دوحه در تکاپوی توافق، خلیج فارس در انتظار بدترین سناریوی جنگ؛ منطقه برای درگیری آمریکا و ایران آماده می‌شود
همزمان با ادامه سومین روز مذاکرات غیرمستقیم برای پایان تنش میان آمریکا و ایران، روزنامه بریتانیایی گاردین نوشت که قطر روز یکشنبه تلاش کرد زمینه آزادسازی بیش از ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران را فراهم کند تا راه را برای بازگشایی تنگه هرمز هموار کند.
مقام‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس در حالی منتظر پاسخ واشنگتن به پیشنهاد تهران هستند که خود را برای «بدترین سناریو» آماده می‌کنند. پیشنهاد ایران می‌تواند زمینه بازگشایی تنگه هرمز را حتی پیش از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در روز سه‌شنبه فراهم کند.
تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر با وجود حمله روز جمعه به یک نفتکش حامل گاز طبیعی مایع‌شده این کشور در نزدیکی تنگه هرمز متوقف نشد. این کشتی که عازم پاکستان بود، هدف موشک‌هایی با منشا نامشخص قرار گرفت و این در حالی بود که تهران تنها چند ساعت پیش از حمله، مجوز مستقیم عبور و تضمین عبور امن آن را صادر کرده بود.
به گزارش گاردین، قطر برای رفع بی‌اعتمادی میان تهران و واشنگتن، تلاش‌های خود را بر توافق درباره طرحی متمرکز کرده است که مراحل دستیابی به توافق را در بازه زمانی کوتاه‌تری پیش ببرد. بر اساس این طرح، آمریکا تحریم‌ها را لغو می‌کند و در مقابل، ایران تنگه هرمز را بازگشایی کرده و مذاکرات هسته‌ای را از سر می‌گیرد. تهران پذیرفته است که مهلت اجرای این روند را از هفت روز به دو روز کاهش دهد.
با این حال، علی نیکزاد، نایب‌رئیس مجلس ایران، بار دیگر نشان داد که تهران تمایلی به مذاکره درباره برنامه هسته‌ای خود ندارد. او گفت: «دشمنان باید بدانند ملت ایران تحت هیچ شرایط و فشاری تصمیمی برای مذاکره درباره موضوع هسته‌ای ندارد. ملت ایران به اندازه کافی به دشمنان خود فرصت مذاکره در این زمینه داده است، اما نتیجه آن عهدشکنی‌های مکرر و بمباران غیرقانونی بخشی از تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران بود.»
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا روز شنبه مدعی شد که آمریکا بخش اعظم توان نظامی ایران را نابود کرده، اما هنوز باید «یکی دو هدف دیگر را از میان بردارد.»
این اظهارات در شرایطی بیان شد که تهران هشدار داده بود هرگونه حمله با پاسخ تلافی‌جویانه روبه‌رو خواهد شد. رئیس جمهوری آمریکا همچنین گفت مذاکرات برای پایان دادن به بیش از هفت ماه جنگی که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه آغاز کردند، «به‌خوبی پیش می‌رود»، هرچند به گفته او، طرف ایرانی «چندان قابل اعتماد نیست.»
فاصله تهران و واشنگتن و عدم اعتماد سرمایه‌گذاران
در ایران و دیگر نقاط منطقه نگرانی‌ها درباره احتمال آغاز مرحله‌ای تازه و شدید از جنگ پس از انتخابات روز سه‌شنبه آمریکا افزایش یافته است. گفته می‌شود دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ممکن است حمله‌ای را در دستور کار داشته باشند که هدف آن تاسیسات هسته‌ای و موشکی ایران، نیروگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های کشور خواهد بود.
همزمان، دیپلمات‌های ارشد خاورمیانه هشدار داده‌اند که تشدید دوباره جنگ میان آمریکا و ایران احتمالا پیامدهایی حتی مخرب‌تر از درگیری‌های پیشین که موجب بی‌ثباتی منطقه و آشفتگی در بازارهای جهانی انرژی شده‌اند، خواهد داشت.
بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، روز شنبه گفت: «ما اطمینان زیادی داریم که… دور دوم خطرناک‌تر و ویرانگرتر خواهد بود و به هیچ نتیجه‌ای منجر نخواهد شد.» او افزود: «ما به‌شدت نگران هستیم.»
