داشتن یاد آنها را محترم بشمارند.
ساتو در این پیام همچنین به مکاتبات رسمی خود با مقام‌های جمهوری اسلامی درباره پرونده‌های حمید حسین‌نژاد حیدرلو، بهروز الکنی و حبیب‌الله گلپری‌پور از معترضان محبوس و پاسخ‌های حکومت ایران به این مکاتبات اشاره کرده است.