ایران وعده داده است که در صورت از سرگیری حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، با شدت پاسخ خواهد داد و همین مسئله نگرانی کشورهای حاشیه خلیج فارس را برانگیخته است که مبادا تاسیسات انرژی و زیرساخت‌های غیرنظامی منطقه، از فرودگاه‌ها تا واحدهای آب‌شیرین‌کن، بار دیگر در معرض حملات قرار بگیرند.
قطر در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در هفته آینده، رهبری تلاش‌های منطقه‌ای برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن و دستیابی به یک توافق موقت را بر عهده گرفته است. مقام‌های ایرانی نیز پس از سفر هیئت قطری به تهران در روز جمعه، روزهای شنبه و یکشنبه در دوحه با میانجی‌ها گفتگو کردند.
کشورهای حاشیه خلیج فارس همچنین نگران هستند که موج تازه‌ای از حملات ایران، اعتماد سرمایه‌گذاران و مسافران به منطقه را بیش از پیش تضعیف کند.
حملات ایران به کشتیرانی در تنگه هرمز، تا همین جا نیز تجارت و حمل‌ونقل را مختل کرده است. همزمان، مضافا اینکه کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس شاهد موج‌هایی از حملات موشکی و پهپادی ایران به زیرساخت‌های حیاتی خود بوده‌اند.
انور قرقاش، از دیپلمات‌های ارشد امارات عربی متحده، روز یکشنبه گفت مواضع آمریکا و ایران همچنان فاصله زیادی با یکدیگر دارد و «اگر این مواضع به یکدیگر نزدیک نشوند، باید نگران بدترین وضعیت باشیم.»
بنا به گزارش فایننشیال تایمز، این مشاور دیپلماتیک رئیس امارات عربی متحده افزود که منطقه خود را برای «بدترین سناریو» آماده می‌کند و تاکید کرد که کشورش آماده است از دستاوردهای خود، الگوی توسعه، کشور، شهروندان و تمامی افرادی که در امارات زندگی می‌کنند، محافظت کند.
آقای قرقاش در ادامه تاکید کرد که: «حفظ روابط با ایران برای ما اهمیت اساسی دارد، چرا که این کشور همسایه ماست و نمی‌خواهیم درگیر بحرانی طولانی‌مدت شود.»
آقای قرقاش و آقای عبدالعاطی هر دو این اظهارات را در کنفرانس امنیتی «گفت‌وگوی منامه» که از سوی موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در بحرین برگزار می‌شود، مطرح کردند.
تداوم ناامنی در خلیج فارس
ایران در حالی که تلاش می‌کرد هزینه درگیری را برای اقتصاد جهانی و متحدان آمریکا در منطقه افزایش دهد، زیرساخت‌های غیرنظامی و پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای عرب نفت‌خیز حاشیه خلیج فارس را هم به‌طور مستقیم و هم از طریق متحدانی مانند حوثی‌ها هدف قرار داده است.
مقام‌های عربستان سعودی روز شنبه، همزمان با ادامه حملات موشکی و پهپادی حوثی‌های یمن به این کشور، آموزش غیرحضوری را در مدارس سراسر عربستان اجباری کردند. ائتلاف عربستان سعودی روز یکشنبه اعلام کرد یک موشک بالستیک و یک پهپاد حوثی‌ها را که به سمت جنوب این کشور در حرکت بودند، رهگیری کرده است.
امارات در ماه مارس بیشترین آسیب را از حملات موشکی و پهپادی ایران متحمل شد؛ حملاتی که ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل و با هدف قرار دادن کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام داد. موج تازه‌ای از تشدید تنش در تابستان، که بار دیگر پس از حملات آمریکا به ایران روی داد، عمدتاً کویت، بحرین و اردن را هدف قرار داد.
تهران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف گرفت. امارات در بهار امسال بیش از دیگر کشورهای منطقه هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفت. در موج دیگری از تشدید تنش‌ها در تابستان، که آن نیز پس از حملات آمریکا به ایران رخ داد، بخش عمده حملات متوجه کویت، بحرین و اردن بود.
مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، هشدار داده است که ایران در صورت حملات تازه آمریکا و اسرائیل، برای پاسخ تلافی‌جویانه خود «هیچ محدودیت جغرافیایی» قائل نخواهد شد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، هفته گذشته گفت نیروهای نظامی کشور «کاملا آماده دفاع از میهن» هستند، اما ایران همچنان به تلاش‌های دیپلماتیک فرصت می‌دهد تا به نتیجه برسند.
او گفت ایران، بسته به «عقلانیت» واشنگتن، هم برای دفاع و هم برای دیپلماسی آماده است. آقای عراقچی افزود که در حال حاضر هیچ برنامه‌ای برای برگزاری مذاکرات مستقیم با واشنگتن وجود ندارد.
وزیر امور خارجه ایران در روند مذاکرات میانجی‌گرانه در دوحه شرکت نکرده و قرار است روز دوشنبه راهی ترکمنستان شود؛ با این حال، دیگر دیپلمات‌های ایرانی به‌طور فعال در این گفت‌وگوها مشارکت دارند
با وجود ادامه مذاکرات میان ایران و میانجی‌گران قطری برای دستیابی به توافقی با هدف پایان دادن به جنگ با آمریکا، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، بار دیگر تهدید کرد که حملات علیه تهران را از سر خواهد گرفت.
او در جریان یک گردهمایی انتخاباتی گفت ممکن است در زمانی نامشخص مجبور شود ضربه‌ای «سنگین و ویرانگر» به ایران وارد کند.
ترامپ شامگاه یکشنبه گذشته، در جریان گردهمایی انتخاباتی در ایالت «آیووا» در حضور هوادارانش، پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای که قرار است روز سه‌شنبه برگزار شود، افزود: «تنها دلیلی که باعث شده هنوز کار ایران را تمام نکنم… این است که می‌خواهم با ملایمت رفتار کنم. می‌خواهم تلاش کنم، اگر بتوانم، جان همه آن افراد را نجات دهم… اما در مقطعی، مجبور خواهیم شد ضربه‌ای سنگین و ویرانگر به آن‌ها وارد کنیم.»
«جنگی طولانی‌تر از جنگ قبلی»
در مقابل، ایران روز گذشته هشدار داد که هرگونه جنگ جدید با ایالات متحده ممکن است طولانی‌تر از جنگ قبلی باشد و تأکید کرد که واشینگتن تصمیم‌گیرنده زمان پایان آن نخواهد بود.
محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش ایران، طی اظهاراتی که از تلویزیون رسمی ایران پخش شد، اعلام کرد: «هرگونه جنگ در آینده ممکن است طولانی‌تر از جنگ قبلی ادامه یابد و رئیس‌جمهور آمریکا در موقعیتی نخواهد بود که بتواند زمان یا شرایط پایان آن را تحمیل کند».
از سوی دیگر، مهرداد اخلاقی، وزیر دفاع ایران، گفت در صورت هرگونه حمله به کشور، پاسخی «متناسب، قاطع و تأثیرگذار» داده خواهد شد.
همچنین حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، گفت: «در هرگونه درگیری با آمریکا، هیچ محدودیت جغرافیایی وجود نخواهد داشت، زیرا اهداف گسترده‌ای برای وارد کردن خسارت به دشمن تعیین شده است.»
پیش از این اظهارات، مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، روز شنبه در بیانیه‌ای که در کانال تلگرامی او منتشر شد، به آمریکا و اسرائیل درباره انجام حملات جدید هشدار داده و دستور داده بود که در برابر تهدیدهای آمریکا و اسرائیل، پاسخی «بدون محدودیت جغرافیایی» داده شود.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، ابراز امیدواری کرد که «طرف مقابل با عقلانیت رفتار کند و دیپلماسی را انتخاب کند»؛ اشاره او به ایالات متحده بود. او تأکید کرد که ایران «برای هر دو گزینه دفاع و دیپلماسی آمادگی دارد».
در همین حال، یک مقام آمریکایی و یک مقام اسرائیلی فاش کردند که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از رئیس‌جمهور آمریکا خواسته است بلافاصله پس از پایان انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، حمله‌ای علیه ایران انجام دهد؛ اما ترامپ ترجیح داده است فرصت بیشتری در اختیار مذاکرات قرار دهد تا روند خود را ادامه دهند.
این جنگ در تاریخ 28 فوریه با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد؛ ایران نیز در پاسخ، اهدافی را در کشورهای عربی حوزه خلیج مورد حمله قرار داد.
سپس در ماه آوریل توافق آتش‌بسی حاصل شد که به حدود 40 روز بمباران شدید پایان داد. همچنین در ماه ژوئن، پروتکل توافقی با هدف پایان دادن قطعی به این درگیری به امضا رسید.
با این حال، این توافق در تابستان امسال، در پی تهدیدهای ایران علیه کشتی‌ها در تنگه هرمز، به‌طور کامل فروپاشید.
در واکنش به این اقدام، ایالات متحده محاصره‌ای علیه بنادر ایران اعمال کرد تا از این طریق فشار بر اقتصاد ایران را افزایش دهد.
